De Volkskrant, 13-09-2016, door Laura Menenti, onderzoeker

2008

Laat niet mensen maar feiten beslissen

Bij besluiten over mensen moeten we onze vooroordelen elimineren en alleen harde feiten laten spreken.

Tussentitel: Onderwijzer ziet kind van yuppen eerder als veelbelovend

Gelijke leerlingen krijgen ongelijke kansen, liet de onderwijsinspectie in april zien. Leerlingen met lager opgeleide ouders komen op een lager schoolniveau uit dan even slimme leerlingen met hoger opgeleide ouders.

En mogelijke oorzaak van die toename is de grotere rol die juffen en meesters, dankzij de Tweede Kamer, hebben gekregen bij het schooladvies. Was eerst de Citotoets leidend, nu geven zij een advies nog voor de toets gedaan is, en stellen eventueel bij naar boven. Dat blijken ze vooral te doen voor kinderen van hoger opgeleide ouders, waarmee onderwijzers een verschil maken dat er niet is en kinderen van laagopgeleiden benadeeld worden.

Gelijke sollicitanten krijgen ongelijke kansen, liet het Sociaal en Cultureel Planbureau in juni vorig jaar zien. (Fictieve) allochtone kandidaten worden minder vaak voor een gesprek uitgenodigd dan autochtone kandidaten met hetzelfde cv. Werkgevers maken een verschil dat er niet is - waardoor allochtone werkzoekenden benadeeld worden.

Google, k wereldberoemd om zijn personeelsbeleid, lost dat zo op: 'All people decisions are based on data and analytics.' In sollicitatieprocedures moeten commissies bijvoorbeeld van tevoren een lijst criteria n een daarbij passende lijst vragen opstellen, die alle kandidaten op dezelfde manier krijgen. Dit verkleint de invloed van stereotypen en vooroordelen, en vergroot de kans op de beste kandidaat.

Mensen zijn slechte rationele beslissers. In zijn instant-klassieker Thinking, Fast and Slow legt Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman uit op hoeveel manieren ons denken onbewust gestuurd wordt door dingen die er niet per se toe doen. De 'representativeness heuristic' zorgt er bijvoorbeeld voor dat iemand die voldoet aan het prototype 'leider' (zeg: een witte man van middelbare leeftijd) makkelijker als leider gezien wordt, en dat dus ook makkelijker wordt dan iemand die minder in dat plaatje past.

Zo kan een sollicitatiecommissie zich laten leiden door het beeld van 'ons' bij het kiezen van het nieuwe teamlid en kan een onderwijzer het kind van yuppen eerder zien als een 'veelbelovende leerling'.

Mensen zijn slechter in het voorspellen van een gebeurtenis als die voorspelling gaat over menselijk gedrag dan over een fysiek fenomeen. Het latere succes van een leerling op school of het latere succes van een kandidaat in een baan, maar ook de kans dat een delinquent opnieuw in de fout gaat of het te verwachten effect van een wetswijziging op het gedrag van onderwijzers, zijn moeilijker te voorspellen dan het weer.

Voorspellen is ook moeilijker als feedback ontbreekt. Een basisschooljuf hoort nooit of iemand uiteindelijk wel of niet geslaagd is; of iemand wel of niet de beste match was voor een baan is niet op dag n duidelijk; een rechter weet nooit of iemand uiteindelijk weer in de fout ging; en het effect van een beleidswijziging blijkt vaak laat en soms nooit. In dit soort situaties doen data het veel beter dan de 'menselijke maat'.

Maar juist wanneer het om mensen gaat, hebben data en instrumenten een slechte naam. Ze zouden een meetbaarheidsobsessie aan de dag leggen, mensen reduceren tot cijfertjes, en de expertise van 'de professional' veronachtzamen. Alleen veronachtzaamt dat perspectief nu juist een belangrijke expertise: onderzoek. Dat onderzoek toont aan wat professionele expertise wel en niet vermag. Juist door data en instrumenten wl te benutten bij beslissingen waar wij niet goed in zijn, kunnen we onszelf blind maken voor allerlei factoren die irrelevant zijn, en die mensen ten onrechte benadelen.

Dat niet iedereen in onze samenleving dezelfde kansen krijgt, hangt natuurlijk niet van n factor af. Maar op belangrijke momenten in ons leven neemt iemand een beslissing over ons die ons op het ene of het andere pad kan zetten. Iedereen verdient het dat die beslissing zo eerlijk mogelijk genomen wordt, met gelijke kappen voor gelijke monniken. Het meest menselijke dat we daarvoor kunnen doen, is de mens uit deze beslissingen halen.

Laura Menenti werkt bij de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Dit stuk schrijft ze op persoonlijke titel.


Web:
TT:
Gelijke sollicitanten krijgen ongelijke kansen
Een onderwijzer kan het kind van yuppen eerder zien als een 'veelbelovende leerling'
Het meest menselijke dat we kunnen doen, is de mens uit deze beslissingen halen

Foto bij webversie:





Red.: 


Naar Cultuur, multiculturalisme , Cultuur, eenheid , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]