De Volkskrant, 04-11-2013, van correspondent Rolf Bos .2010

Goudmijn aan roofkunst bij Münchenaar (80)

In het vervuilde appartement van een bejaarde zoon van een kunsthandelaar uit de nazitijd heeft de Duitse politie twee jaar geleden een grote collectie 'roofkunst' ontdekt. Het zijn werken van onder anderen Picasso, Matisse, Chagall, Nolde, Marc, Beckmann, Klee en Kokoschka, met mogelijk een totale waarde van een miljard euro. Dit heeft het weekblad Focus zondag onthuld. .

De collectie bevat volgens het magazine 1.500 kunstwerken die in de nazitijd door verzamelaar Hildebrand Gurlitt onder duistere omstandigheden zijn verworven. Het is vooral moderne kunst die door de nazi's werd gehaat, en als entartet werd gezien, gedegenereerd.

In 1937 wijdden ze zelfs een reizende tentoonstelling aan het werk van deze 'Geisteskranke Nichtskönner', om het volk 'zelf te laten oordelen'. Een deel is door de nazi's ordinair geroofd van Joodse verzamelaars. Andere werken zouden onder druk voor een grijpstuiver of onder de belofte van een uitreisvisum goedkoop zijn aangekocht.

Gurlitt, zelf geen nationaal-socialist, met bovendien een Joodse grootmoeder, hielp de nazi's bij de 'aankoop'. Hij verkocht door naar het buitenland, of hield de kunst achter. De verzamelaar, die in 1956 bij een verkeersongeval om het leven kwam, zei na de oorlog dat de werken bij het bombardement in Dresden in februari 1945 waren verbrand.

Ook de weduwe van de verzamelaar hield dat verhaal altijd staande. Na een routinecontrole van de Duitse douane bleek de collectie wel degelijk nog te bestaan. Ze werd aangetroffen in een appartement van de zoon, Rolf Cornelius Gurlitt (nu 80). Deze wordt door Focus als een zonderling beschreven. Justitie bekijkt of de man strafbaar is.

Gurlitt leefde te midden van de honderden kunstwerken en een grote voorraad rottend voedsel. Contact met de buren had hij nooit. Soms nam hij de trein naar Zwitserland. Tijdens een van deze trips viel het de douane op dat hij wel erg veel contant geld bij zich had. Gurlitt werd niet aangehouden, maar de douane deed naspeuringen.

Met een gerechtelijk bevel werd de woning van Gurlitt in München-Schwabing in het voorjaar van 2011 doorzocht. Focus: 'Ofschoon de beambten geen kunstexperts waren, beseften ze op een goudmijn te zijn gestoten.'

De kunst werd in beslag genomen. Gurlitt zou tijdens de dagen durende inbeslagname geen weerstand hebben geboden. Hij had zich teruggetrokken in zijn verduisterde slaapkamer. Een keer zei hij tegen de beambten dat ze zich de moeite hadden kunnen besparen. Ze hadden het materiaal binnenkort toch gekregen, hij was immers oud en zou snel sterven.

De autoriteiten vermoeden dat Gurlitt junior, die al vijftig jaar in de flat woont, leefde van de opbrengst van de verkoop van de kunstwerken. Hij bood ze te koop aan bij galeries in Zwitserland en ook Duitsland. Dat is verbazingwekkend, menen kunstkenners, want veel van de werken staan op internationale lijsten van door de nazi's geroofde en sindsdien verdwenen kunst. Dat weerhield de galeriehouders er niet van zaken met Gurlitt te doen. Volgens Focus staat er een half miljoen euro op zijn bankrekening.

De 1.500 kunstwerken werden al in 2011 in beslag genomen. Het is opmerkelijk dat de vondst zolang geheim is gehouden. Het is vooralsnog ook onduidelijk wat de autoriteiten met de kunstwerken gaan doen. Vaak is niet bekend wie de oorspronkelijke eigenaar is geweest. Een Duitse kunsthistorica, Meike Hoffmann, is al twee jaar bezig de herkomst en de waarde van de werkstukken te onderzoeken.

Een van de in München in beslag genomen kunstwerken, een werk van Matisse, zou deel hebben uitgemaakt van de collectie van verzamelaar Paul Rosenberg. Diens kleindochter, de Franse journaliste Anne Sinclair, de ex-vrouw van Dominique Strauss-Kahn, strijdt al jaren om de teruggave van de collectie.

Volgens Focus heeft Gurlitt een paar maanden na de inbeslagname nog een kunstwerk aan een galerie in Keulen verkocht: De Leeuwentemmer van Max Beckmann. Dat gold als 'verdwenen'. Opbrengst: 864 duizend euro. Gurlitt zou, suggereert het blad, dus wellicht nog elders kunstwerken hebben staan.


Red.:  



Naar Wetenschap en religie , Wetenschap lijst , Wetenschap overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]