De Volkskrant, 06-09-2012, TON DE KOK WAS VAN 1983 TOT '94 TWEEDE KAMERLID VOOR HET CDA. HIJ VERLIET DE PARTIJ IN 2010. − 06/09/12, 00:00  .2007

Eigenbelang drijft de politicus

Idealisme legt het in de Tweede Kamer doorgaans snel af tegen eigenbelang. En het eigenbelang dicteert volgzaamheid tegenover de partijleiding.

Tussentitel: Consequent zijn kan faliekant verkeerd uitpakken.

Ieder Tweede Kamerlid is allereerst bezig met zijn eigenbelang, dan met het partijbelang, en dan pas met het lands-belang. Tijdens mijn Kamerlidmaatschap van elf jaar durfde ik in de 'CDA-zaaltjes' deze uitspraak natuurlijk niet te lanceren. Ik zou zijn gestenigd. Als Kamerlid moet je immers barsten van het idealisme. Na mijn Kamerlidmaatschap heb ik deze stelling eens voor een net herengezelschap verdedigd. Felle reacties waren mijn deel. Eigenbelang? Geen idealisme? Wat een schande! Wat een cynisme! Ik was verrast door die reacties. Maar mijn stelling is gewoon de realiteit.

Deel 1 van de stelling: ieder wezen is primair bezig met eigenbelang. Het wil zijn bestaan optimaliseren en zo lang mogelijk verlengen. Kijk om u heen en stel vast dat er geen altru- isme bestaat, behalve binnen de genen, en dat iedereen onder alle omstandigheden eerst aan zichzelf denkt. Zoals in de dierenwereld, zo gaat het ook in de mensenwereld. Niets mis mee.

Het nieuw gekozen Kamerlid moet derhalve eerst een bikkelhard gevecht aan om zijn stoel in de Kamer veilig te stellen voor de toekomst. Hij moet de strijd aan om een lidmaatschap in de aantrekkelijkste, media-interessantste commissies. Is dat gelukt, met of zonder ellebogen, dan breekt het gevecht uit om de publiciteitsgevoelige dossiers. Wie vier jaar lang de media niet of nauwelijks haalt, legt bij zijn achterban het loodje. Je blijft onbekend en dus onbemind. Je haalt de volgende kandidatenlijst niet of krijgt een onverkiesbare positie. Ieder Kamerlid voelt jarenlang die dreiging. Bedenk dus, kiezer, dat alle politieke woorden en daden van uw politicus ook straks weer in het licht staan van zijn eigenbelang. Maar spreek hem er niet op aan. Hij zal het waarschijnlijk verontwaardigd ontkennen.

Het tweede deel van mijn stelling is dat hij - weer in het licht van zijn eigenbelang - daarna vooral oog heeft voor het partijbelang. Ons huidige systeem is, ondanks D66 en Fortuyn, nog steeds tot wurgens toe opgehangen aan de partijleidingen. Wie zijn politieke bestaan wil continueren, doet er goed aan zijn partijtop tevreden te houden. Dat betekende - in mijn geval - de man in het torentje (Lubbers) en de partijvoorzitter, gedwee volgen. Wie zonder last of ruggespraak moedig de dissident wil uithangen, pleegt politieke zelfmoord.

Publiekelijk een mening uiten die niet strookt met die van partij of fractie is heel onverstandig. Ik hoor het mijn fractievoorzitter nog zeggen: 'je hebt wel gelijk, maar je krijgt het niet, zo werkt het hier nu eenmaal'. Volgens mijn voormalige partijgenoot en Eerste Kamerlid, A. Kalant, waren we daarom niet meer dan stemvee. In de grote fracties heerst het democratisch centralisme. Creativiteit en intelligentie worden door hen gesmoord.

Dan het landsbelang. Dat komt pas in zicht als de positie in de fractie is veiliggesteld en de partijtop vindt dat je rustig en stil in het gelid staat. Ook je inzetten voor het landsbelang is in eerste instantie weer puur eigenbelang. Je zoekt naar goede onderwerpen die het lekker doen in de media en bij de kiezer, en je streeft niet zelden doelen na die je eigenlijk onacceptabel vindt. Of sterker nog: je poneert een belangrijk maatschappelijk standpunt, om het vervolgens in een nieuwe politieke situatie weer te herroepen. Onwaarachtigheid ten top, maar soms vraagt het partijbelang zo'n 'ommekeer', uit eigenbelang.

Hetzelfde kan gezegd worden van politieke beloften. Beloften worden nu eenmaal gebroken als het eigenbelang dat vraagt. De huwelijksbeloften zijn daarvan een prachtig voorbeeld. Maar het breken van politieke beloften kan je schade berokkenen, dus heeft de politicus daar enige verbale retoriek voor ontwikkeld. 'Voortschrijdend inzicht heeft me doen besluiten om... En: Ik ben 'werkende weg' tot de conclusie gedwongen, dat... Wanneer je het breken van afspraken en dus beloften maar verpakt in verbale handigheid, accepteert de journalist het en meestal ook de kiezer. En als je het verwijt krijgt van inconsequent gedrag, dan herhaal je Luther, dat 'jede Konsequenz zum Teufel führt'. Politiek consequent zijn, kan faliekant verkeerd uitpakken.

Maar er zijn toch wel politici die niet primair met hun eigenbelang bezig zijn? Nee, die zijn er niet. En het Kamerlid dat dat ontkent, kent zichzelf niet of is een leugenaar. Niet weinig kiezers denken dat de Kamer wordt bezet door zakkenvullers, baantjesjagers, leugenaars en minkukels. Een misvatting. 's Lands Vergaderzaal wordt bezet door mensen. Dus schelden op politici is gewoon ontkenning van de aard van de mens.

De kiezer moet leren politiek handelen niet te betreuren of te veroordelen, maar te begrijpen. De mens is een dier begiftigd met rede en emoties en heeft geen vrije wil. Volgens een natuurwet staat het eigenbelang voorop en volgens diezelfde wet kan iedere politieke daad en ieder woord daarvan worden afgeleid. We willen allemaal lang en gelukkig leven, en daarvoor duwen we, indien nodig, alles en iedereen opzij. Maar alleen wie met de rede, dus weloverwogen, zijn eigenbelang nastreeft, dient zijn eigenbelang. Hij laat dan ook ruimte aan anderen om hun eigenbelang na te streven. Maar wie redeloos zijn eigenbelang nastreeft krijgt conflicten en schept onvrede. Jammer genoeg wordt de mens en dus ook de politicus grotendeels door zijn emoties tot redeloosheid gedreven. Gezien dat natuurwetmatige gegeven, leven we dus in de best mogelijke wereld. Dus waarde kiezer: verheugt u over ons politieke systeem, er is geen beter.

 

 

Red.:  vergeten de belangrijkste: groeps-sociologisch eigenbelang


Naar Democratie, praktisch , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site
home .
 

[an error occurred while processing this directive]