De Volkskrant, 31-08-2013, door Martijn van Calmthout 22 sep.2013

Interview | Daniel Sarewitz

'Politiek is geen zaak van rationaliteit'

Meer wetenschap leidt tot een betere democratie, denken veel wetenschappers.


Tussentitel: 'Uiteindelijk compliceert de groeiende stapel rapporten de discussie en dat schaadt ook het aanzien van de wetenschap'

Hij mag dan maandelijks een column schrijven in het tijdschrift Nature, Daniel Sarewitz krijgt geregeld het verwijt tegen de wetenschap te zijn. 'Minder dan toen ik begon. Maar het doet mensen kennelijk wat als je zegt dat méér wetenschap niet per definitie beter is.'
    Sarewitz richtte vijftien jaar geleden het Consortium for Science, Policy and Outcomes in Washington op na een carrière als veldgeoloog en beleidsmedewerker bij de Senaat. Deze week was hij op uitnodiging van het Haagse Rathenau Instituut een paar dagen in Nederland. Met, realiseert hij zich terdege, ook voor Nederlanders een misschien wat lastige boodschap. Meer wetenschap is niet per definitie beter voor de democratie, vat hij zijn omstreden opvatting samen.
    Sarewitz heeft zich, een paar uur voor het gesprek geland op Schiphol, laten bijpraten over het dossier schaliegas, dat juist weer actueel is. Het bekende liedje, oordeelt hij. 'Een politiek dossier, waar steeds weer meer wetenschap bij wordt gehaald. In de hoop dat kennis een van de partijen gelijk geeft. Maar uiteindelijk compliceert de groeiende stapel rapporten en studies de discussies en schaadt de politieke verwarring ook nog eens het publieke vertrouwen in de wetenschap zelf.'

Feiten over risico's en opbrengsten en hinder doen er toch toe?
'Absoluut, feiten zijn belangrijk voor verstandig beleid. Maar de keuze voor beleid is in een democratie als de onze uiteindelijk een politieke beslissing. Wetenschap leidt niet vanzelf naar de juiste beslissing.'

Wat is een juiste beslissing dan?
'Politiek gaat niet over maximale rationaliteit. Politiek gaat over het vinden van compromissen waarmee voldoende mensen kunnen leven en die de samenleving in een betere richting drijven.'

Wetenschappers overschatten hun rol?
'Ik pleit voor bescheidenheid. Historisch zijn er eigenlijk geen voorbeelden van gevallen waar wetenschap vanzelf een betere wereld produceert. Met uitzondering misschien van techniek, die alternatieven aanreikt, bijvoorbeeld voor de cfk's die in de jaren tachtig de ozonlaag bleken op te vreten.'

Alles is politiek?
'Natuurlijk. Ik gebruik vaak een voorbeeld. Stel, je ontdekt een methode om CO2 uit de lucht te trekken. Prima, zou je denken, doen. Goed tegen klimaatverandering. Maar, zeggen anderen dan, zoiets is geen structurele oplossing, maar dweilen met de kraan open. Is dat goed of slecht? Geen van beide, het is een politieke een keuze.'

Hoezo compliceert meer wetenschap democratische politieke processen?
'Om te beginnen heeft de politiek de neiging om in heikele kwesties steeds meer onderzoek te laten doen, om maar geen omstreden besluit te hoeven nemen. Maar er is meer. Meer wetenschappelijk onderzoek geeft in de regel niet alleen feiten, maar ook meer onzekerheden. Dat is eigen aan onderzoek. Doordat er meer onbekenden worden ontdekt. En bijvoorbeeld ook als er andere disciplines bij worden gesleept. In sommige kwesties zou ik willen pleiten voor een deskundigenverbod.'

Zoals in het dossier klimaatverandering?
'Zeker. Ik kan me zeer verbazen over het hele circus van het klimaatpanel IPCC. In september komt er weer een assessment report, dat vaststelt dat klimaatverandering een feit is en risico's geeft. Maar bijna alles wat daarin staat weten we echt allang. Het is een herhaling van zetten, die politiek niet noodzakelijk overtuigender is dan vier of acht jaar geleden. En die besluiten helemaal niet dichterbij brengt.'

De politiek is aan zet?
'Dat meer CO2 de boel opwarmt, is evident. Daar hoeven we het echt niet steeds weer over te hebben. En wetenschappers moeten dat ook niet willen.'

Waarover dan wel?
'Over verstandig beleid en onverstandig beleid. Bijvoorbeeld de vraag wie er verliezen bij een stringent klimaatbeleid. Dat zijn niet alleen de kolenboeren, zoals gemakshalve wordt aangenomen. De hele maatschappij gaat op zijn kop. Dat kun je slim en dom doen. Dat moeten we verkennen.'

In een column eerder dit jaar in Nature bepleitte u 'tweepartijdigheid' voor de wetenschap. Wat is dat?
'Een probleem, misschien wel erg Amerikaans, maar toch, is dat wetenschappers aan universiteiten neigen naar de linkse kant van het politieke spectrum. Dat mag van mij, iedereen is vrij te denken wat hij wil, en het is niet onlogisch, gezien de intellectuele onafhankelijkheid die wetenschap nu eenmaal vergt.'

Wat is dan het probleem?
'De indruk bestaat dat wetenschap per definitie links is. In feite is er zelfs een taboe op conservatief denken in academische kringen. Het verwijt is dus snel gemaakt dat wetenschappelijke inzichten die niet prettig zijn, over klimaat, over kernafval, genetische manipulatie, politiek gemotiveerd zijn. Dat moeten wetenschappers niet laten gebeuren.'

Dat moet anders?
'Dat taboe op rechtse wetenschappers moet weg. De beste reclame voor de wetenschap is als linkse en rechtse wetenschappers het eens blijken te zijn over bepaalde kwesties. Als de wetenschap boven de partijen staat.'

Onder artikelen in Nature of Science moet behalve een vermelding van eventuele zakelijke belangen van de onderzoekers, ook hun politieke kleur vermeld worden?
'Als dat relevant is, zou dat een goed idee zijn, ja.'

En het suggereert niet dat het beweerde juist politiek gemotiveerd is?
'Misschien. Maar ik heb het liever expliciet, dan als een duistere factor op de achtergrond. Ik denk bovendien dat het ook wetenschappers bewuster maakt van hun eigen motieven.'

Dat is nodig?
'Ik kan me rot ergeren als Nobelprijswinnaars een steunbetuiging aan de Democratische presidentskandidaat Barack Obama ondertekenen. Fysici, medici. Is hun politieke opvatting belangrijker dan die van gewone mensen? Dat lijkt me niet en uiteindelijk schaadt zoiets toch het vertrouwen in de wetenschap. Bescheidenheid, dat is wat ik van wetenschappers verlang.'


Tussenstuk:
Links en rechts

Volgens onderzoek van het Pew Research Center uit 2009 is 55 procent van de Amerikaanse wetenschappers uitgesproken Democraat, tegen 6 procent Republikein. De rest stemt niet of onafhankelijk. Cijfers voor Nederland zijn vergelijkbaar. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 stemde pakweg 60 procent van de academici D66 en PVDA. De VVD scoorde rond de 12 procent.


Red.:  Zie denkmethodes, spiegeling
 

Naar Allochtonen knuffelen  , Allochtonen lijst  , Allochtonen overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]