De Volkskrant, 15-06-2013, boekrecensie door Arjan Peters .2010

Sheila Heti

Springerig en geestig zoekt Sheila Heti een geschikte levenshouding.


Geboren twijfelaars denken dat de rest van de mensheid met een onbereikbare zelfverzekerdheid in het leven staat. Hoe doen die andere mensen dat? 'Voortdurend trok ik mezelf in twijfel, voortdurend veranderde ik van mening', schrijft Sheila Heti (1976) in het autobiografische How Should a Person Be?, dat in de Engelstalige wereld al een zegetocht beleefde, en dat nu is vertaald: Hoe moet je zijn?

Een sprankelender zelfhulpboek dan dit bestaat niet. De Canadese schrijfster die al eerder opviel in de tijdschriften McSweeney's en The Believer, legt haar ziel en zaligheid op tafel, maar dat ze toch weinig gne wekt komt door haar humor en compositorisch vermogen.

Ogenschijnlijk als een kip zonder kop begint ze: ik ben gescheiden, hoor te werken aan een stuk voor een feministisch theatergezelschap maar dat lukt niet, heb een vriendin Margaux die schildert en wl weet wat ze wil, ben gevallen voor een man die Israel heet met zijn grote vermoeide ogen en 'de lippen van een echte smeerlap', en ik weet het allemaal niet meer.

Dat toneelstuk wordt bagger. En daar loopt de wereld al van over. 'Misschien moet ik gewoon bagger in het stuk lazeren, dan wordt het n bonte baggerboel.' Al die levens van beroemde kunstenaars, die vaak een ingewikkeld liefdesleven hadden en ook nog jong stierven, maar desondanks grote kunst maakten, waar haalden ze de tijd vandaan? Moet Sheila soms in New York gaan wonen, zou dat al schelen? Drugs gebruiken? Waarom willen mannen je altijd iets leren? In de war in New York stelt ze vast dat ze de stad als leermeester ziet, alsof alles en iedereen maar een les is 'over hoe ik moest zijn. Op de een of andere manier had ik van mezelf het afschuwelijkste ding ter wereld gemaakt: ik was gewoon de zoveelste man die me iets wilde leren!'

Omdat ze met Margaux zulke goede gesprekken kan voeren, besluit ze die op te nemen en te notuleren. Maar dat leidt tot misverstanden in de vriendinnenschap. En tot zelfverwijt natuurlijk: Sheila begrijpt dat ze Margaux heeft geplagieerd, haar woorden heeft gestolen, in plaats van zelf iets te maken. En dat in hoofdstukken met titels die variren van meisjesboekachtig ('Sheila pikt de draad weer op') tot ongeremd ('Sheila gooit met stront') en geestig ('Het lot steekt zijn lelijke kop op'). Schaamteloos narcistisch, is deze roman ook wel genoemd, en het is een feit dat Heti flink met zichzelf bezig is, maar al struikelend en zich schamend brengt ze zichzelf z in kaart dat er orde in de wanorde gloort.

Hoe een mens moet zijn, dat is de vraag die Mozes voor de Joden heeft beantwoord met de Tien Geboden. Maar Sheila (kind van Hongaars-Joodse immigranten) is geen Mozes, moet ze vaststellen, en haar generatie zwerft door een woestijn, zonder dat het beloofde land zich laat zien. Die losjes aangebrachte verwijzingen naar de grote Bijbelverhalen geeft de springerigheid van dit hoogst particuliere geschrift tegenwicht, en de originaliteit diepte. Sheila loopt in een winkelstraat langs boetiekjes met sletterige jurkjes, maar dan wordt haar aandacht getrokken door een zilveren digitale bandrecorder. 'Ik weet al lang dat bepaalde objecten jou net zo graag willen als jij hen. Dat zijn de dingen die belangrijk worden, de dingen die je na aan het hart liggen. De rest verdwijnt volledig uit je leven. Jij wilde ze, maar zij wilden jou niet.'

Ze had tevoren gezworen niet meer dan zeven dollar per dag uit te geven. Hij kost 129 dollar en 32 cent. Ze koopt hem. Goed van die bandrecorder, dat hij haar wilde.


Sheila Heti: Hoe moet je zijn? Uit het Engels vertaald door Iannis Goerlandt. Meulenhoff; 285 pagina's; euro 17,95.


Tussensstuk:
Nooit meer

De Canedese Sheila Heti (1976) is geen onbekende in Nederland. Al in 2002 verschenen hier haar hedendaagse fabels als De vrouw die in een schoen woonde. Haar autobiografische roman How Should a Person Be? kwam in 2010 in Canada uit, en in 2012 in Amerika. Daar kreeg het een groots onthaal. Criticus James Wood van The New Yorker rekende het tot de beste boeken van 2012. In januari 2013 verklaarde Heti in de Engelse Observer nooit meer zo'n boek te maken: 'Ik begrijp nu waarom mensen fictie schrijven. Fictie is voor schrijvers d manier om hun vriendschappen en romances heel te houden.'


Red.:   Op de omslag van het Boek-katern:
'Ik weet allang  dat bepaalde objecten jou net zo graag willen als jij hen'
Sheila Heti in Hoe moet je zijn? p4

Gedachte van de redactie: vermoedelijk joods. En later: Bingo!

Naar Wetenschap en religie , Wetenschap lijst , Wetenschap overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]