De Volkskrant, 17-01-2012, column door Pieter Hilhorst is politicoloog. .2009

Een nieuw sociaal contract

Tussentitel: De 140.000 werklozen zonder uitkering vormen een enorme economische macht

'Wat een misselijkmakend programma. Ontkennen van eigen verantwoordelijkheid.' De opgewonden twitteraar reageerde op het programma De Ombudsman van de VARA, dat ik presenteer. De steen des aanstoots was een onderwerp over werklozen die geen uitkering krijgen omdat ze spaargeld hebben of een eigen huis of een werkende partner. Deze groep bestaat uit zo'n 140 duizend mensen. Ik ging langs bij Ad Jonkers en Henk Brands. Ze zijn vijftig-plus, werkloos en krijgen elke maand 0 euro binnen. Ze zijn dus uiterst gemotiveerd om aan de slag te gaan. Ad heeft al 1.109 sollicitatiebrieven verstuurd. Henk, die bijna dertig jaar bij ABN Amro werkte, wil desnoods gaan schoffelen. Ook werklozen zonder uitkering horen hulp te krijgen van de gemeente bij het zoeken naar een baan. Maar in de praktijk komt daar weinig van terecht. Gemeenten zetten hun schaarse reïntegratiemiddelen liever in voor kansrijke werklozen met een uitkering. Bij succes besparen ze dan het geld van de uitkering.

Ad en Henk kosten de gemeenschap niks. Het getuigt dus nogal van lef om hen te bestempelen als profiteurs die hun eigen verantwoordelijkheid ontkennen. Nu is deze tweet natuurlijk maar de hartenkreet van één kijker. Maar het is wel een hartenkreet die voortkomt uit een populair sentiment: succes is de eigen verdienste en falen de eigen schuld. Wie maatschappelijk mislukt, moet zich niet als slachtoffer presenteren. Mensen doen dat alleen om profijt te trekken uit hun slachtofferschap. In feite komt deze gedachtengang erop neer dat zwakte misselijkmakend is. Afhankelijk zijn van anderen is een schande. Dit sentiment is desastreus voor de legitimatie van de verzorgingsstaat, die immers voortkomt uit de erkenning dat mensen pech kunnen hebben. De staat is niet een geluksmachine zoals Rutte ons wil doen geloven, maar een pechdemper.

Opmerkelijk genoeg zijn de instellingen van de verzorgingsstaat ook niet populair bij de mensen die er baat bij zouden moeten hebben. Ad en Henk voelen zich in de steek gelaten. En zij zijn de enigen niet. Cliënten haten vaak de instellingen die bedoeld zijn om hen te helpen, omdat die instellingen slecht luisteren en geen recht doen aan hun situatie. Of omdat ze steeds strenger worden. Zo is het voor een thuiswonende jongere met een laag inkomen moeilijk te verkroppen dat hij door de invoering van de huishoudtoets nu zijn ouders in de bijstand moet gaan onderhouden.

De verzorgingsstaat is dus verweesd. Niemand heeft het gevoel eigenaar te zijn van de bureaucratie die voortkomt uit onze solidariteit. Om de solidariteit te redden, hebben we daarom een nieuw sociaal contract nodig. Het oude sociale contract kwam te veel neer op: voor het volk, zonder het volk. Het nieuwe moet juist zorgen voor een geleefde solidariteit onder het motto: van het volk, door het volk, voor het volk. We moeten ons de publieke zaak weer eigen maken. Dat vergt een totale breuk met de huidige bureaucratische praktijk. Ik zou zeggen: kraak de staat. Zorg dat de instellingen aansluiten bij de leefwereld van burgers, in plaats van burgers zich te laten aanpassen aan de bureaucratische logica. Het betekent ook dat de overheid een beroep moet durven doen op de sociale netwerken van burgers.

Nu proberen gemeenten mensen als Ad en Henk met bureaucratisch geneuzel buiten de deur te houden. Misschien omdat ze bang zijn toch niet iedereen te kunnen helpen. Maar wat nu als ze wel de deur open zetten voor al die werklozen zonder uitkering? Niet om die 140 duizend mensen één voor één aan een baan te helpen. Dat is onmogelijk en onbetaalbaar. Maar wel om ze met elkaar in contact te laten komen. Zodat ze uit hun sociale isolement kunnen komen, zich kunnen verenigen en toegang krijgen tot elkaars netwerken. Zodat ze elkaar kunnen stimuleren om de sterkste troef uit hun netwerk te mobiliseren. Die 140 duizend werklozen zonder uitkering vormen een enorme economische macht. Ze hebben spaargeld en ervaring en zijn enorm gemotiveerd om aan de slag te gaan. Als de gemeente hen helpt zich te organiseren, komen onvermoede economische krachten vrij. Het kan leiden tot de oprichting van nieuwe bedrijven en coöperaties.

In het nieuwe sociale contract zijn burgers geen consumenten maar producenten van solidariteit. Het nieuwe sociale contract breekt dus zowel met de onhoudbare belofte dat de staat ieders pech dempt, maar evenzeer met het neoliberale motto: zoek het zelf maar uit. Ik geloof dat met zo'n nieuw sociaal contract zelfs mijn kritische twitteraar over zijn misselijkheid heen kan komen.



Red.:   Zonder rappende negers, qat-kauwende Somaliers, en juweliers berovende Marokkanen



Naar Multiculturalisme, campagne , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]