De Volkskrant, 16-02-2011, door correspondent Merlijn Schoonenboom .2010

Hoe Sarrazin de islamkritiek salonfähig maakt

Thilo Sarrazin, bestsellerauteur en islamcriticus, treedt op in een dorp met een extreem-rechts verleden. ‘Hij is tenminste feitelijk.’

Tussentitel: Wíj hebben veel voor de integratie gedaan | Ute Müller (42) Ehringshausen

Echt enthousiasme komt pas tegen het eind. Als hij de cijfers laat voor wat ze zijn, en op zijn bekende monotone toon zegt: 'Het is voor een volk legitiem erover na te denken hoe het zijn eigen identiteit kan bewaren.' Want: 'Dat doen de Denen, de Fransen en de Zweden ook; alleen wij niet, en dat komt door ons verleden.'

Applaus. Dit is waarvoor men komt, dit is waarom men na afloop de bekende zin zegt: 'Hij durft tenminste te zeggen wat wij denken.'

Even lijkt alles te gaan zoals het altijd gaat, deze februari-avond bij het optreden van Thilo Sarrazin in het Duitse dorpje Ehringshausen; alleen dan in het piepklein. Aan de ene kant van het dorpspleintje staan de demonstranten van links. Bontgekleurd, jong, met zelfgemaakte spandoeken. Ze roepen: 'Nazis raus.'

Aan de andere kant staan er ook jongeren, maar dan in jasje-dasje. Ze staan tussen een paar honderd keurige veertigers, vijftigers, zoals Ute Müller (42), die het 'heel erg' vindt direct in de extreme hoek geplaatst te worden: 'Wíj hebben veel voor de integratie gedaan, maar de migranten doen er zelf veel te weinig voor terug', zegt ze. Haar zus valt haar bij: 'Duitsland schaft zich af', zegt ze, en lacht er sarcastisch bij.

Beide groepen komen voor Thilo Sarrazin (65), oud-bankier, islamcriticus, sociaal-democraat. De mediahype is inmiddels voorbij, maar de man die eind 2010 het grootste integratiedebat in Duitsland losmaakte, staat met zijn boek Deutschland schafft sich ab nog steeds boven aan de Duitse bestsellerlijsten.

Zijn provocatieve integratiekritiek heeft hem multimiljonair gemaakt, en de meest onwaarschijnlijke ster van Duitsland. Al komt hij nog zo on-charismatisch over, na maanden van uitverkochte zalen weet ook hij inmiddels hoe het werkt. Zoals hij zelf zegt: 'Er komt op het eind altijd de vraag of ik een eigen partij ga oprichten, gevolgd door groot applaus.'

Alleen vandaag is het allemaal toch net wat anders. Dit is namelijk geen Berlijn, Dresden of Londen, waar de auteur ook voordrachten geeft. Dit is Ehringshausen, een dorpje van 9.000 inwoners, diep in het glooiende landschap van de deelstaat Hessen. De vakwerkhuisjes staan er al honderden jaren, de besnorde politiemannen maken grappen met de betogers; men kent elkaar.

En juist hier, in dit kleine dorp, worden alle heikele kwesties rond Sarrazin en de eventuele opkomst van rechts-populisme in Duitsland samengebald - overzichtelijk op een paar vierkante meter West-Duitsland.

Ehringshausen, zegt dorpsbewoonster Steffi (32), is namelijk niet zomaar een dorp. In de jaren negentig stemde hier meer dan 22 procent op de extreemrechtse NPD. 'Het bruine dorp', noemde Der Spiegel het oord in 2001, en legde een verband met 1933, toen Ehringshausen het hoogste aantal NSDAP-stemmers van Hitler-Duitsland had.

Inmiddels is het rustiger geworden, zegt Steffi. De NPD is vedwenen, hun 'patriottentrefpunt' is een ijssalon geworden. Het wordt in het dorp uitgelegd als een korte tijd van 'protest'. Maar de reputatie is gebleven, zegt ze. Dus: 'Als er dan zoiets plaatsvindt, dan gaat het in het dorp natuurlijk gelijk weer dáárover.'

De betekenis van deze 'gebeurtenis van het jaar', zoals het hier al is genoemd, laat zich dan ook moeilijk onderschatten. De uitnodiging aan Sarrazin komt namelijk niet van een radicale groepering, en al evenmin van Sarrazins eigen partij, de sociaal-democratische SPD, maar van de plaatselijke tak van de Junge Union, de jongerenvereniging van de CDU.

De CDU is de partij van bondskanselier Angela Merkel - die zich vorig jaar publiekelijk tegen Sarrazin heeft gekeerd. Maar juist in de CDU is er een groeiende rechtervleugel die wel wat ziet in Sarrazins ideeën. Buiten, tussen de demonstranten, zien ze de komst van Sarrazin naar hun dorpje zelfs als een 'bewuste provocatie'. Joachim Schäffer, werkzaam bij de kerk en de 'Bond tegen nazi's', vermoedt hier het werk te zien van een regionale CDU-voorman, Hans-Jürgen Irmer, die al jaren 'dezelfde dingen zegt als Wilders en Sarrazin'.

Binnen speelt het politieke steekspel evenzeer een rol, maar dan op landelijk niveau. Sarrazin - die zegt niets van het bruine verleden van het dorp te hebben geweten - lijkt in deze uitnodiging vooral een mogelijkheid te zien om de grote volkspartijen af te troeven. Alleen: de manier waarop hij dat doet, is een stuk minder emotioneel dan in het dorp. Sarrazin is geen goed redenaar, hij stottert licht, en kan lang uitweiden. Zijn strategie is dezelfde als in zijn boek: niet charismatisch, maar de suggestie van wetenschappelijkheid.

Dat blijkt voor sommige dorpsbewoners een ontnuchtering, maar de meesten loven de toon juist, die hier 'sachlich' wordt genoemd, zakelijk, feitelijk - een benaming die in Duitsland een niet te onderschatten betekenis heeft: als iets 'sachlich' is, dan kan het namelijk niet radicaal zijn, is de redenering.

Sarrazin zelf zegt het precies zo. Het thema is in de politiek dan wel weer weggeëbd, maar dat is niet het geval in de samenleving, zegt hij. 'Merkel wil niet over het thema praten, maar we moeten toch de feiten op tafel mogen leggen.'

Wat die 'feiten' dan zijn? Duitsland wordt 'steeds dommer', vindt hij, omdat er steeds meer moslims komen, en die integreren niet. Zo zegt hij na een uiteenzetting over demografie en intelligentie: 'Het integratieprobleem bestaat alléén bij de migranten uit islamitische landen.'

Pas dan veert de zaal op. Hij begint over de kinderen in de klas van zijn vrouw, die lerares is. Daar hebben moslimouders geklaagd, omdat hun kinderen kerstliederen moesten leren. In dergelijke 'kleine dingen' geven wij al toe, zegt Sarrazin, en dat kan niet. Zelf heeft hij tegen jonge Turkse vrouwen gezegd dat ze om te integreren hun hoofddoek moeten afleggen: 'Dat maakte indruk op ze.'

Applaus. De cijfers zijn vergeten, de boodschap voor de 'eigen identiteit' op te komen, slaat aan bij dorpelingen. Een lange rij vormt zich voor een handtekening.

Door zijn suggestie van 'wetenschap' heeft Sarrazin het hier zo beladen thema 'salonfähig kunnen maken', verklaart de lokale journalist Steffen Gross het enthousiasme. Hij ziet bij de lezing dan ook vooral de 'burgerlijke middenklasse', niet de radicale types. 'Men denkt: hij is nota bene een sociaal-democraat, en zeker geen domme.'

Sarrazin, met blosjes, zegt na afloop 'trots' op dat succes te zijn. Hij heeft het thema uit de extreme hoek gehaald, vindt hij.

Hoe? Door als eerste de 'feiten' te noemen, natuurlijk.

'Ik heb de mensen een taal gegeven', 'een acceptabele vorm' om te zeggen wat ze denken.


Tussenstuk:
Duitse Wilders?

Thilo Sarrazin, de oud-Bundesbankier die al maanden boven aan de Duitse bestsellerlijsten staat met zijn stellingen over de mislukte integratie van moslims, ziet zijn omstreden boek als 'de laatste kans voor de Duitse politiek' om de vorming van een nieuwe partij tegen te houden. 'Als die kans niet wordt gegrepen dan zal er in Duitsland gebeuren wat er in België en Nederland ook is gebeurd.'

De vele vergelijkingen die in Nederland tussen hem en Geert Wilders worden gemaakt, wil hij niet becommentariëren, zo zegt hij na afloop van zijn lezing tegen de Volkskrant. Hij beschouwt zichzelf 'niet als een rechts-populist', maar als sociaal-democraat, en citeert liever de Nederlandse auteur Paul Scheffer.

Een nieuwe Duitse rechtse partij wijst hij in eerste instantie echter af: 'Een éénthemapartij is niet goed, de grote volkspartijen moeten het thema integratie oppakken.'

Tegelijk plaatst hij de onvrede van zijn Duitse lezers wel degelijk in de Europese context, in vergelijking met Frankrijk, Nederland en Zweden.

In Nederland is uiteindelijk echter 'wilder en radicaler' op de integratie gereageerd dan in Duitsland, zegt Sarrazin. Daar heeft hij ook verklaring voor. 'U dacht: het poldermodel kunnen we overal op toepassen.' Hollanders, zegt hij, zijn in hun multiculturele politiek vroeger van een 'volledige naïeve gedachte uitgegaan, door te denken dat iedereen denkt zoals zijzelf. Dat is niet zo. Iedere cultuur reageert anders. Zelfs de Duitsers zijn anders.'

Hij ziet echter wel een probleem in de Duitse politiek, die het integratiethema kort oppikte, maar daarna weer liet liggen. Sarrazin: 'Angela Merkel zei dat 'multiculti mislukt is', maar dat zijn lege woorden.' Ze doet er verder niets mee, zegt hij, terwijl het thema als onderstroom in de samenleving aanwezig blijft.

Honderd Duitse studenten en docenten van de London School of Economics hebben Sarrazin vorige week in een open brief van onwetenschappelijkheid beticht. Sarrazin was maandag in Londen, waar een debatavond bij dit prestigieuze instituut werd afgelast. Er werd uitgeweken naar het Hilton ernaast.



Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]