De Volkskrant, 19-11-2011, door Ariejan Korteweg .2011

Goudmijn voor geschiedschrijvers

LibiŽrs vrij dankzij BHL

De Franse actiefilosoof Bernard-Henry Lťvy hield een oorlogsdagboek bij, waarin hij de hoofdrol opeist voor het verjagen van Khadafi. Met de zegen van Sarkozy.

Tussentitel: Als BHL belt, neemt president Sarkozy gewoon de telefoon op

Het doel van La Guerre sans l'aimer is duidelijk: voor eens en altijd vastleggen dat de recente geschiedenis een andere wending had genomen zonder de inbreng van de beroemdste Franse actiefilosoof: Bernard-Henri Lťvy (63) . Zonder hem geen luchtsteun voor de opstandelingen in Benghazi, geen erkenning van de Libische overgangsraad door de Franse president Sarkozy, geen helikopteraanvallen om Misrata te ontzetten. Zonder hem, kortom, was Kadhafi wellicht nog gewoon aan de macht.

In de 640 pagina's van dit oorlogsdagboek doet de auteur verslag van zijn hoofdrol op het wereldtoneel, tussen 23 februari en 20 oktober van dit jaar. Hij overlegde met Hillary Clinton en Benjamin Netanyahu, schreef toespraken voor de Libische tegenpresident Moestafa Adbeljalil, ontving afgevaardigden van Saif Al-Islam, de zoon van Kadhafi, sprak het Libische volk toe in Benghazi ('Er is een filosofie van Benghazi. Dat is de filosofie van de vrijheid!') . De conclusie is onontkoombaar: het was BHL die eigenhandig de Libische opstandelingen naar de overwinning duwde.

De verleiding zijn verrichtingen te ironiseren is bijna onweerstaanbaar. Vooral als je weet dat BHL - zijn initialen vormen in Frankrijk een merknaam - ook aan het front in kostuum en wijd openstaand wit overhemd verschijnt. 'Geen vest met overal zakken, geen gevechtsbroek voor mij', schrijft hij. 'Kwestie van elementair respect voor de ander. Ik ben hier, in Benghazi, zoals ik in Parijs zou zijn.' Was hij consequent dan zou hij uit respect voor de zee in kostuum te water gaan. Maar BHL heeft nog een ander argument. Zijn onberispelijke voorkomen verschafte hem ooit toegang tot de ambtswoning van Izetbegovic, in het belegerde Sarajevo. Het kan ook in LibiŽ deuren openen.

Van belang is dat BHL niet als eenzame verslaggever door LibiŽ trekt. In zijn kielzog reist een klein legertje mee: beveiligers, vertrouwelingen, fotograaf, cameramannen, Libische connecties. BHL hoeft er niet zelf op uit om een hotel te boeken, of afspraken te maken met een frontcommandant. Hij heeft ruimschoots de middelen - zijn vader maakte fortuin in de houthandel - om een boot te charteren die het gezelschap van Malta naar Misrata brengt, of een vliegtuigje dat hem bij de Libisch-Egyptische grens aflevert.

Het is de combinatie van ijdelheid, dandyisme en oud geld die BHL voor veel Fransen onuitstaanbaar maakt. Zij worden dan ook al een kleine veertig jaar onthaald op zijn actiefilosofie.

In La Guerre sans l'aimer herinnert hij waar het maar kan aan zijn eerdere reizen naar het front: Bangladesh, Portugal, ArgentiniŽ, Cambodja, Rwanda, Sarajevo, Afghanistan, Darfour - BHL was er bij en heeft zijn rol opgeŽist. Soms met enig succes. De Afghaanse vrijheidsstrijder Massoud werd dankzij hem een bekend figuur in het westen, Izetbegovic werd in Parijs ontvangen. Maar doorslaggevend was zijn inbreng niet.

Met LibiŽ is het anders. 'Dit is mijn Grote Examen', schrijft hij. Dit keer wil hij de afloop beÔnvloeden. Hij heeft een grote troef: zijn contact met Nicolas Sarkozy, die gewoon de telefoon opneemt als BHL hem belt. De gesprekken met de Franse president vormen, naast de Libische opstand, een tweede verhaallijn in het boek. De twee kennen elkaar al lang, BHL moet bekennen dat hij een zeker zwak voor hem heeft. Al laat hij geen gelegenheid onbenut om te onderstrepen dat hij van Sarkozy's politiek niets moet hebben.

'Meneer de president, ik ben in Benghazi', begint hij zijn eerste telefoontje, op 5 maart 2011. 'Kijk aan', antwoordt Sarkozy, alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. 'En hoe gaan de zaken daar? Hoe gaat het met jou?'

De relatie wordt al snel zo innig dat BHL meesmuilend minister van Buitenlandze Zaken bis wordt genoemd, en zich ontpopt als bemiddelaar tussen het bewind in Benghazi en de Franse regering. Dit alles tot woede van Alain Juppť, de eigenlijke minister. Het boek getuigt van een groeiende bewondering voor de president, die net op tijd de val van Benghazi weer te voorkomen en de opstandelingen onvoorwaardelijk steunt.

Het zijn dergelijke passages die La Guerre sans l 'aimer fascinerend maken. BHL neemt je mee naar de coulissen van het …lysťe, laat je meeluisteren naar Netanyahu die meer belangstelling heeft voor de laatste roddels over Dominique Strauss-Kahn dan voor LibiŽ en laat je aanschuiven bij de besprekingen over een veilige aftocht voor Kadhafi. Hij bezorgt je een stoel op de eerste rij bij het schouwtoneel waar de geschiedenis wordt gemaakt. Dat hij daar zelf niet alleen de hoofdrol opeist, maar ook die van regisseur, is een andere zaak.

Ironie en bescheidenheid, dat zijn de twee woorden die geen deel uitmaken van de toch omvangrijke woordenschat van BHL. Ironie zou de vliegende vaart waarmee hij langs de slagvelden stuift onnodig remmen. En bescheidenheid is een begrip uit een ander universum. Met ongeloof verneemt hij dat Claude Lanzmann, de door hem zo bewonderde maker van Shoah, hem publiekelijk terechtwijst: 'Jij bent niet de heerser van de wereld. En als je al dacht dat het zo was, zal je op je bek gaan.'

'Dagboek van een schrijver in het hart van de Libische lente', luidt de ondertitel. Daar wringt het. De positie die BHL voor zich opeist, is die van geŽngageerd filosoof en intellectueel; opdat niemand denkt dat hij gewoon een journalist of politicus zou zijn. Maar juist de schrijver is in dit boek op de achtergrond geraakt. Een schrijver heeft baat bij twijfel, bij een hoofdpersoon die zijn eigen handelen ter discussie stelt. Daarvan is bij BHL geen sprake. Zijn wereld is overzichtelijk: de vrijheidsstrijders zijn dappere kerels. De afgezanten van Kadhafi daarentegen kunnen op het eerste gezicht iets sympathieks hebben, maar vallen altijd door de mand als misselijke gluiperds.

De literaire kant heeft te lijden onder dat versimpelde mensbeeld. Maar als feitenrelaas is dit boek een goudmijn voor iedereen die nieuwsgierig is naar de achterkamers van de Arabische lente. De actiefilosoof is er de man niet naar om zijn eigen rol af te zwakken. Maar de situaties en figuren die worden beschreven zijn te bekend om een loopje met de werkelijkheid toe te staan. Sarkozy heeft het boek al 'meeslepend' genoemd en zegt dat het 'getrouw is aan wat we hebben gedaan en meegemaakt.'

Voor wie het dan nog niet gelooft: binnenkort meer, in BHL The Movie.

 

Bernard-Henri Lťvy: La Guerre sans l'aimer. Grasset; 640 pagina's; Ä 22,-. ISBN 978 22 4679 084 6.
 

IRP:    Sarkozy en Levy: snel en goed liegende immigranten



Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]