De Volkskrant, 19-07-2012, door Janny Groen 20 jul.2012

Ook lastig tijdens ramadan: vasten ter discussie stellen

Voor veel moslims begint morgen de ramadan, een maand van vasten. Maar niet elke moslim doet mee, er zijn ook ramadan-eters - zij weerstaan de sociale druk, soms in het verborgene.


Ze worden vaak gezien als zwarte schapen van hun gemeenschap en door wildvreemden aangevallen op hun on-islamitische gedrag: Nederlandse Turken, Marokkanen, Palestijnen, Afghanen die niet vasten tijdens de ramadan. Daarom gaan ze veelal ondergronds.

Er zijn er ook die de zware sociale druk trotseren, die genoeg hebben van de heimelijkheid. Ramadan-eters komen voorzichtig uit de kast. Ze willen niet langer hun lunch nuttigen op het toilet of uitwijken naar snackbars en terrasjes in de 'blanke' buurten van hun stad.

Een grote meerderheid van de moslimgemeenschappen in Nederland vast de komende weken. Ook nu de ramadan in de zomer valt en het vasten extra zwaar is doordat het lang licht blijft en het in vakantieoorden als Marokko en Turkije broeierig warm is. Vooral overdag niet mogen drinken is, zoals een overtuigde vaster het uitdrukt, 'een spirituele helletocht'. Velen keren dit jaar vervroegd van vakantie terug naar het regenachtige Nederland, of blijven sowieso thuis.

De groep ramadan-eters is klein, maar allesbehalve homogeen. Sommigen kiezen er bewust voor in het openbaar te eten. Anderen geven toe aan de sociale druk om te vasten, maar eten stiekem. Dan zijn er de loyalisten, die uit respect voor de vasters hun maaltijden discreet nuttigen, en de zwakken - zoals zieken of zwangeren - die weliswaar officieel zijn vrijgesteld maar van wie sommigen toch ondergronds gaan.

Bewuste ramadan-eters wijzen op hun individuele verantwoordelijkheid, op hun recht van vrije keuze. 'Ik ga niet meer in discussie als ik word aangesproken op eten tijdens ramadan', zegt Ossama Abu Amar (34), een Palestijnse Nederlander die uit een traditioneel moslimgezin komt. 'Het is iets tussen mij en Hem. Ga niet op de stoel van God zitten, zeg ik dan.'

Aangevallen
Celal Altuntas (40), een Nederlandse Koerd, hulpverlener en schrijver, reageert in dezelfde trant. 'Ben je de advocaat van God of zo? Waarom moet ik aan jou verantwoording afleggen?'

Vasters voelen zich moreel verheven boven de eters, denkt Zihni Ozdil (30), een Turkse Nederlander die tot zijn 18de 'formeel gelovig' was. Ozdil, docent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, werd in de universiteitskantine aangevallen door een meisje met hoofddoek uit zijn projectteam. 'Zonder maar gedag te zeggen bitste ze: waarom eet jij? Omdat ik honger heb, zei ik in een cynische bui.' Daarna kreeg hij te horen dat hij, de afvallige, bang moest zijn voor zijn lot in het hiernamaals.

'Je moet sterk in je schoenen staan om de sociale druk te weerstaan', reageert Mohamed Chacha (55), een Riffijn die op zijn 13de van zijn geloof viel. In de jaren zeventig kwam hij naar Nederland. 'Ik was een hippie, bezig met muziek, theater en filosofie. Moslims vasten onder meer om mee te voelen met hongerige armen. Waarom moeten de armen dan meevasten? Een goed gesprek daarover voeren, is praktisch onmogelijk.'

Chacha ziet veel hypocrisie. Vrienden en kennissen die het minder nauw nemen, gebruiken hem soms als toevluchtsoord. 'Een vriend die is gehuwd met een bekeerlinge, die heel streng in de leer is, komt overdag lekker bij mij eten. Stiekeme rokers hebben pech, ik heb onlangs een longtransplantatie gehad.'

Altuntas heeft wel begrip voor stiekeme eters. Ook hij verzon voor zijn coming out smoesjes om zijn ongewenste eetgedrag te verbergen. Zijn ontwikkeling naar ramadan-eter verliep geleidelijk. Als jongetje vastte hij enthousiast mee. 'Dat was eerder emotioneel dan religieus. Iedereen deed mee, het was een warm bad van saamhorigheid.'

Eenmaal in Nederland ging hij zich steeds meer ergeren aan 'de lege buitenkant, de flinterdunne sociale dimensie'. Altuntas: 'Er wordt hier zoveel geld uitgegeven. Sommigen moeten lenen om met de iftar flink uit te pakken. Ze willen indruk maken. Dat staat haaks op de geest van ramadan.'

Blikje cola
Velen weten niet eens waarom ze vasten, merkte Abu Amar tijdens een inburgeringsles. Een van zijn leerlingen, uit India, werd scheef aangekeken toen hij vertelde niet te vasten. 'De anderen konden daar niet mee omgaan, ik zag ze nors kijken. Gevraagd waarom zij wel vastten, kwamen ze niet veel verder dan: het staat in de Koran. Waarom God het van hen zou willen, konden ze niet beargumenteren.'

Vooral in etnisch geconcentreerde wijken is de sociale controle verstikkend, zegt Ozdil. 'Daar zie je niemand overdag eten of een blikje cola drinken. Yuppen, die meer in kosmopolitische kringen komen, durven eerder hun eigen ding te doen.'

Die vrije wil ontbreekt lang niet altijd bij stiekeme eters. Schrijver en docent Asis Aynan (32), die zelf niet vast, ziet ook veel ramadan-loyalisten. 'Jongeren die uit liefde voor hun ouders zogenaamd vasten.' Drie jaar geleden hekelde hij dit in een felle column. Hij werd prompt weggezet als afvallige Berber-nationalist. 'Ik krijg steeds meer begrip voor heimelijk gedrag', zegt hij nu. 'In de Marokkaanse gemeenschap is de loyaliteit aan ouders onmetelijk groot. Waarom zou je niet veinzen, als dat dierbare relaties redt. Ik ben ook hypocriet, in andere zaken.'

Met evenveel compassie spreekt Fatma Alakay, docent voeding en diŽtetiek, over 'vrijgestelden' die heimelijk eten. Vrouwen mogen tijdens hun menstruatiedagen wel overdag eten, maar velen voelen zich bezwaard: alsof ze met een bord 'ik ben ongesteld' om hun nek lopen. 'Ik snap wel waarom je niet wil dat je broer of zo je ziet eten. Ik woon op mezelf en heb daar geen last van.' Alakay heeft haar collega's erover ingelicht. 'Dan weet iedereen het en hoeft er niet te worden gegist.'

Ze ziet nog te veel chronisch zieken worstelen tijdens ramadan. Alakay: 'Ze zetten zichzelf onder druk. Schaamte speelt een grote rol. Ze willen niet dat de hele wereld ziet dat hun lichaam het vasten niet aankan. Hun heimelijk ramadan-gedrag kan riskant zijn. Voor diabetici bijvoorbeeld, die hun medicatie aanpassen waardoor het lichaam heel anders gaat reageren.'

Dat zieken niet openlijk durven eten, ergert voormalig PvdA-Kamerlid Samira Bouchibti (41) mateloos. 'Ik vast dit jaar niet, ik ben zwanger. Iedereen kan dat zien, dus mij laten ze met rust. Maar als je ziek bent en eet, is het toch verschrikkelijk dat je het risico loopt te worden uitgescholden, bespuugd of verstoten?' Volgens Bouchibti wordt dat stiekeme gedoe van generatie op generatie doorgegeven. 'Hoog tijd dat daar eens een einde aan komt.'

Ook Alakay pleit voor een cultuuromslag. 'De islam kent geen dwang. Wie wil eten, moet dat helemaal zelf weten.'


Tussenstukken:
Wat is de ramadan?

Ramadan is een speciale, spirituele maand in de islamitische kalender. In die maand worden moslims geacht tussen zonsopkomst en zonsondergang niets te eten of drinken, niet te roken, niet te roddelen en geen seksuele omgang te hebben.

De islamitische kalender is niet gebaseerd op de jaarlijkse omloop van de zon maar op de maancyclus. De ramadan schuift daardoor elk jaar een stukje op en is dus niet seizoensgebonden.

Het exacte begin van de vastenmaand is afhankelijk van het verschijnen van de sikkel van de nieuwe maan. Dit jaar begint het vasten rond 20 juli.

Als het donker is, wordt het vasten gebroken met een - meestal - uitgebreide feestdis, de iftar.

Kinderen beginnen, zo rond hun 10de tot 12de, met af en toe een paar dagen mee te vasten.

Zwangere vrouwen en vrouwen die de borst geven zijn vrijgesteld van het vasten. Zo ook zieken en reizigers. Zij worden geacht de gemiste dagen later in te halen.

Eet-actie in Marokko
In Marokko is het bij wet verboden tijdens de ramadan tussen zonsopgang en zonsondergang in het openbaar te eten, drinken en roken. Een groepje activisten probeert die wet ter discussie te stellen. Zij hebben de Facebookpagina Masaymich 2012, 'Wij vasten niet', en kondigen een openbare lunch aan tijdens de vastenmaand. Volgens de Marokkaanse socioloog Rachid Touhtouh zijn er altijd ramadan-eters geweest. Nieuw is de ontwikkeling dit naar de publieke sfeer te trekken. Op internet wordt hevig gediscussieerd over de wenselijkheid van het Masaymich-initiatief.

Volgens Touhtouh werden ramadaneters vroeger in Marokko getolereerd, maar neemt de tolerantie sinds eind jaren negentig af. Hij ziet de openbare lunch en het voorzichtige debat over individuele vrijheden als een reactie op de groeiende islamisering van de maatschappij.


 

IRP 

Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]