De Volkskrant, 23-07-2012, van correspondente Marjolein van de Water .2007

Sinds de moord op twee vissers blijven de bootjes aan wal

In
Magé, aan de baai van Guanabara, lopen vissers kans vermoord te worden. 'De economische groei van Brazilië heeft een duistere kant.'

Tussentitel: Zie je die man? Hij is ingehuurd om ons te bedreigen - Alexandre Anderson - Directeur Ahomar

 'Ze zijn goed bewapend en bedreigen iedere visser die het waagt het water op te gaan', vertelt Maicon Pelé, een 33-jarige visser uit Magé. 'Het zijn paramilitairen, betaald door de-olie industrie. Ze zeggen dat alle vis dood is, en dat ook de vissers zullen sterven.'

Een maand geleden zijn op het strand van Magé twee vermoorde vissers aangetroffen. Verdronken, met hun handen en voeten aan elkaar gebonden. Sindsdien blijven de houten vissersbootjes aan wal.

Magé ligt aan de baai van Guanabara, waaraan zestig kilometer verderop ook Rio de Janeiro ligt. De Braziliaanse economie, dit jaar uitgegroeid tot de zesde ter wereld, draait hier op volle kracht. Platforms en tankers domineren het uitzicht over de baai, en onder het wateroppervlak vervoeren pijpleidingen olie en gas naar omliggende raffinaderijen. De bouw van een petrochemisch complex van staatsoliebedrijf Petrobras, met een oppervlakte van 4.500 hectares, moet in 2014 klaar zijn.

Deze industriële activiteiten zijn lastig te combineren met de traditionele visserij, waar veel inwoners van Magé zich van oudsher aan wijdden. Twaalf jaar geleden gaven veel vissers er al de brui aan, nadat meer dan een miljoen liter olie uit een kapotte leiding het water in was gelekt. Als gevolg van bedreigingen en geweld, en wegens ruimtegebrek tussen de tankers en pijplijnen, is hun aantal de afgelopen jaren verder afgenomen. Van de 22 duizend vissers eind jaren negentig, zijn er nu in de hele baai nog zo'n zesduizend over.

Een kleine steeg leidt van de hoofdweg naar een smal strand, waar de Vereniging van Mannen en Vrouwen van de Zee (Ahomar) kantoor houdt. De eind juni vermoorde mannen waren, net als tweeduizend andere kleine vissers, lid van deze organisatie.

Voor de deur van het kleine raamloze gebouw zitten twee agenten op een boomstam. De een speelt met zijn telefoon, de ander staart verveeld voor zich uit. 'Ik vertrouw ze voor geen meter', zegt Alexandre Anderson (41), directeur van Ahomar, met een hoofdknik naar de politiemannen. 'Maar zonder hun aanwezigheid zou ik allang dood zijn.'

Ahomar protesteert sinds 2005 tegen de verdere uitbreiding van de industrie in de baai. In 2009 probeerden de vissers de aanbouw van een nieuwe pijplijn stil te leggen door er met hun boten bovenop te gaan liggen. Vlak daarna werd penningmeester Paulo Souza voor de ogen van zijn vrouw en kinderen vier maal in het hoofd geschoten. Een jaar later was een van de oprichters van de organisatie, Marcio Amaro, aan de beurt. De daders van beide moorden zijn nooit gepakt.

De eerste moordaanslag op Anderson was ook in 2009. 'Ik wilde mijn bootje aanmeren toen twee mannen vanaf het strand op me begonnen te schieten. Ik ging languit liggen en voer weer weg.' Vijf aanslagen later kreeg de visser politiebescherming toegewezen. Sinds september 2010 volgen twee agenten hem overal naartoe, 24 uur per dag.

Anderson wijst naar een geďmproviseerde steiger, op nog geen honderd meter van het Ahomar kantoor, waar mannen in oranje overalls overheen lopen. Het bedrijf GDK legt daar in opdracht van Petrobras een gaspijplijn aan. Anderson is ervan overtuigd dat Petrobras en GDK achter het geweld tegen de vissers zitten. 'Zie je die man met dat blauwe jasje? Dat is een van de illegale veiligheidsmensen die ze inhuren om ons te bedreigen.'

Marcelo Freixo, parlementariër en voorzitter van de mensenrechtencommissie van deelstaat Rio de Janeiro, gelooft niet dat Petrobras opdracht gaf tot de moorden. 'Wel is gebleken dat de bedrijven die voor Petrobras werken, zich soms laten beveiligen door bedrijven die intimidaties, bedreigingen en moorden niet schuwen.'

Petrobras zegt niks te maken te hebben met het geweld tegen de vissers. 'Wij zijn een sociaal verantwoord en duurzaam bedrijf, en eisen van onze uitvoerders hetzelfde', aldus een verklaring die Petrobras uitbracht naar aanleiding van de beschuldigingen. GDK heeft geen gehoor gegeven aan het verzoek te reageren op Anderson's uitlatingen.

'Het is lastig te achterhalen wie hiervoor verantwoordelijk zijn', zegt Patrick Wilcken, Brazilië onderzoeker bij Amnesty International. 'Het kunnen milities zijn, paramilitairen of politieagenten die zich laten betalen.' De mensenrechtenorganisatie dringt er daarom bij de Braziliaanse staat op aan gedegen onderzoek te doen. 'Het is echt geen toeval dat de vier vissers die zijn vermoord, allemaal lid waren van Ahomar', aldus Wilcken telefonisch vanuit Londen.

'Bovendien is dit niet een op zichzelf staand geval', vervolgt hij. 'De economische groei van Brazilië heeft een duistere keerzijde. De sociale kosten voor lokale gemeenschappen zijn hoog, vaak zonder dat ze hiervoor worden gecompenseerd.'

Visser Maikon Pelé ziet het somber in. 'De visserij is verleden tijd.' Hij kijkt naar de kinderen op het strand, die met visdraad en plastic zakjes een vlieger in elkaar hebben geknutseld. De vervuiling heeft veel vissen gedood en de weinigen die nog over zijn, worden verjaagd door de herrie van de machines.'

'Niemand maakt zich druk om een paar duizend vissers', zegt directeur Anderson. 'Het gaat immers om grote belangen, om vele miljarden.' Ahomar eist een maandelijkse uitkering voor de vissers om de verloren inkomsten te compenseren, en een federaal onderzoek naar de moorden. 'Dat is het hoogst haalbare, de baai is toch al verloren.'


IRP:  

 
Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]