De Volkskrant, 31-10-2016, door Thomas Hendrix, historicus. 3 jul.2009

Het heden bepaalt hoe we kijken naar het verleden

Geschiedenis hoeft niet te verbinden, zoals Martin Sommer wil. Het blijft 'een discussie zonder eind'.

Tussentitels: De tijd waarin de geschiedschrijving in dienst stond van de nationale saamhorigheid is voorbij
Dat historici de politionele acties opnieuw onder loep willen nemen maakt hen geen aanklagers of rechters

Volgens Martin Sommer hebben historici hun rol aangepast. Ze zijn aanklagers geworden, rechters over het verleden. De geschiedschrijving van het koloniale verleden is de inzet van een politieke en juridische strijd geworden. Het verleden is hierdoor geen 'foreign country' meer. Sterker nog het verleden is volgens Sommer één geworden met het heden.

Is er ooit een tijd geweest dat dit niet zo was? Historici staan niet los van de samenleving en de tijd waarin zij leven. Dit is natuurlijk onmogelijk. Hedendaagse opvattingen zullen altijd doorsijpelen in de verhalen die historici schrijven. Dit was al zo ten tijde van Leopold von Ranke en dit zal altijd zo blijven. Dat wij ons nu druk maken over ons koloniaal verleden zegt dan ook veel over onze hedendaagse 'versplinterde samenleving'.

Sommer wil echter graag terug naar die goede oude tijd waarin geschiedenis in het teken stond van een zoektocht naar gezamenlijkheid. Geschiedenis moet verbinden. Hij noemt het werk van Pierre Nora, Lieux de Mémoire, en de Nederlandse opvolger Plaatsen van Herinnering. Deze bundels weerspiegelden de tijd waarin ze werden samengesteld. Het natiebesef begon te verwateren en historici poogden de herinneringen aan de natie, de 'lieux de mémoire', te inventariseren. Maar toonden deze werken niet juist aan dat de maatschappij toen al geen eenheid was? De samenleving was al versplinterd, de nationale verbondenheid slechts een vage herinnering verbonden aan een plaats, object of gebeurtenis. De zoektocht van gezamenlijkheid was gedoemd te mislukken.

De tijd waarin de geschiedschrijving in dienst stond van de nationale saamhorigheid is voorbij. Nationale verbondenheid heeft inderdaad plaats gemaakt voor het discours van mensenrechten. Is dit erg? Nee, absoluut niet. Geschiedschrijving heeft als doel het verleden te begrijpen en om aan dat verleden een betekenis te geven. Die betekenis staat nooit los van het heden en is dus ook nooit objectief. Het heden bepaalt nu eenmaal hoe wij naar het verleden kijken. Het nationale referentiekader heeft blijkbaar zijn waarde verloren. Dat verbinden tegenwoordig niet meer het voornaamste doel is van geschiedschrijving, komt juist omdat ons verleden eerder een splijtende dan een verbindende werking heeft in de huidige maatschappij. Dit houdt echter niet in dat contextualiteit geen rol meer speelt. Hier zijn historici zich wel degelijk van bewust. Het verleden blijft een 'foreign country'. Er is overigens een wereld van verschil tussen de 16de-eeuwse mens en mijn grootvader die als dienstplichtige vocht in Indonesië (1948-1949). Kan ik mijn opa nauwelijks begrijpen?

Ten slotte, moeten historici zich bemoeien met politieke en juridische kwestie? Nee, dat is niet hun primaire taak. Maar dat historici de politionele acties opnieuw onder loep willen nemen maakt hen geen aanklagers of rechters. De politionele acties zijn lang een lastig onderwerp geweest om over te schrijven. Het verzet vanuit de veteranenpopulatie is inmiddels weg en langzaamaan komt er ook vanuit de Indonesische kant meer openheid over het dekolonisatieconflict.

Nieuw onderzoek is wenselijk, want we weten nog lang niet alles. Het idee dat nieuw onderzoek niets wezenlijks nieuws zou opleveren is onzin. Zo heeft het recent uitgebrachte boek van Rémy Limpach weer veel nieuwe bevindingen en nieuwe vragen opgeleverd. Hoe komt Sommer erbij dat het afgelopen is met het beginsel van geschiedenis als 'discussie zonder eind'? De discussie is juist springlevend. We slaan nieuwe wegen in die weer nieuwe interpretaties opleveren en dat is maar goed ook.






Web:
Opinie Martin Sommer: Historicus moet geen rechter over het verleden worden
TT:
Geschiedschrijving heeft als doel het verleden te begrijpen en om aan dat verleden een betekenis te geven
— Thomas Hendrix





Red:



Naar Multiculturalisme , Cultuur, eenheid , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]