De Volkskrant, 18-03-2013, column door Renť Cuperus, cultuurhistoricus 20 mrt.2013

Nederland moet in therapie

Tussentitel: Geen internationalisme zonder nationaal zelfvertrouwen

Het gaat weer lekker met onze multiculturele samenleving. Wat trok er niet allemaal aan ons voorbij? Turks-Nederlandse jongeren die zo ongeÔntegreerd blijken, dat ze denken in Nederland de Holocaust te kunnen toejuichen. Nederlands-Turkse ouders die in plaats van zich te schamen voor hun falende opvoeding, luidkeels de lange arm van de Turkse premier Erdogan inroepen om hun kind bij lesbische pleegouders weg te halen. (Overigens zouden ook nogal wat Nederlanders hun kind liever niet bij een homo-paar willen stallen. Dat blijft wat onderbelicht in deze rel.)

Verder waren daar nog negentig Marokkaans-Nederlandse organisaties, onder leiding van integratie-intrigant Mohammed Rabbae, die onbeschaamd mediterrane cliŽntelisme-politiek meenden te moeten bedrijven. Of 'migrantenpartij' PvdA de export van kinderbijslag naar Marokko maar even wil veiligstellen. Anders zal die partij voortaan kunnen fluiten naar de politieke steun van de Marokkaanse gemeenschap in Nederland. Hoeveel brutaler wil je het hebben? Het integratie-debat was even geluwd, maar blijkt nog altijd broodnodig. Het 'Participatiecontract' van minister Asscher was het verkeerde antwoord op de goede vraag.

Dit speelt ook bij Europa. Daar waar de multiculturele integratie overduidelijk niet ver genoeg voortgeschreden is, geldt voor de Europese integratie eerder het tegenovergestelde. Een omstreden reddingsplan voor Cyprus is het nieuwste voldongen feit waarmee we ons weer hebben laten opschepen. We blijken opeens volledig geÔntegreerd met de financiŽle sector van Cyprus. Of we met ons belastinggeld garant willen staan voor het zwarte geld van de Russische maffia. Dat is goed voor de euro. Het moet allemaal niet gekker worden.

De multiculturele ťn de Europese integratieproblemen maken discussies urgent over de spelregels en normen van gemeenschappelijk samenleven. Binnen en tussen de bestaande historische natiestaten. Laat daar nu net een even fris als oud boekje over zijn verschenen.

Vorige week verscheen de Nederlandse vertaling van een beroemde rede over het belang en het gevaar van de natiestaat. Het gaat om Qu'est-ce qu'une nation? ('Wat is een natie?'), de voordracht die de Franse historicus en denker Ernest Renan in 1882 hield aan de Sorbonne. Renan's rede is klassiek geworden omdat deze het midden houdt tussen aan de ene kant het ontkennen van de natiestaat, het weglachen van nationaal gevoel en natiebesef; en aan de andere kant het superieur-nationalistisch bewieroken van de eigen natiestaat.

Renan verwerpt definities van een natie die stoelen op ras, etniciteit, taal of geografie. 'De mens is noch de slaaf van zijn ras, noch van zijn taal, noch van zijn religie, noch van rivieren en bergen.' Het zijn, aantoonbaar, niet dit soort pseudo-objectieve gegevenheden die naties aaneensmeden. Nee, volgens Renan gaat het in essentie om een subjectieve keuze.

Wat is een natie? 'C'est la volontť d' Ítre ensemble.' Het is de wil om samen te zijn. De natie is een geestelijke familie die heden en verleden met elkaar verbindt: een gemeenschappelijke erfenis aan herinneringen, strijd en lijden; en een tegenwoordige wens tot saamhorigheid.

Dit is precies het soort vragen dat zich vandaag de dag voordoet. Op welke manier willen wij ons in de Europese Unie en de post-migratiesamenleving tot elkaar verhouden? En hoe groot nog is de wil tot samenleven in een geÔndividualiseerde samenleving?

Het is een misvatting om te denken dat het hier om een ouderwetse kwestie zou gaan. Aandacht voor de natiestaat is juist een hele moderne reactie op de wilde turbulentie en de identiteitsvragen van de globaliserende wereld. Zie Vlaanderen, Schotland, CataloniŽ of Engeland. De tendens is duidelijk. Landen of regio's zoeken een zekere afzondering. Zij gaan in therapie om daar versterkt uit te komen. Hoe beter in je vel, hoe opener en internationaler je vervolgens kunt zijn. Geen internationalisme zonder nationaal zelfvertrouwen.

Een laatdunkende reactie daarop is niet gepast. Zeker niet in Nederland dat bij Renan als model-natie geldt en juist gekenmerkt wordt door een 'defensief' natiebesef, ontwikkeld tegen Spaanse en Duitse tirannie.

Overtuigde natiestaten, met migranten die volop kiezen voor het land van vestiging, zijn voor een sterk Europa onontbeerlijk. Anders bedreigt ons het slechtste van twee werelden: zwakke, uitgeklede natiestaten en een zwak, verdeeld en traag Europa. Tel uit je winst.





Naar Menswetenschappen, regels , Menswetenschappen, huidig , Wetenschap, lijst  , Wetenschap overzicht , of site home

[an error occurred while processing this directive]