De Volkskrant, 12-09-2013, van correspondent Michel Maas .2010

Interview | Goenawan en Kartono Mohamad, nabestaanden slachtoffer politionele acties

'Onzin, dat idee van collectieve schuld'

Vandaag biedt Nederland in Jakarta excuses aan voor alle standrechtelijke executies tijdens de koloniale oorlog in IndiŽ. Een loos gebaar, vinden de broers Mohamad, die hun vader verloren.


Tussentitel: Ik weet niet wat dat is: 'de Nederlanders - Goenawan Mohamad - zag hoe Nederlanders zijn vader meenamen
Hij was een politiek activist en kende de risico's - Kartonon Mohamad - ving een glimp op van het lichaam van zijn vader


Goenawan en Kartono Mohamad hebben nooit geleerd te haten. Zij haten zelfs de Chinees niet, die hun vader bij de Nederlanders had aangegeven. Zij haten ook de Nederlanders niet, die hun vader doodschoten. Goenawan (72): 'Nooit heeft iemand in onze familie gezegd: ik haat de Nederlanders.' Kartono (74): 'Ik heb nooit zo over Nederlanders gedacht. Ik kan dat niet. Hoe zit dat met jullie. Haten jullie Duitsers?' Goenawan: 'Ik weet niet wat dat is: 'de' Nederlanders. Ik vind ook het idee van collectieve schuld onzin. Wat hebben jullie, Mohamad , misdaan? Niks toch? Jullie zijn onschuldig!'

En toch hebben Nederlanders hun vader doodgeschoten. De herinneringen van Goenawan en Kartono daaraan zijn niet meer dan fragmenten, en alleen samen kunnen zij die losse stukjes in elkaar schuiven tot er zoiets als een beeld ontstaat, een beeld van hun vader Mohamad. Goenawan Mohamad heeft Kartono erbij gehaald omdat die zich misschien net iets meer details kan herinneren van die dagen in juli 1947.

Vader Mohamad schreef opruiende stukjes in een blad dat volgens Goenawan Pemoeda heette. In 1926 was hij betrokken bij de communistische 'rebellie' in Batavia (het huidige Jakarta). Dat leverde hem vier jaar ballingschap op in Digoel, in het toenmalige Nieuw-Guinea. Hij was een fervent communist, maar tegelijk ook vooraanstaand lid van de islamitische beweging - een combinatie die alleen in IndonesiŽ denkbaar was. Dat de Nederlanders hem in 1947 wilden oppakken was daarom geen verrassing. Het was de tijd rond de eerste 'politionele actie'.

Kartono: 'Mijn vader sloop 's nachts het huis uit en liep naar Depok om onder te duiken, maar na een paar dagen kwam hij weer terug. Hij nam mij bij zich in bed. Ik sliep die nacht bij hem tot hij mij wakker maakte. Het was in de vastenmaand, dus wij aten voor zonsopgang. Ik ging daarna niet meer terug naar zijn bed, maar ging liggen op zo'n brede houten Javaanse bank. Het was nog steeds donker. Ineens hoorde ik het geluid van schoenen bij het huis. Ik gluurde uit het raam en zag Nederlandse soldaten.'

Goenawan: 'Ik herinner mij die soldaten ook nog goed. Zij hadden een 'bren', zo'n machinegeweer op twee poten, en daarmee stonden zij voor het huis.'

Kartono: 'Vader verstopte zich. Even later kwamen de Nederlanders het huis binnen. Wij werden naar buiten gebracht en moesten voor het huis gaan zitten. De Nederlanders doorzochten het huis, maar konden mijn vader niet vinden. Toen loste een van de soldaten een schot: hij schoot alleen maar in de lucht, maar mijn vader was bang dat ze ons iets zouden aandoen en kwam naar buiten. De Nederlanders namen hem mee in een vrachtwagen. Zij namen ook een hoop spullen mee, een radio, boeken, juwelen. Later hoorden wij waar mijn vader zich had verstopt: in een grote Chinese porseleinen plantenbak. Die staat nog steeds bij mij thuis.

'Een paar dagen later kwamen de Nederlanders terug, met mijn vader. Hij droeg handboeien. Zij doorzochten zijn werkkamer opnieuw, en namen alles mee wat er over was. De boeken, de foto's. Ook de foto's van Digoel namen zij mee. Het is echt jammer, dat die zijn verdwenen. Dat waren historische documenten.

'Zij namen mijn weer vader mee. Later die nacht hebben zij hem naar een rijstveld gebracht en doodgeschoten.'

Goenawan en Kartono zijn ervan overtuigd dat een lokale Chinees hun vader heeft verraden. Kartono: 'Toen de Japanners kwamen namen de communisten het dorp over. Mijn vader confisqueerde de rijstvelden van deze rijke Chinees, en verdeelde die onder de boeren. Daarom denken wij dat die hem later bij de Nederlanders heeft aangegeven. Ook omdat hij in een van diens rijstvelden is doodgeschoten. Hij had drie kogels in zijn hoofd.

'Een koetsier vond het lichaam in het rijstveld. Hij haalde mijn zwager, en samen brachten zij mijn vader naar ons huis. Wij, kleintjes, werden de deur uit gestuurd, dus ik heb maar een glimp van het lichaam kunnen zien. Maar dat was genoeg. Ik huilde en huilde. Ik wilde niet huilen. Voor mijn moeder. Mijn moeder hield het hoofd van mijn vader in haar armen. Zij omhelsde hem, maar zij huilde niet. Mijn moeder was een sterke vrouw. Zij liet nooit haar emoties blijken. Zelfs toen niet.'

Goenawan: 'Vlak voordat hij werd doodgeschoten had mijn vader een droom gehad. Hij vertelde hem aan mijn moeder, omdat hij het gevoel had dat het geen gewone droom was. Hij droomde dat hij drie hele zoete nangka's (jackfruit, een vrucht) kreeg. Dat was alles. Mijn moeder vertelde het mij later. Zij dacht dat die drie nangka's een voorspelling waren van de drie kogels in zijn hoofd.'

Hun vader moet zijn dood hebben ingecalculeerd, denkt Goenawan: 'Hij was een politiek activist en kende de risico's. Een van de dingen die hij ons leerde was: als je de gevangenis in gaat voor je idealen, is dat niets om bang voor te zijn of je te schamen. Het is niet erg.' Doodgeschoten worden hoorde er ook bij in die tijd. Goenawan: 'Het was oorlog.'

Kartono: 'Toch heb ik geen antwoord op de vraag waarom ik de Nederlanders niet haat.'

Goenawan: 'Ik denk nooit over Nederlanders als 'de' Nederlanders. Misschien heb ik dat van hem geleerd. Er zijn zo veel verschillende Nederlanders, en er zijn ook telkens weer nieuwe. Welke Nederlanders maken nu excuses, en voor wat?

'Mijn vader had het nooit over etniciteit. Hij zag zichzelf niet als een Javaan of een IndonesiŽr, hij zag zichzelf als marxist, en dat was het. Hij had het ook nooit over Hollanders, of over Chinezen. Ik had daar nooit bij stilgestaan, maar besefte het ineens toen ik de film Max Havelaar zag. Het was een schok. Want ineens begreep ik het: dŠt was waar mijn vader voor had gevochten. Hij vocht niet tegen 'de' Nederlanders, hij vocht tegen een systeem! Nederlanders waren voor hem alleen maar een onderdeel van dat koloniale systeem dat hij verafschuwde. Hij zag ze niet als een ras of een volk.'

Als Kartono is vertrokken blijft Goenawan nog even staan: 'Weet je dat ik hier nog nooit over heb gepraat? Mensen vroegen er vaak naar, maar wij dachten altijd dat wij niet bijzonder waren, niet bijzonderder dan andere mensen. Maar misschien is het verhaal toch de moeite waard.'


Tussenstuk:
Excuses betekenen schadeclaims

Spijt, berouw, medeleven, het zijn woorden die de Nederlandse regering gemakkelijk bezigt voor de eigen wandaden in het verleden. Het woord excuses komt slechts mondjesmaat over de lippen, of het nu de Jodenvervolging, Srebrenica of de koloniale oorlog in IndonesiŽ betreft. De eerste excuses waren er in 2011 voor nabestaanden van het bloedbad in het Javaanse dorp Rawagede. Vandaag biedt de Nederlandse ambassadeur in Jakarta zonder enige terughoudendheid excuses aan voor alle standrechtelijke executies tijdens de koloniale oorlog van 1945-1949. En dat is uniek. Het verschil tussen excuses en berouw zit in schadeclaims. De angst voor claims bepaalde de weinig ruimhartig wijze waarop Nederland de oorlogsmisdaden heeft erkend. Niemand weet immers precies hoeveel IndonesiŽrs standrechtelijk zijn geŽxecuteerd. Aanzienlijk meer in elk geval dan de tien nabestaanden van een zuiveringsactie in 1947 in vier dorpen op Sulawesi. De weduwen van Sulawesi zijn, na die van Rawagede, nu de eersten die geld krijgen. Ze hadden de excuses en het geld graag persoonlijk ontvangen, maar ze zijn te oud om naar Jakarta te gaan. De ambassadeur bezoekt ze volgende week pas. Maar Nederland heeft haast. Premier Rutte bezoekt IndonesiŽ in november en dan moeten alle vuiltjes van tafel zijn.


Red.:  

 

Naar Cultuur, multiculturalisme, cultuurverraad , Cultuur, multiculturalisme ,  Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]