De Volkskrant, 15-10-2010, van correspondent Merlijn Schoonenboom .2010

‘Ach Wilders, die is ongevaarlijk’

Het islamdebat in Duitsland woedt lang en hevig. Geen punt, zegtde politicoloog Hamed Abdel-Samad: ‘Alles beter dan angsthazenpolitiek.’

Hij hoorde het van iemand die er bij is geweest. ‘Een pseudo-religieuze’ stemming zou er hebben geheerst daar in Berlijn, bij het optreden van Geert Wilders. Wilders trad op als ‘verlosser’, voor een groeiende groep Duitsers die hopen op een nieuwe ‘islamkritische’ partij in hun land.

Maar ach, Wilders. ‘Die is ongevaarlijk’, zegt de Duits-Egyptische politicoloog Hamed Abdel-Samad (38) vastbesloten. Net als Thilo Sarrazin overigens, het voormalige Bundesbank-bestuurslid. Al is diens boek, waarin al even kritisch over de integratie van moslims wordt gesproken, nu al meer dan een miljoen keer gedrukt.

Even twinkelen de ogen, als Abdel-Samad na een afgewogen analyse ineens provocatief zegt: ‘Ik zou de opkomst van een rechts-populistische partij in Duitsland juist begroeten.’ Want: ‘Alles beter dan de volledige onverschilligheid, de van iedere zin gespeende liberaliteit’, de verkrampte Duitse ‘angsthazenpolitiek, waarin geen probleem meer kan worden benoemd.’

Het is een avond in een café in Berlijn, in de week dat de stad gelaten de nieuwste terreurdreiging langs zich heen laat gaan. Straks vliegt Abdel-Samad naar Frankfurt om op de Buchmesse te spreken. Daarna reist hij voor optredens naar Caïro. Daar komt hij vandaan. Hij vertrok er 15 jaar geleden naar München.

Dat hij in Egypte over zijn nieuwe boek vurige debatten zou voeren, was duidelijk. De vertaling van een eerder boek leverde hem een fatwa en politiebewaking op. Minder verwacht was dat hij nu ook onderdeel zou worden van het hevigste Duitse integratiedebat van de afgelopen jaren.

Zelfs in het Berlijnse stadsdeel Neukölln, een van de beruchtste immigrantenwijken van het land, ligt zijn boek Der Untergang der islamischen Welt in stapels in de boekhandel; naast het boek van Sarrazin, dat toevallig tien dagen eerder uitkwam en het debat ontketende.

Maar Abdel-Samad, zelf moslim, wil wel één ding onderstrepen; zeker, hij is kritisch op de islam, maar wel volledig tegengesteld aan Sarrazin. ‘Sarrazin en Wilders hebben geen oplossingen, ze zijn slechts een symptoom van het probleem’. Want: ‘Stel dat alle moslims uit Europa worden gehaald, zouden daarmee de problemen verdwenen zijn?’

Zelfkritiek
Abdel-Samad werd door de publicatie van Mein Abschied von Himmel (2009) bij een breed publiek bekend. Hij is de zoon van een Egyptische imam, en toen hij als 23-jarige student in Duitsland kwam, ontpopte hij zich eerst als vurig ‘verachter’ van de westerse cultuur; totdat hij zich begon af te vragen hoe het eigenlijk met zijn eigen achtergrond was gesteld. Sindsdien roept hij op tot zelfkritiek binnen de islamitische wereld.

Hij is behoorlijk officieel geworden. Hij werd dit jaar gevraagd voor de Duitse Islamconferentie, het recent in het leven geroepen staatsorgaan waarin de integratieproblematiek van moslims wordt besproken.

Zijn toon blijft echter opvallend kritisch, alarmerend zelfs. De islamitische cultuur, schrijft Abdel-Samad in zijn boek, is bezig ten onder te gaan, omdat ze niet in staat blijkt zichzelf te kunnen hervormen. Ook in Europa toont de bouw van grote moskeeën allerminst de opkomst van nieuw zelfbewustzijn, maar van toenemende onzekerheid.

Deze afbrokkeling brengt echter grote instabiliteit met zich mee, zegt hij, en dat is een gevaar voor Europa. De enige oplossing is daarom een ‘geregelte Insolvenz’, een gecontroleerd faillissement van de islam. Die moet uiteindelijk voeren tot een Islam light, waarin de verzoening met het atheïsme, individualisme en gelijkheid van man en vrouw centraal staat.

Het zijn radicale kuren, die Abdel-Samad voorstelt. Dat moet wel, zegt hij in Berlijn. Hij wil ‘wakker schudden’. ‘Niet alleen de islamitische cultuur is namelijk verzwakt, maar de Europese al evenzeer. En als je zwak bent, dan schijnt de ander ineens oppermachtig’.

Het toont, zegt Abdel-Samad, dat er een ‘angstindustrie’ is ontstaan, waarin beide zijden zich tot slachtoffer van de ander wanen. Europeanen denken dat ‘de moslims’ hen zullen overspoelen. Moslims zien ‘het Westen’ als bron van al hun problemen. Maar de problemen, vindt hij, zitten veel dieper dan een eenvoudige botsing der culturen.

Het eerste probleem van de integratie is volgens hem namelijk gewoon sociaal-economisch: ‘Er is een verouderde opvatting van de verzorgingsstaat ontstaan.’ Die was bedoeld voor de zwakkeren en de ouderen, maar ze onderhoudt complete bevolkingsgroepen.

‘Daardoor raken zowel Duitsers als migranten in hun slachtofferrol ingekapseld.’ Hij herinnert eraan dat het ‘integratieprobleem’ pas ‘islamprobleem’ is geworden, toen de werkloosheid steeg.

De oplossing: sociale hulp zou door een prestatiegericht ‘stipendiumsysteem’ moeten worden vervangen. En daarbij: ‘Als je in de ene stad geen werk vindt, dan ga je toch naar een andere stad, of naar een ander land?’

Dat voert hem tot het tweede onderliggende probleem in Europa: er is ‘een verouderd identiteitsconcept’ gegroeid. ‘Identiteit wordt meer en meer opgevat als een gesloten lichaam.’ Europeanen, vindt hij, hebben ‘te veel geschiedenis in hun hoofd’. ‘Als ze aan de moslims denken, denken ze aan de gevaren van vroeger, aan de kruistochten, de Ottomanen.’ Moslims willen op hun beurt geen enkele invloed van buiten, omdat dat onverenigbaar zou zijn met hun religieuze identiteit.

Culturele incest
Deze gesloten opvatting van identiteit leidt slechts tot ‘culturele incest’, zegt Abdel-Samad. Hij pleit daarom voor een ‘elastische identiteit’. ‘Veelvoud is onze redding.’ De hele geschiedenis van de mensheid is immers bepaald door immigratie, door flexibel te zijn.

Voor hem moeten wel een aantal basisregels in Duitsland komen. ‘De spelregels moeten direct aan de poort duidelijk gemaakt worden, een nieuwe immigrant is flexibel. Onderwijs is de sleutel tot verandering, en religie is een privézaak. Moslim kan je thuis zijn, maar op straat ben je Duits.’

Jaren geleden, toen hij nog nauwelijks Duits kende en het Westen vervloekte, sprak hij met een Egyptische vriend, die naar de Verenigde Staten was vertrokken. Die draaide binnen vijf jaar wél mee. ‘Dus het moet ook aan het land liggen dat de immigranten opneemt. De Amerikanen hebben niet zoveel geschiedenis in het hoofd.’

De eerste stap voor de verandering binnen de moslimgemeenschap moet echter komen van de moslims zelf, zegt hij; hervorming is bittere noodzaak. Dat is ook de reden voor zijn onvermoeibare tocht langs debatrondes in Egypte. ‘Het is de taak van de intellectuelen voorop te lopen.’ Het is zijn ‘opgave’. Voor het te laat is.

 

Tussenstuk:
De drie fases van het Duitse islamdebat

Meestal duren Duitse discussies rond integratie slechts kort; om dan weer snel te worden verzwegen. De huidige duurt opvallend lang. Volgens sommigen is dat reden tot bezorgdheid, vooral omdat recente studies erop wijzen dat de vijandigheid tegenover de islam lijkt toe te nemen. Anderen, onder wie Hamed Abdel-Samad, denken juist dat een minder ‘verkrampte’ discussie van het thema tot betere oplossingen leidt.

Het ZDF-journaal sprak deze week al van ‘de drie fases’ van het Duitse islamdebat. De eerste fase was de discussie vorige maand rond het islamkritische boek Deutschland schafft sich ab van Thilo Sarrazin. De tweede fase werd op 3 oktober ingezet door de Bondspresident, Christian Wulff (CDU), die juist zei dat ‘de islam inmiddels ook tot Duitsland behoort’. Eerst kreeg hij lof, maar daarna volgde felle kritiek.

Dat is nu de derde fase, ingeluid door Horst Seehofer, partijvoorzitter van de CSU, de Beierse CDU. Hij zei vorig weekend, dat Duitsland geen immigranten uit ‘vreemde culturen’ meer moet toelaten. Geschrokken van de reactie nuanceerde hij dit later weer.

Dergelijke harde uitspraken tekenen het klimaat: het toont de pogingen van de gevestigde partijen om morrende rechtse kiezers binnenboord te houden. Vooral de CDU en CSU blijken te vrezen voor een nieuwe rechts-conservatieve partij – zoals zoveel Europese landen dat hebben.



Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]