De Volkskrant, 09-03-2016, Martijn Boot, gepromoveerd aan de universiteit van Oxford .2011

Rechterlijke partijdigheid

Politieke ideeŽn rechters bepalen vonnis Wilders

Het absolute vertrouwen in de onpartijdigheid van rechters in politiek-gevoelige zaken is niet terecht.

Tussetitel: In Wilders-proces gaat het om niet eenduidige en botsende rechten

Op 31 oktober begint de rechtszaak tegen Geert Wilders op verdenking van groepsbelediging, haatzaaien en discriminatie. Vijf jaar geleden moest Wilders om dezelfde reden voor de rechter verschijnen. Tijdens dat proces deed zijn advocaat Bram Moszkowicz tweemaal een verzoek om de rechters te vervangen vanwege veronderstelde partijdigheid.

De website Rechtspraak.nl van de Nederlandse rechtbanken bespreekt de vraag of rechters wel onpartijdig kunnen oordelen over zaken als de kwestie Wilders. Het antwoord luidt: 'Door de scheiding van machten zijn rechters strikt onpartijdig en onafhankelijk.' In de Volkskrant van 8 juni 2013 werd Theo de Roos gevraagd of zijn lidmaatschap van GroenLinks te rijmen is met zijn rechterlijke functie. Hij antwoordde dat opzeggen van het lidmaatschap van een politieke partij, zoals Ybo Buruma deed toen hij raads- heer van de Hoge Raad werd, geen zin heeft omdat het politieke gedachtengoed van de rechter hier immers niet door verandert. De Roos voegde er geruststellend aan toe dat politieke opvattingen van rechters op geen enkele manier hun werk beÔnvloeden.

Het is de vraag of dit absolute vertrouwen in de onpartijdigheid van rechters in politiek gevoelige zaken terecht is. In de VS is een grootschalig onderzoek gedaan naar het effect van politieke gezindheid van rechters op hun juridische oordelen in dit soort zaken (Cass Sunstein e.a. Are Judges Political?) Rechters die door een Republikeinse president benoemd zijn, blijken in hun juridische oordelen significant te verschillen van rechters die benoemd zijn door een Democratische president. 'Democratische' rechters hebben vaker een 'progressief' en 'Republikeinse' rechters vaker een 'conservatief' oordeel. Conclusie van het onderzoek is dat de politieke partij van de benoemende president een significante voorspellende factor is voor welk oordeel rechters vellen.

Een andere opvallende bevinding is dat de uitkomst van een proces vaak sterk beÔnvloed wordt door groepspolarisatie onder rechters. Als alle rechters van een panel benoemd zijn door een president van dezelfde politieke partij, wordt de politieke neiging tot 'progressieve' of 'conservatieve' oordelen nog meer uitgesproken. Een 'Democratische' rechter in een panel met twee andere 'Democratische' rechters geeft vaker een 'progressief' oordeel dan een 'Democratische' rechter in een panel met twee 'Republikeinse' rechters. De conclusie is dat de uitkomst van een proces sterk afhangt van de politieke kleur van de rechters en van de toevallige samenstelling van het panel.

Ons rechtssysteem verschilt van het Amerikaanse, maar dit betekent niet dat de resultaten van Sunsteins onderzoek niet zouden gelden voor de Nederlandse rechtspraak. Ze zijn van toepassing op politiek gevoelige kwesties, op rechtsprincipes die vatbaar zijn voor meerdere interpretaties en op wetsvoorschriften die met elkaar kunnen conflicteren. Een voorbeeld is de kwestie-Wilders, maar ook de klimaatzaak van Urgenda tegen de Nederlandse staat. In het Wilders-proces gaat het onder andere om de vrijheid van meningsuiting tegenover het recht op bescherming tegen belediging en discriminatie. Die rechten zijn niet altijd ondubbelzinnig te interpreteren. Bovendien kunnen ze met elkaar botsen waarbij niet altijd duidelijk is hoe zij onpartijdig tegen elkaar kunnen worden afgewogen.

Als de resultaten van het Amerikaanse onderzoek opgaan voor de zaak-Wilders, zal de kans van Wilders om al dan niet veroordeeld te worden sterk afhangen van het politieke gedachtengoed van de rechters en van de mate van groepspolarisatie ten gevolge van de samenstelling van de meervoudige kamer.

In deze gevallen is de uiteindelijke juridische beslissing tegelijkertijd legaal en onrechtvaardig. Legaal, omdat de rechters naar eer en geweten rechtsprincipes interpreteren en afwegen, waarbij zij binnen de grenzen van de wet blijven. Onrechtvaardig, omdat deze afhangt van de toevallige politieke ideeŽn die de rechters aanhangen en van de toevallige samenstelling van de meervoudige kamer.

De vraag is of deze 'partijdigheid' voorkomen kan worden. Groepspolarisatie kan worden verminderd door een meervoudige kamer samen te stellen uit rechters van uiteenlopen-de politieke voorkeuren. Maar dat zal niet gauw gebeuren, omdat rechters dan zouden moeten erkennen dat zij minder onpartijdig zijn dan voor een rechtvaardige beslissing noodzakelijk is. Bovendien zou deze maatregel de kans op een partijdig oordeel wel verminderen, maar niet wegnemen. Opvallend is dat bij de selectie van rechters voor het komende proces tegen Wilders een vereiste was dat zij geen lid (geweest) zijn van een politieke partij. Ook deze maatregel neemt de kans op partijdigheid niet weg, omdat politieke voorkeuren niet alleen voorkomen bij rechters die lid zijn van een politieke partij.

Martijn Boot is gepromoveerd aan de universiteit van Oxford.



Web:
TT:
In Wilders-proces gaat het om niet eenduidige en botsende rechten


Rd:  In de Volkskrant van 8 juni 2013 werd Theo de Roos gevraagd of zijn lidmaatschap van GroenLinks te rijmen is met zijn rechterlijke functie. ... De Roos voegde er geruststellend aan toe dat politieke opvattingen van rechters op geen enkele manier hun werk beÔnvloeden.

== een gore leugen



Naar Menswetenschappen, regels , Menswetenschappen, huidig , Wetenschap, lijst  , Wetenschap overzicht , of site home

[an error occurred while processing this directive]