De Volkskrant, 17-08-2010, column door Pieter Hilhorst, politicoloog. 19 aug.2010

Het onhandige geweten

Tussentitel: Gewetensbezwaren zijn onhandig, maar soms toch noodzakelijk

Niks is in de politiek zo onhandig als gewetensbezwaren. Politiek is normaal een spel van geven en nemen. Zaken doen met andersdenkenden vormt zeker bij een formatie de kern van het politieke werk. Onderhandelingen over verdelingskwesties zijn relatief eenvoudig. Als de ene partij een eigen risico in de gezondheidszorg wil van 200 en de andere partij van 400 euro, kan er als compromis 300 euro uitrollen. Het is ook mogelijk dat de ene partij op het ene punt zijn zin krijgt (geen aanschaf van de JSF) en de andere partij op het andere punt (beperkte bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking).

Maar bij principiële kwesties lukt zo’n uitruil niet. Gewetensbezwaren zijn dan stoorzenders. Wat zou de compensatie moeten zijn voor een verbod op de bouw van nieuwe moskeeën en daarmee het opgeven van de godsdienstvrijheid? Wat zou de tegenprestatie moeten zijn voor het instemmen met voorstellen die strijdig zijn met het fundamentele principe van gelijkheid voor de wet, zoals het uitzetten van mensen met een dubbele nationaliteit na het begaan van een misdrijf? Wat zou de tegenprestatie moeten zijn voor een verbod op het dragen van hoofddoekjes voor mensen in publieke functies? Daar past alleen nee, nee, nee.

Gewetensbezwaren zijn ook onhandig omdat ze breken met het gangbare politieke oordeel. Doorgaans geef je in de politiek pas een eindoordeel als het eindvoorstel op tafel ligt. Maar de zevenhonderd CDA-leden die het manifest Wij staan voor onze grondrechten hebben ondertekend, willen het resultaat van de onderhandelingen niet afwachten. Zelfs als CDA en VVD geen enkele concessie doen op het gebied van de rechtsstaat, dan nog willen zij niet samenwerken met de PVV, omdat die partij een minderheidsgroep stelselmatig als zondebok aanwijst. Ook Dries van Agt heeft niet gewacht tot het einde van de onderhandelingen en gisteren al alarm geslagen (Opinie & Debat, 16 augustus).

Gewetensbezwaren zijn bovendien onhandig omdat ze haaks staan op de normale politieke afwegingen. Een politiek oordeel is doorgaans een relatief oordeel. De keuze voor alternatief A wordt gerechtvaardigd, omdat dit alternatief minder slecht is dan B, C en D. Mensen met gewetensbezwaren doen aan dit spel niet mee. Ze spreken zich uit tegen de coalitie met de PVV zonder een alternatief aan te dragen. Zij zeggen ‘dit niet’, zonder te zeggen wat dan wel.

Gewetensbezwaren staan ook haaks op strategische overwegingen. Het afwijzen van samenwerking met de PVV zal die partij ongetwijfeld electoraal voordeel opleveren. Wilders zal de martelaar gaan uithangen. Als het CDA samenwerking met de PVV afwijst, wordt de onderhandelingspositie van de PvdA ongelooflijk sterk. Of er komt alsnog een paars kabinet. Dan staat het CDA helemaal buitenspel. Maar wie zijn geweten laat spreken, heeft maling aan zulke strategische overwegingen.

Een beroep op gewetensbezwaren helpt ook zelden om potentiële medestanders te overtuigen. Die vinden zo’n beroep op principes en het geweten alleen maar irritant. De ondertekenaars van het manifest doen toch alsof zij de echte christenen zijn en CDA’ers die wel met de PVV willen samenwerken hun ziel verkopen aan de duivel. Daar houden mensen niet van. Wie zich moreel verheven opstelt, wekt eerder agressie dan bijval.

Het is dan ook niet verrassend dat er nu ook een manifest is waarin CDA-leden juist hun steun uitspreken aan samenwerking met de PVV. Op gewetensbezwaren kun je ook niet gemakkelijk terugkomen. Je kunt je als lokale CDA-bestuurder moeilijk vandaag op principiële gronden uitspreken tegen samenwerking met de PVV en morgen, na de installatie van zo’n regering, doen alsof er niks aan de hand is en gewoon lid blijven van het CDA. Principieel protest heeft potentieel een hoge prijs. Daarom houden veel CDA’ers zich liever op de vlakte.

Gewetensbezwaren zijn dus onhandig en nauwelijks effectief. En toch ben ik blij met de actie van de CDA-leden en Dries van Agt. Zij herinneren ons eraan dat de PVV geen normale partij is. Het is een partij die een haatcampagne voert tegen de islam en aan de lopende band voorstellen doet die vernederend zijn voor moslims. Wie met zo’n partij het normale spel speelt van geven en nemen, raakt besmet. Je vraagt dan gedoogsteun voor bezuinigingen, maar gedoogt in ruil daarvoor hun haat. Gewetensbezwaren zijn altijd onhandig, maar soms noodzakelijk.



Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]