De Volkskrant, 26-07-2011, van verslaggeefster Mariken Smit .2010

Reportage | Voorzichtig komen reacties los over gevolgen terreurdaad voor multiculturele samenleving

Noren in verwarring na gruweldaad

Het debat over immigratie is de laatste jaren feller geworden. Was het t fel of niet fel genoeg?

Tussentitel: Het is gevaarlijk te denken dat Breivik een eenzame gek is | Helge Lurs - Onderzoeker in Oslo

Fotobijschrift: Oproep tot het vrijdaggebed van de minaret van een moskee in het stadsdeel Groenland van Oslo, augustus 2002

'Ik wilde hem aanvallen', zegt de 20-jarige Afghaans-Noorse Naim Alizadeh, terwijl hij voor het gerechtsgebouw staat in de Noorse hoofdstad Oslo waar even daarvoor massamoordenaar Anders Breivik is afgevoerd in een geblindeerde auto. 'Ik heb de auto geslagen, maar er stonden vier agenten voor. Die man verdient te sterven.'

Noorwegen is afwisselend woedend en verdrietig, drie dagen na de aanslagen op Oslo en het eiland Utya, waarbij in totaal 76 mensen zijn omgekomen. Terwijl de bloemenzee op het plein voor de Domkerk in de Noorse hoofdstad nog altijd aangroeit, komt voorzichtig een debat op gang over de gevolgen van de gruweldaad. Met name het manifest dat de dader Breivik achterliet, en waaruit een grote haat tegen de linkse elite en de multiculturele samenleving spreekt, brengt de Noren in verwarring. Het debat over immigratie is de laatste jaren feller geworden, maar was het t fel, of niet fel genoeg, waardoor mensen als Breivik zich niet vertegenwoordigd voelen en radicaliseren.

Vooruitgangspartij is beledigd
Vooral de Vooruitgangspartij, de op een na grootste partij van Noorwegen die de laatste jaren sterk is gegroeid, voelt zich in de verdediging gedrukt. Breivik was een paar jaar actief lid van de partij, die pleit voor lagere belastingen en strenger immigratiebeleid. Voorzitter Siv Jensen distantieert zich op een persconferentie van 'de gruweldaden' van Breivik, die ze een gek noemt. Ze voelt zich beledigd door de internationale pers die, veel meer dan de Noorse media, de link leggen met de opkomst van Europese populistische partijen, zoals de PVV, de Ware Finnen en de Deense Volkspartij. 'Wij zijn geen anti-islampartij', benadrukt voorzitter Siv Jensen. 'We zijn ook geen anti-immigratiepartij, ook al willen we strengere regels. We zien onszelf als een klassiek liberale partij. En we zijn al helemaal niet verantwoordelijk voor wat er is gebeurd.'

Tot verbazing van de internationale pers wil ze aanvankelijk niet over politiek praten. 'We moeten eerst rouwen.' Maar na enig aandringen zegt ze dat het verkeerd zou zijn als het debat in Noorwegen door deze aanslagen op slot gaat. 'Het is veel gevaarlijker om geen debat te hebben. Dan krijgen radicale groepen vrij spel.' Volgens haar is Noorwegen juist ontsnapt aan de snelle opkomst van nieuwe, populistische partijen omdat gevestigde partijen zoals de hare, ontstaan in 1973, discussie over immigratie niet uit de weg zijn gegaan.

Maar voormalig advocaat en publicist Abid Raji, die onlangs waarschuwde voor radicalisering in bepaalde moslimwijken in Oslo-oost, vindt juist dat de Vooruitgangspartij een klimaat heeft geschapen waarin 'haat kan groeien'. 'Ze hebben het debat te hard gevoerd: asielzoekers zijn crimineel, ze willen niet werken, de sharia komt naar Oslo, dat soort uitspraken. Daarmee hebben ze een voedingsbodem gecreerd voor een vijandig klimaat.'

Debat moet 'beschaafder'
Ook Eskil Pedersen, leider van de sociaal-democratische jongerenpartij AUF, vindt dat het debat 'beschaafder' moet. Hij herhaalt een uitspraak die de laatste dagen een mantra is geworden voor veel Noren en die ook premier Stoltenberg graag aanhaalt: 'We moeten Breiviks aanslag beantwoorden met meer openheid en meer democratie. Alleen dan kunnen we winnen.'

Pedersen, die aan de schietpartij wist te ontsnappen, denkt zelfs dat het debat door de aanslagen ten positieve zal veranderen. 'Mensen zullen genuanceerder gaan praten over integratie. We zullen de beschaafdheid weer terugvinden.'

Maar Helge Lurs, onderzoeker aan het Noorse Instituut voor Internationale Betrekkingen in Oslo, vindt beide reacties rijkelijk naef. 'De opvattingen van de Noren over immigratie en de multiculturele samenleving zullen niet veranderen, mensen zullen niet opeens positiever worden. Ik zie een rele kans dat politieke partijen naar het centrum opschuiven. Maar de grootste fout die de politiek nu kan maken is dat kritiek op de multiculturele samenleving wordt veroordeeld of het debat op slot gaat. Dan ontstaat het risico dat een grote groep zich niet meer vertegenwoordigd voelt.'

Volgens Lurs is het gevaarlijk om te denken dat Breivik een eenzame gek is. 'Ik denk dat er mensen zijn die zich herkennen in delen van het manifest dat hij heeft geschreven. Kijk naar de rest van Europa, het anti-immigratiesentiment is in opkomst.'

IT-consultant Ramish Deveradja uit Sri Lanka hoopt vurig dat Noorwegen niet zal veranderen. Hij woont al twintig jaar in Oslo en staat bij de aula van de Universiteit van Oslo, waar om twaalf uur 's middags een minuut stilte in acht wordt genomen. Premier Jens Stoltenberg, koning Harald en kroonprins Haakon staan op het bordes naast Pedersen, die naar eigen zeggen 'n seconde' heeft getwijfeld of hij de politiek zou verlaten, maar zeker weet dat hij juist nu politicus wil zijn. Prinses Mette-Marit is afwezig; de Noorse pers meldt dat haar stiefbroer is doodgeschoten. Applaus klinkt als na het koninklijke gezelschap ook overlevenden de aula betreden. Ze zien wit, sommigen huilen. De beveiliging is minimaal, na afloop omhelst Stoltenberg het publiek. Ook de koning is bijna aan te raken. De pers laat de slachtoffers met rust. 'Noorwegen is zo'n goed land om in te wonen', zegt Deveradja. 'De sociaal-democraten zullen dit te boven komen. Ze zullen de volgende verkiezingen winnen.'

Maar Lurs is kritisch over het gevoel van veel Noren dat de aanslag hun onschuld heeft aangetast. 'Misschien is het goed dat Noorwegen zijn onschuld verliest. Als de wereld een harde plek is, heb je niet zoveel aan onschuld.'
 

IRP:    Gevaarlijke gek: Tristan. Minaret en oproep: "Wij willen er niet bij horen!"



Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]