De Volkskrant, 18-06-2009, van verslaggeefsters Janny Groen en Annieke Kranenberg 1 jul.2009

'Ze vinden dat hen onrecht is aangedaan'

Annette Linden onderzocht de drijfveren van rechtsextremisten. ‘Driekwart van de geïnterviewden zei tegen racisme en nazisme te zijn.’

Van binnenuit wordt extreemrechts voortdurend verdeeld door gebrek aan leiderschap en het ontbreken van een gezamenlijk doel. Het ontbeert extreemrechtse partijen en groepen ook aan een coherent gedachtegoed. Dat concludeert Annette Linden in haar onderzoek Besmet – Levenslopen en motieven van extreemrechtse activisten in Nederland, waarop ze op 26 juni promoveert aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Het is de eerste keer dat onderzoek is gedaan naar de drijfveren van rechtsextremisten.
   Drie jaar lang begaf Linden (39) zich onder actieve leden – onder wie veel leiders – van partijen als de Centrum Democraten, CP’86 en de Nederlandse Volksunie (NVU), en groepen als Voorpost. Tussen 1996 en 2000 had ze meermalen langdurige interviews met 36 activisten. Linden stuitte op een variatie aan motieven om toe of uit te treden. De een zoekt een ‘politiek thuis’ voor zijn nationalistische ideeën, de ander voelt zich slachtoffer van een falende overheid. ‘Allen hebben gemeen dat ze bij een groep wilden horen die het niet gek vindt hoe jij denkt.’

Waarom vertrokken activisten?
‘Door ruzies en onderlinge verdeeldheid. Van de politieke partijen die eind jaren negentig actief waren, is alleen de NVU nog over. Daarnaast heb je het omgekeerde sekte-effect: de omgeving ziet je als neonazi, je bent besmet, raakt sociaal geïsoleerd. Sommigen raakten ook verbitterd over het democratische bestel: het is heel pijnlijk als de gemeenteraad leegloopt, terwijl jij aan het woord bent.’

Tegenwoordig zouden ze misschien niet meer worden buitengesloten. Uitspraken die eind jaren negentig als extreemrechts golden, zijn nu gemeengoed.
‘Destijds zeiden ze: ‘Ik mag niet eens zeggen dat de Turkse buurman zijn vuilnis op straat gooit.’ Nu mag je zeggen dat criminele Marokkanen het land uit moeten.’

Zouden uw activisten zich nu thuis voelen bij de PVV?
‘Het tijdsgewricht is anders. Toentertijd ging het nauwelijks over islamisering, maar over criminaliteit, buitenlanders en ‘zij krijgen alles waar wij recht op hebben’. Als ik over PVV’ers in de krant lees, lijken hun motieven overeen te komen met activisten die ik in mijn onderzoek typeer als bekeerlingen. Zij reageren emotioneel, vinden dat hen onrecht is aangedaan en richten zich tegen de gevestigde politiek. Wetenschappelijk onderzoek naar de motieven van PVV’ers bestaat niet. Dat is ook niet eenvoudig, want de partij heeft geen leden. Ik ben heel benieuwd of de PVV ook verscheurd raakt als die leden toelaat.’

Net als de meeste mensen in uw boek willen PVV-kiezers niet extreemrechts worden genoemd.
‘Driekwart van de geïnterviewden uit mijn onderzoek zei tegen racisme en nazisme te zijn. Ze wilden als fatsoenlijke mensen worden gezien. Toch hadden ze typische extreemrechtse eigenschappen, zoals etnocentrische, xenofobe of racistische overtuigingen.’

De Anne Frankstichting noemt de PVV extreemrechts. Hoe zou u de partij karakteriseren?
‘Het is maar net welke definitie je hanteert. Interessanter is het om de standpunten van de PVV te vergelijken met die van bijvoorbeeld de Centrum Partij begin jaren tachtig. Dan zie je overeenkomsten. Ook de Centrum Partij speelde in op heel basale sentimenten en wilde bijvoorbeeld pedofielen keihard aanpakken.’

U adviseert gemeenten over deradicalisering. Wat vertelt u ze?
‘Je moet het gedachtengoed niet willen uitbannen. Alleen al de verspreiding van ideeën op internet tegengaan, is onhaalbaar. Als je jongeren labelt als neonazi’s, gaan ze zich ook zo gedragen. En onthoud dat het een fase kan zijn: a leidt niet automatisch tot b.
    ‘Beleid maken op een hele groep is bijna onmogelijk. Uit mijn onderzoek blijkt dat de uittreders een ding gemeen hebben: ze hadden buiten de groep een vertrouwenspersoon die hen niet als paria behandelde. Je moet plekken creëren, vooral op scholen, waar ze vertrouwenspersonen kunnen ontmoeten. Een individuele benadering is echt noodzakelijk.’


Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]