De Volkskrant, 26-08-2015, column door Max Pam
.2009

Hundertwasser enWittgenstein

Tussentitel: Niets is zo ontspannend als de illusie dat je op de bonnefooi reist

Het was lang geleden dat ik in Wenen was geweest, maar het was zondagmorgen en wij hadden niets te doen. In mijn ochtendjas stelde ik vast dat er over twee uur een vlucht ging en zo liepen wij nog diezelfde middag door het centrum van Wenen, dat uitstraalt dat hier ooit het middelpunt van de wereld was gevestigd. De handen vrij, want de koffers hadden wij achtergelaten in een naar de Kaiser vernoemd hotel, dat godzijdank nog niet onherstelbaar is gerenoveerd. Niets is zo ontspannend als jezelf de illusie geven dat je op de bonnefooi reist. Het is het gevoel van de kat, die het kattenluikje naar de tuin opent en ineens voor een totaal andere wereld staat.

Op ons programma stond het Hondertwasserhaus dat in 1986 is gebouwd, en daarna het Wittgensteinhaus dat tussen 1926 en 1928 is voltooid. Wenen is een stad van de architectuur, maar dan moet het wel de architectuur zijn van de 19de eeuw en ouder, zo bleek al snel. Het project van Hundertwasser (1928-2000) aan de Kegelgasse wordt ook wel vergeleken met Gaudi's Sagrada Familia in Barcelona, maar dat is werkelijk te veel eer. De veelkleurige sociale woningen van Hundertwasser, die als luciferdoosjes op elkaar zijn gestapeld, ogen vooral cabaretesk en geinig. Of je er ook prettig in kunt wonen, lijkt onwaarschijnlijk, zeker omdat door gemeentelijke desinteresse verwaarlozing en vervuiling hebben plaatsgevonden. Bovendien is er een stelletje onwaarschijnlijk lelijke flats tegenaan geplempt, dat je het lachen helemaal doet vergaan.

Het is aan te raden naar het Hundertwasser Museum te gaan, een paar straten verderop en een stuk rustiger. Om verschillende redenen interessant, want er is geen kunstenaar, die biografisch zo op Arnon Grunberg lijkt als Hundertwasser: een Joodse moeder, overlevende van het kamp, die alles voor hem betekent en met wie hij praktisch elke dag telefoneert. Zoon reist de wereld rond. Hij heeft veel vriendinnen, maar nooit ÚÚn vaste. De onvermoeibare vrolijkheid van Hundertwasser is bij Grunberg vertaald in een permanent sarcasme.

Er bestaat geen grotere tegenstelling dan tussen Friedenreich Hundertwasser en Ludwig Wittgenstein. Het is niet eens ver lopen naar de Kundmangasse, waar het Witggenstein Huis staat. Ik heb al eens voor dit 'Landeshaus' gestaan, maar toen mocht ik er niet in. Wederom zijn de voortekenen ongunstig. Het huis is tegenwoordig onderdeel van de Bulgaarse ambassade. Daarom is er een massieve muur omheen gebouwd, die het huis praktisch geheel aan het oog onttrekt. Wij hadden het al opgegeven een ingang te vinden, toen wij een kleine deur met bel ontdekten. Zonder enige hoop belde ik aan, maar tot onze verrassing werd er opgedaan en kregen wij tegen een kleine vergoeding toestemming het huis te bezichtigen.

Het Wittgenstein Huis is al eens eerder gered, maar wederom lijkt de toekomst somber stemmend. Het huis is in al zijn strenge eenvoud ernstig in verval. Er zit roest in het mechaniek van de deurposten, de sponningen en in de radiateurs. De lift doet het niet meer. Het terras op de tweede verdieping biedt een troosteloze aanblik. Het is lang geleden dat hier iemand in het zonnetje heeft gezeten.

Wittgenstein heeft dit huis in samenwerking met de architect Paul Engelmann ontworpen en gebouwd. Het was bestemd voor Margarete Stonborough-Wittgenstein, die er na haar huwelijk wilde gaan wonen, maar vanwege het ontbreken van elke decoratie en van elk ornament kon zij er niet aarden. Het eerste dat mijn vrouw inviel toen wij door de kamers dwaalden, was dat het huis door zijn afmetingen en verhoudingen intimiderend en kleinerend aanvoelde. Koud en contactloos. In de ultieme esthetische verhoudingen kan geen gewoon levend wezen wonen.

Ikzelf was vooral ge´nteresseerd in de kamer die de aannemers bij de bouw tot wanhoop had gedreven. In alles streefde Wittgenstein naar perfectie. Hij nam weken de tijd om over de maten (3:1, 3:2 of 2:1) na te denken. Toen het huis bijna klaar was, wilde hij ineens dat het plafond van een van de kamers met precies 30 millimeter zou worden verhoogd. De aannemer kreeg van woede bijna een rolberoerte en ook Engelmann, die geprezen moet worden om zijn engelgeduld, vroeg zich af of dit nodig was. Hij nam daarmee het risico om voor het leven door Wittgenstein verstoten te worden.

In de kamer staat nu een lange ovale vergadertafel. Ik probeerde mij een plafond voor te stellen dat een fractie lager was geweest. We waren blij toen wij weer buiten stonden.


Web:
Wittgenstein Huis is in al zijn strenge eenvoud ernstig in verval
TT:
Het Wittgenstein Huis is al eens eerder gered, maar wederom lijkt de toekomst somber stemmend
Ikzelf was vooral ge´nteresseerd in de kamer die de aannemers bij de bouw tot wanhoop had gedreven




IRP: 


Naar PVV  , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]