De Volkskrant, 28-01-2017, door Anneke Stoffelen .2009

Interview | Emeritus-hoogleraar Han Entzinger

Inburgering verworden tot een afschrikmiddel

De Rekenkamer kraakt de huidige inburgerpraktijk. Expert Entzinger pleit voor minder druk: wat kennis van de wet, wat topografie en de taal onder regie van de gemeente.

Tussentitel: Politici zijn te ongeduldig is. Ze beseffenb te weiuig dat integratie een zaak is van de lange termijn is; van generaties, zeggen alle onderzoeken

De inburgeringscursus was destijds zijn uitvinding. Nu moet Han Entzinger (69) tot zijn droefenis vaststellen dat zijn geesteskind aan lager wal is geraakt. De emeritus hoogleraar integratiestudies keek de afgelopen jaren toe hoe politici met de inburgering aan de haal gingen en er iets van maakten dat nooit zijn bedoeling is geweest.

Het inburgeringstraject dat Entzinger in 1994 voor ogen had, was bedacht als een opstapje voor migranten in een voor hen nieuwe samenleving, een praktische service van de overheid om de taal te leren. Het werd uiteindelijk juist ingezet als afschrikmiddel, stelt Entzinger vast, een bureaucratische en symbolische horde op de weg van de vreemdeling die een plek probeert te veroveren in de Nederlandse maatschappij.

Deze week constateerde de Algemene Rekenkamer dat het inburgeringsbeleid faalt. Slechts eenderde van de asielmigranten slaagt voor het inburgeringsdiploma binnen de voorgeschreven drie jaar.

'Het is wel droevig natuurlijk', zegt Entzinger op zijn flexwerkplek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, waar hij ondanks zijn emeritaat nog vrijwel wekelijks te vinden is. 'Dom eigenlijk dat het zo door blijft sudderen, want we zagen dit allang aankomen.'

In 2013 werd een nieuwe inburgeringswet van kracht. Voortaan was het niet meer een gemeentetaak, maar was het de eigen verantwoordelijkheid van de nieuwkomer om een cursus te zoeken bij een commerciŽle taalaanbieder en binnen drie jaar te slagen voor inmiddels zes afzonderlijke inburgeringstoetsen - luisteren, spreken, lezen, schrijven, kennis van de Nederlandse maatschappij en oriŽntatie op de Nederlandse arbeidsmarkt. Wie zelf geen cursus kan betalen, kan een lening afsluiten van maximaal 10 duizend euro.



Kabinetten-Rutte

'Eerder, toen gemeenten nog toezicht hielden, waren er ook genoeg mensen die te laat begonnen of dachten: het zal wel', zegt Entzinger. 'Dus je kunt nagaan dat als er helemaal geen check is, het niet zo best afloopt.'

De huidige inburgeringswet draagt het stempel van de PVV, die in 2010 gedoogsteun verleende aan het eerste kabinet-Rutte. 'De PVV heeft gezegd: het moet strenger. Ze vonden het ook te veel geld kosten. Daarom werd de inburgering helemaal de eigen verantwoordelijkheid gemaakt van de inburgeraar, die moest het maar uitzoeken.'

De nieuwe wet was al in de maak toen dat kabinet viel. Het tweede kabinet-Rutte, met VVD en PvdA, nam het wetsvoorstel onverkort over. Het was 2013, het aantal binnenkomende asielzoekers was laag en de inburgering had geen politieke prioriteit. 'Maar dat de PvdA daarin is meegegaan, was wel frappant', zegt Entzinger. 'Het wordt nog interessant hoe minister Asscher hier straks mee omgaat. Hij kan niet in verkiezingstijd zeggen: het moet allemaal anders. Dan ondergraaft hij zijn eigen beleid.'

'De VVD daarentegen vindt het wel prima zo. Die hopen dat zo veel mogelijk mensen in verre landen mekaar vertellen: in Nederland moet je niet wezen, want die bureaucratie van de inburgering is niet om door te komen.'

Voor de meeste migranten is de steeds strenger geworden inburgering inderdaad verworden tot een te nemen horde, in plaats van een hulpmiddel, zegt Entzinger. 'Ze concentreren zich alleen op die toets, hoe je die malle examenvragen goed beantwoordt. Maar of je daarmee nou leert hoe de samenleving in elkaar zit?'

Terwijl het allemaal was bedoeld als praktisch opstapje. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), waar Entzinger destijds staflid was, pleitte in 1989 voor een overheidsaanbod van taallessen. 'De dominante gedachte toen was: die gastarbeiders gaan toch terug naar Marokko en Turkije, het heeft geen zin hun Nederlands te leren. Wij waarschuwden toen al: reken er maar op dat een groot deel hier blijft. Maar dat wilden ze in Den Haag niet horen.'



Verplichting

In 1994 sloeg Entzinger, zelf D66-lid, met PvdA-prominent Arie van der Zwan opnieuw aan het lobbyen met een inburgeringsplan. 'Daar hebben we toen veel kritiek op gehad, met name vanwege het verplichte element. Hoe kon je mensen nou verplicht op taalcursus sturen?' Toch vonden ze tot hun verrassing passages uit hun rapport letterlijk terug in het eerste Paarse regeerakkoord. In 1998 werd de wet van kracht en was Nederland het eerste Europese land met een verplichte inburgeringscursus.

Die verplichting was een 'inspanningsverplichting', het ging nog niet zozeer om het halen van een examen. Het was evenmin de bedoeling er harde sancties aan te verbinden, zegt Entzinger. 'Ik vergelijk het met de leerplicht. Die dwingt de overheid te voorzien in een breed toegankelijk onderwijsaanbod van goede kwaliteit. Een inburgerplicht zou de overheid dwingen voldoende goede taalcursussen aan te bieden.'

Na de opkomst van Pim Fortuyn en het eerste kabinet-Balkenende met de LPF is de inburgering in Entzingers ogen steeds meer verworden tot een 'assimilatiebeleid'. 'Je moet worden zoals wij. Veel mensen hadden een gevoel van onbehagen bij de snel veranderende maatschappij. Sommige bewindslieden hebben dat toen letterlijk gezegd: je moet Nederlandse vrienden hebben, Nederlandse partners, op straat Nederlands spreken.'

In de Tweede Kamer kwam brede steun voor sancties op niet tijdig inburgeren: boetes, het niet krijgen van een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd, in het uiterste geval dreigde uitzetting. In de praktijk werden die straffen nooit echt uitgevoerd, het was voornamelijk symboliek. 'Je kunt nieuwkomers niet dwingen te assimileren', zegt Entzinger. 'Tenminste, niet in een democratie. Dat lukt alleen met de knoet.'

Onder VVD-minister Verdonk en het tweede kabinet-Balkenende bleef de inburgering niet langer beperkt tot de taal en wat praktische maatschappelijke kennis. Er kwamen steeds meer examenvragen over 'gewenst gedrag' in sociale situaties. Vragen waarop geen feitelijk juist antwoord bestaat, in de categorie: wat doe je als de buurvrouw net een kind heeft gekregen en wat doe je als je twee mannen ziet zoenen in het openbaar?

'In vergelijking met andere landen heeft de Nederlandse inburgering dat sterk, vragen over gedragsregels en allerlei normatieve dingen. Terwijl de antwoorden nogal afhangen van de sociale kring waarin je verkeert', zegt Entzinger. 'Je ziet dat die vragen bedacht zijn door mensen met een middle class-perspectief, met een zeker nostalgisch verlangen naar een onbenoemd verleden. Het is raar dat het recht om hier te mogen blijven daarvan afhangt. Temeer omdat het merendeel van de inburgeraars veel meer met andere migranten in aanraking komt dan met autochtone Nederlanders voor wie dit de normen zijn.'



Halve dagen

Hoe moet het dan wel? Entzinger bepleit dat de getoetste maatschappelijke kennis zich beperkt tot enige uitleg over het staatsbestel en de Grondwet, 'wellicht wat topografie en een paar historische feiten'. De gemeenten zouden weer de regie moeten krijgen over de inburgering, met taallessen op de roc's, in plaats van bij commerciŽle taalbureaus.

'De roc's hebben veel contacten met het lokale bedrijfsleven. Het is belangrijk dat de inburgering veel meer gekoppeld wordt aan het vinden van werk. Geef mensen bijvoorbeeld halve dagen Nederlandse les en laat hen de andere helft van de dag werkervaring opdoen met stages. Er zijn allerlei regels rondom uitkeringen die dat nu belemmeren, maar zet die voor deze groep dan maar even opzij. Want als je nu niet investeert, is het alternatief dat deze mensen voor de rest van hun leven zijn aangewezen op de bijstand.'

Hoeveel verschil inburgeringsbeleid uiteindelijk maakt, valt nog te bezien. Omdat het stelsel vaak is gewijzigd, is er nauwelijks onderzoek beschikbaar over wat welke aanpak heeft opgeleverd. Entzinger: 'Ik ben daar in de loop der jaren wel wat terughoudender in geworden. De overheid kan wel iets doen aan integratie, maar veel daarvan is management by speech.

Dat zie je in klassieke immigratielanden meer, dat mensen met enig gezag er af en toe heel duidelijk op wijzen dat er niet gediscrimineerd mag worden en dat de samenleving divers is. Dat gebeurt in Nederland weinig, hier is het meer van: pleur op als het je niet bevalt. De Britten doen dat bijvoorbeeld beter, daar laat de burgemeester zijn gezicht geregeld zien in de moskee of organiseert iets op een hindoefeestdag. Kleine dingen, waarmee de overheid toont: jullie horen er bij.'



Sociale stijging

Het is een tweezijdig proces, zegt Entzinger. Daarom vindt hij het treurig dat inburgering en integratie nu tot een 'eigen verantwoordelijkheid' van het individu zijn gereduceerd, terwijl het een samenlevingsvraagstuk is. 'Veel mensen met een migratieachtergrond hebben het idee dat zij niet voor volwaardig worden aangezien, ik hoor dat ook van studenten hier aan de universiteit. In feite gewoon Rotterdamse jongens en meisjes die ontzettend hun best doen, maar die toch het gevoel hebben dat ze niet zo meetellen als autochtone jongeren. Dat leidt tot frustratie, sommigen wenden zich af van de Nederlandse maatschappij. Dat is het sentiment waar Denk nu op drijft.'

Toch deelt Entzinger niet het pessimisme over de integratie die in politiek Den Haag alomtegenwoordig is. 'De cijfers zijn helemaal niet zo slecht. Als je kijkt naar onderwijs en arbeidsdeelname, dan is het bewonderenswaardig hoe binnen een of twee generaties flink wat sociale stijging heeft plaatsgevonden. Op het hbo zijn studenten met een migratieachtergrond al evenredig vertegenwoordigd, op de universiteit nog niet, maar dat duurt ook niet lang meer.'

'Ik denk dat de politiek te ongeduldig is. Men realiseert zich onvoldoende dat integratie een kwestie van lange termijn is, vaak van twee generaties. Dat blijkt uit alle onderzoeken. Veel mensen hebben toch het idee: vijf jaar, dat is zo'n beetje het maximum, dan moet je het als nieuwkomer wel voor elkaar hebben. Maar in veel gevallen, zeker bij vluchtelingen, mag je blij zijn als ze na vijf jaar iets van een baantje hebben. Dat is niet wat men in Den Haag wil horen, maar het is wel goed als u dat ook eens opschrijft.'

Eenheid infeliciter iocari quadrupei. Medusa imputat adlaudabilis matrimonii. Pompeii satis comitePlaneQuinquennalis rures verecunde iocari aegre verecundus.



Web:
Inburgering moest opstapje zijn, nu is het een horde
TT:
Dom eigenlijk dat het zo door blijft sudderen, want we zagen dit allang aankomen
ó Han Entzinger
Ze concentreren zich alleen op die toets, hoe je die malle examenvragen goed beantwoordt
ó Entzinger
Het was evenmin de bedoeling er harde sancties aan te verbinden
ó Entzinger
In de Tweede Kamer kwam brede steun voor sancties op niet tijdig inburgeren
De antwoorden hangen nogal af van de sociale kring waarin je verkeert. Je ziet dat die vragen bedacht zijn door mensen met een middle class-perspectief
ó Entzinger 
Men realiseert zich onvoldoende dat integratie een kwestie van lange termijn is, vaak van twee generaties
ó Entzinger


Inburgeringsbeleid faalt: 'Na bijna zes maanden begreep ik nog niks'

Het inburgeringssysteem faalt, vindt de Rekenkamer. Humam Al Akhras kreeg alle informatie in het Nederlands, niet handig als je taalles nog moet beginnen. Slechts eenderde van asielmigranten slaagt binnen drie jaar. (+)


Rekenkamer: markt voor inburgeringstoets zorgt voor perverse prikkel

De markt voor inburgering faalt, constateert de Algemene Rekenkamer vandaag in een rapport. Slechts eenderde van de asielmigranten slaagt binnen drie jaar voor de inburgeringstoets, minder migranten combineren leren met een baan en er wordt op lager niveau examen gedaan dan voorheen.



Red.:


Naar Cultuur, integratie, toekomst, tegen niets-doen , Cultuur, integratie, toekomst , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]