De Volkskrant, 24-01-2013, door Remco Meijer en Martin Sommer .2010

Interview | Ronald Plasterk, minster van Binnenlandse Zaken en Konikrijksrelaties

'Op de dag dat je als politicus risico's mijdt, moet je ophouden'

Gaat Plasterk de geschiedenis in als de minister van 'Flutland' of wordt het toch wat met die herindeling van Nederland in vijf landsdelen? 'Zo mega is dat dus niet.'


Tussentitel: Met alles houden zoals het is, beschadig je het openbaar bestuur

Ronald Plasterk (55) houdt sinds twee weken kantoor op de achtste verdieping van een nieuwe departementale toren. Alles ruikt naar verf en vers hout. De PvdA-minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft een mooi uitzicht over de besneeuwde stad. Hij wijst naar de muur. Er hangt een kaart van het Caribische deel van het Koninkrijk. En een kaart van Nederland. Enthousiast vertelt hij dat alle nieuw benoemde burgemeesters die bij hem langskomen een rode stip mogen plakken op de plek van hun gemeente. Plasterk maakt daar dan een foto van en zet die op Twitter. 'Leuk toch?'

Afgelopen week waren vijf Brabantse burgemeesters en hun commissaris van de koningin heel wat minder enthousiast over Plasterk en de plannen die hij volgens het Regeerakkoord gaat uitvoeren. De huidige twaalf provincies moeten vijf 'landsdelen' worden. Als eerste moeten Flevoland, Utrecht en Noord-Holland fuseren. In de Tweede Kamer is al gesproken van 'Flutland'. Het aantal gemeenten, 408 nu, moet verder omlaag. Veel meer gemeenten moeten straks 100 duizend of meer inwoners tellen. 'Haags geneuzel' en 'negatieve energie', zeiden de zes zuidelijke bestuurders in de Volkskrant.

HERVORMER VAN HET OPENBAAR BESTUUR
'Ja, er wordt flink gesneerd', zegt Plasterk. 'Maar de provincies zijn verzwakt in Nederland. In de tijd van Thorbecke hadden we 2.000 gemeenten, straks minder dan 400. Die onderste bestuurslaag wordt steeds belangrijker, krijgt meer taken.'

Waarom schaft u dat midden-bestuur dan niet helemaal af?
'Nee, we willen het juist sterker maken. Almere en Amsterdam vormen wat planologen noemen een daily urban system. Moeten we een provinciegrens handhaven die alleen getrokken is omdat een graaf en een paus ooit ruzie hadden? Ruimtelijke ordening, verkeer, natuur en milieu, dat zijn op dat niveau zulke belangrijke taken. We moeten af van het cynisme waarop provinciale herindelingen tot nu toe zijn gestrand. 'Laten we alles houden zoals het is', met zo'n basishouding beschadig je het openbaar bestuur. Ik doe een appèl: denk mee over de vraag hoe we met de schaarse middelen die we hebben, het beste kunnen besturen.'

U neemt een groot politiek risico, want alle eerdere plannen voor bijvoorbeeld een Randstad-provincie zijn mislukt.
'Op de dag dat je als politicus risico's mijdt, moet je ophouden. Ik richt me tot de bestuurders van dit land met de oproep: laten we samen blijven nadenken. Als je helemaal niets wilt, dan kun je 's ochtends toch niet goed in de spiegel kijken?'

Dit soort topdown-operaties is gedoemd te mislukken. U weet toch uit uw vorige leven waartoe de gedwongen schaalvergroting op scholen heeft geleid?
'Er is een groot verschil. Ouders en kinderen zijn direct betrokken bij een school. Dat is een gemeenschap. Flevolanders zijn geen gesloten gemeenschap. Door het forensen, door internet is ons land kleiner geworden. Er is een vitaal economisch belang bij een stevige bestuursstructuur.'

U krijgt het misschien wel door de Tweede Kamer, maar nooit door de senaat.
'De eerste vraag is hoe ik het door de huiskamer krijg. Ik ga om te beginnen de provincies in, om de redelijkheid van de plannen uit te leggen. Het CDA was voor de Randstad-provincie van 8 miljoen mensen. Nu maken we er een van 4,5 miljoen mensen, met daaronder Zuid-Holland met 3,5 miljoen. Zo mega is dat dus niet.'

U gaat de Kroonbenoeming van burgemeesters uit de Grondwet halen. Is dat de opmaat naar de gekozen burgemeester?
'Ja. Met dien verstande dat we de manier waarop nog in het midden laten. De Kroonbenoeming doet geen recht meer aan de huidige praktijk, waarin vertrouwenscommissies van de gemeenteraad de burgemeester kiezen. Als we het uit de Grondwet halen, zijn er daarna twee mogelijkheden. De burgemeester indirect kiezen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Die krijgt dan een mandaat voor vier jaar. Of de directe verkiezing. Ik heb geen voorkeur, maar beide zijn beter dan de huidige praktijk.'

Dan zijn er nog de decentralisa-ties.
'Ja, daar besteed ik de meeste tijd aan. We gaan voor 22 miljard overhevelen van het Rijk naar de gemeenten. Met een korting van 6 miljard. In het Gemeentefonds zit nu 18 miljard, dat wordt dus 34 miljard. Daarvoor gaan onder meer Jeugdzorg en AWBZ naar gemeenten. Dat is verstandig, want nu hebben mensen op een kwetsbaar moment in hun leven vaak met zeven instanties te maken. Straks met één. Dat is een grote operatie.'

HOEDER VAN HET KONINKRIJK
Plasterk bezoekt dezer dagen de zes eilanden van de voormalige Nederlandse Antillen. Sinds 10 oktober 2010 zijn Bonaire, St. Eustatius en Saba gemeenten van Nederland. Curaçao, Aruba en St. Maarten zijn autonome landen binnen het Koninkrijk. De constructie is, zacht gezegd, nog niet bij iedereen ingedaald.

Plasterk: 'Mijn startpunt is het normaliseren van de verstandhouding, want daar is de afgelopen tijd een hoop zurigheid in gekomen. Er zijn dingen gezegd tussen de regeringen waarbij je je afvroeg of wij nou willens en wetens samen in een Koninkrijk zitten of niet.'

U doelt met name op Curaçao. Wat is er mis gegaan sinds 10-10-10?
'Dat komt van twee kanten. Er is van de zijde van de toenmalige regering van Curaçao op een weinig respectvolle manier over Nederland gesproken. En, misschien mede als gevolg daarvan, waren er in de laatste Kamerdebatten weinig warme gevoelens voor de overzeese landen van het Koninkrijk. Van links tot rechts. Terwijl die vroeger vanzelfsprekend waren.'

Van met name de financiële afspraken rond 10-10-10 kwam geen bal terecht. Curaçao werkte zich opnieuw in de schulden. Logisch toch dat de Kamer teleurgesteld was?
'Ja, dat is begrijpelijk, het geduld werd wel erg op de proef gesteld. Maar het ging verder dan dat. De discussie over het bestaansrecht van deze constructie begon opnieuw. Terwijl ik denk: we hebben dit drie jaar geleden met elkaar afgesproken, laten we nou eens kijken hoe we dingen kunnen doen die aan beide kanten positief zijn. Wij wonen hier in Nederland, wat Lodewijk Napoleon ooit een aanslibsel van Franse rivieren noemde. Maar ons Koninkrijk strekt verder dan dat, er zitten nog drie landen in, in een ander werelddeel, met een andere cultuur. Wat kunnen we daarmee?'

Dan zal de filosofie van de Arubaanse premier Mike Eman u aanspreken: Aruba als springplank naar Midden- en Zuid-Amerika.
'Ja. Al kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat Curaçao dat met lede ogen aanziet en nu denkt: als Aruba de hub naar The America's wil worden, is het misschien verstandig dat wij die ambitie ook hebben. Maar dat is precies wat ik bedoel. Alle landen van het Koninkrijk moeten uitstralen: het is aantrekkelijk om hier te komen. Dan brengt iedereen het beste in elkaar en zichzelf naar boven.'

U hebt al met Helmin Wiels ge-sproken, de pleitbezorger van een volledig soeverein Curaçao. Wat was uw indruk?
'Positief. Hij was voor het screenen van de bewindslieden van de nieuwe regering. Heel belangrijk voor het vertrouwen van de bevolking en van buitenlandse investeerders die moeten kiezen of ze met een land in zee gaan. Hij streeft naar een grotere onafhankelijkheid van Curaçao, inclusief een financiële. Hij koerst niet aan op nieuwe steun vanuit Nederland. En dat komt mooi uit, want die waren we toch al niet van plan te geven.'

WETENSCHAPPER IN DE POLITIEK
De bioloog Plasterk verliet in 2007 de universitaire wereld en stapte als minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kabinet-Balken-ende IV. Toen dat in 2010 viel, ging Plasterk als nummer 3 op de PvdA-lijst de Kamer in met de portefeuille Financiën. Ook bij de verkiezingen van afgelopen zomer stond hij op nummer 3. Na de gunstige uitslag voor de PvdA was alom de verwachting dat Plasterk minister van Financiën zou worden.

Plasterk: 'Diederik Samsom heeft al in een vroeg stadium besloten dat Jeroen Dijsselbloem dat zou gaan doen. Met hem is hij ook die onderhandelingen ingegaan. Jeroen is vanaf het begin een maat van Diederik, ze zijn soulmates. Ze hebben met z'n tweeën die begroting in elkaar gezet, samen met de VVD. Diederik besloot in de Kamer te blijven. Dan is het vanuit de PvdA logisch dat de andere verantwoordelijke naar Financiën gaat. Dat geeft ook bij de VVD een zeker comfort, want die partij kan zeggen: ja hoor eens, dit is wel waarvoor je zelf hebt getekend.'

Terwijl u als woordvoerder Finan-ciën de VVD de afgelopen jaren geen enkel comfort bood. U sprak zelfs van 'de Rutte-recessie'.
'Ja, dat is zo. We stonden tegenover elkaar. Al stap je daar voor hetzelfde geld in zo'n formatie overheen. Maar de keuze om het Jeroen te laten doen is een voor de handliggende. En hij doet het hartstikke goed.'

Toen Samsom zei: Dijsselbloem op Financiën, zei hij toen ook: Plasterk op Binnenlandse Zaken?
'Ja, ook dat wist ik in een vroeg stadium. Natuurlijk was het zo dat als je me indertijd had gevraagd: zou je in een nieuw kabinet willen en zo ja, met welke portefeuille, dat ik dan Financiën had geantwoord. Ik identificeer me namelijk altijd sterk met wat ik op dat moment doe. Dan loopt het anders, nogmaals, met totaal valide redenen, en nu zit ik hier en dat is ook prachtig om te doen.'

Kan het er ook mee te maken hebben dat u nogal eens irritatie oproept? Op Algemene Zaken hoorden wij eens: die Plasterk gaat er zo hard in, die willen we hier niet in de buurt hebben.
'Ik herken dat niet. Natuurlijk roep je als woordvoerder van de oppositie, op een hoofdportefeuille, weerstand op bij de regeringspartijen. Maar in de persoonlijke contacten heb ik nooit ruis op de lijn ervaren.'

U was ook de man met die hoed, de ijdeltuit van feesten en partij-en.
'Ja, die hoed, daar is het nodige over gezegd. Feesten en partijen, dat was voor een deel optisch. Ik had de hele dag bestuurlijk overleg over onderwijs, geen camera in de buurt. En dan ga je 's avonds als minister van Cultuur naar een première, wordt dat gezien en krijg je zo'n etiket opgeplakt. Camiel Eurlings zei: ik wou dat ik die reputatie had. Een andere bewindspersoon heeft wel eens gezegd: beter dan dat ze je een rat noemen.'

Was de overstap van wetenschap naar politiek een oefening in bescheidenheid, gelet op deze kritiek?
'Nee. De overstap van kabinet naar Kamer wel. Als volksvertegenwoordiger ben je een kleine zelfstandige, met beperkte ondersteuning. Ik wist van tevoren: in het Kamergebouw moet je vooral niet denken dat je iemand bent omdat je kort daarvoor nog minister was. Dus ik ben gewoon een hardwerkend Kamerlid geworden.'

Gaat dit kabinet de rit uitzitten?
'We komen een eind ja.'

Wat is het grootste risico?
'We hebben een ontzettend zware agenda te realiseren. Daarvan hebben we nog maar het begin gezien. Die zal zwaar verzet oproepen. Maar de basis is goed. Twee partijen is makkelijker dan drie. De club is okay. En het treft dat Mark en Diederik als generatiegenoten zo'n chemie hebben. Dat geeft extra cement.'

CV

1957 geboren in Den Haag

1981 doctoraal biologie in Leiden

1984 doctor in de wiskunde en natuurwetenschappen

1987-2000 groepsleider Nederlands Kanker Instituut/Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis

1993-2003 bijzonder hoogleraar moleculaire microbiologie aan de VU Amsterdam en gewoon hoogleraar moleculaire genetica aan de UvA

2000-2007 directeur Hubrecht- Instituut

2007-2010 minister van OCW

2010-2012 Tweede Kamerlid PvdA

2012-heden minister van Binnenlandse Zaken
 



Naar Buikhuisen hetze, bronnen , Media lijst , Politiek & Media overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]