De Volkskrant, 17-01-2015, column door Aleid Truijens, schrijfster, literatuurrecensente en biografe. 2010

Op eieren lopen met die vrije meningsuiting

Tussentitel: Je zou bijna vergeten dat de woede tegen de terroristen gericht moet zijn

In de eerste week werden alle mensen nog eventjes broeder. Velen gingen geschokt de straat op, honderden steden organiseerden razendsnel een demonstratie, miljoenen kwamen samen in Parijs. Ja, ook de verkeerde vrienden van Charlie Hebdo, degenen die door deze tekenaars ooit fel waren bespot. Arm in arm, zij aan zij, potloodjes in de lucht. Even voelden ze/we - ons allemaal een Charlie. Niet omdat we zo dapper waren, want dat zijn de meesten niet, maar omdat dit een aanslag was op de kern van onze beschaving: elkaar te mogen bekritiseren met woorden, beelden en grappen. Die zwijgende mensenmassa's waren verwarmend na zo'n macabere afslachting.

Maar we konden niet dagenlang eenstemmig blijven zuchten en jammeren hoe vreselijk, ongelooflijk, bruut en gruwelijk het was geweest. We gingen elkaar dus maar de maat nemen. De reacties gingen deze week over de reacties; over wie zich goed of fout had betoond in deze plotselinge oorlog. Vooral de woorden 'ijdel', 'hypocriet' en 'opportunistisch' vielen vaak.

Eigenlijk mocht je alleen een, al dan niet denkbeeldig, 'Je suis Charlie'-bordje - door de bedenker alleen bedoeld als teken van solidariteit en meeleven - omhoog houden als je:

■ zelf onder alle omstandigheden moedig en roekeloos bent geweest,
■ al vr de aanslag een abonnement had op Charlie Hebdo,
■ zelf ooit het slachtoffer was van censuur of repressie,
■ k hebt meegelopen in een mars tegen Anders Breivik,
■ en tegen Boko Haram,
■ of toen Gregorius Nekschot werd opgepakt,
■ je meteen hebt uitgesproken tegen de stokslagen voor blogger Raif Badawi,
■ als moslim, je luid en duidelijk hebt gekeerd tegen dze islam, die niet de jouwe is,
■ als moslim, je daartoe niet hebt laten oproepen of dwingen, omdat je toevallig moslim bent,
■ met alle mogelijk gekwetsten en andersdenkenden altijd en overal rekening houdt,
■ onder geen beding ooit rekening wilt houden met andersdenkenden,
■ niet denkt dat je door te protesteren meteen een ridder van het vrije woord bent,
■ en nu vanzelf aan de goede kant staat.

Kortom, het was op eieren lopen met die vrijheid van meningsuiting. De denkpolitie was volop in actie. Een onophoudelijke dans der ego's. De morele scherpslijpers en arrogante borstroffelaars dicteerden hoe het volk over deze gebeurtenis moest denken. Die discussie had een hoog het-is-niet-goed-of het-deugt-niet-gehalte. Zelfs krachtige reacties van burgemeesters Aboutaleb en Van de Laan, waar in mijn oren niks mis mee was, waren volgens velen hypocriet, te vrijblijvend of populistisch.

Nee, thuis hoog en droog op je kont blijven zitten, chagrijnige tweets over anderen versturend, dat haalt wat uit. Je zou bijna vergeten dat de woede tegen de terroristen gericht moet zijn. Ze stonden er toch maar, die miljoenen in Parijs, ijdel of niet, al dan niet zuiver op de graat. Ze bleven niet bibberig achter gesloten deuren zitten. Nooit eerder ging het de hele dag over het vrije woord - voor velen doorgaans een slaapverwekkend onderwerp. Maar het gevoel van eensgezindheid - wij laten ons niet intimideren door moordenaars - ebde snel weg.

Ik ben geen haar beter, ook ik heb me kapot gergerd aan sommige reacties. Moedeloos werd ik van het bericht van de school in Heemskerk die een poster met een zoenende moslim en cartoonist had weggehaald, de docent op het matje riep en de ouders een excuusbrief stuurde. Schokkend dat een directeur en bestuurders niet achter hun docent gingen staan, maar islamitische ouders naar de mond praatten. Niet alle ouders waren er blij mee. Volgens de directeur waren haar leerlingen te dom om deze poster te begrijpen. Wat een ddain. Door dit geweldige lesmateriaal had dat kunnen veranderen.

Het pijnlijkst vond ik de reacties die schrijnend in tegenspraak zijn met de geest waarvoor die twaalf mensen hun leven hebben gelaten. Zeker, de manier waarop Wilders van deze aanslag gebruik maakt is onsmakelijk, maar de reactie van Diederik Samsom, dat Wilders 'precies hetzelfde' deed als de moordenaars in Parijs, zat er compleet naast. Want dr gaat het nu juist om: dat ratelende kalasjnikovs niet 'precies hetzelfde' zijn als provocerende woorden, debiele woorden desnoods. Waarom zou je het daarover niet met je leerlingen kunnen hebben?





Red:  

 

[an error occurred while processing this directive]