De Volkskrant, 21-05-2011, door Malou van Hintum apr.2007

Weg met reclame

Reclame ondermijnt de liberale autonomie van mensen. Moet ze daarom worden verboden? Dat vraagt filosoof Edi Terlaak (Universiteit van Amsterdam) zich af. Hij verdedigt deze week zijn proefschrift Branding en liberale autonomie.

Wat betekent dat: ondermijning van de liberale autonomie?
'Liberale autonomie betekent dat mensen zelf hun idee van het goede leven kunnen najagen. Een liberale staat zorgt ervoor dat mensen dat ook werkelijk in de praktijk kunnen brengen, bijvoorbeeld door ze de mogelijkheid te bieden onderwijs te volgen waarmee ze de capaciteiten kunnen aanleren om dat te doen.
    'Reclame ondermijnt die liberale autonomie, omdat daarin gebruik wordt gemaakt van psychologische mechanismen die mensen be´nvloeden zonder dat ze dat in de gaten hebben. Dat kan ertoe leiden dat mensen niet-autonome keuzes maken.'

Kunt u een voorbeeld geven?
'Het mechanisme van evaluatieve conditionering: als twee plaatjes samen worden gepresenteerd, dan kan het positieve gevoel van het ene plaatje overspringen naar het andere plaatje, zonder dat we dat in de gaten hebben.
    'Wanneer bijvoorbeeld in een serie plaatjes Coca-Cola steeds wordt gepresenteerd met een positief gezicht en Pepsi Cola met een negatief gezicht, dan zijn mensen daarna geneigd Coca-Cola te kopen in plaats van Pepsi, maar ze weten niet waarom. Ze zijn dus op een onbewust niveau be´nvloed. Als de staat de liberale autonomie van zijn burgers moet waarborgen, dan is dit een reden om in te grijpen.'

U pleit voor daarom voor een verbod op reclame?
'Je kunt je voorstellen dat er - net zoals voor voedsel - een kwaliteitscontrole komt voor reclame. En dat reclame die gebruikmaakt van evaluatieve conditionering wordt verboden. Maar er zijn ook nog andere mogelijkheden.'

Zoals?
'Je zou mensen expliciet om toestemming kunnen vragen wanneer ze een mediapakket krijgen aangeboden waarin reclame zit. Zodat ze zich realiseren dat ze zichzelf aan onbewuste be´nvloeding blootstellen.'

Dat klinkt wel erg academisch.
'Maar dan denken mensen er tenminste over na. Nu denken de meeste mensen dat zijzelf immuun zijn voor de effecten van reclame; alleen de anderen zijn dat niet. Deze illusie van onkwetsbaarheid in combinatie met onverschilligheid zorgt ervoor dat reclamemakers hun gang kunnen gaan.'

Religie mag de liberale autonomie van mensen wel aantasten, vindt u.
'De autonomie-ondermijnende boodschappen van religie zijn stabiel en begrensd vanwege de rol die tradities daarin spelen. Via de inwijdingsrituelen die gelovigen ondergaan, stemmen ze daarmee in. Reclame is niet zo expliciet en verandert ook voortdurend; mensen hebben er geen vat op, zelfs al zouden ze dat willen.'


IRP:   Geldt natuurlijk voor alle menselijke beslissingen. Waaronder politieke keuze. De reclame in dat laatste geval zijn de partijdige media, die vrijwel uitsluitend de stem van de bovenste derde, de elite/oligarchie, verwoorden



Naar Democratie, praktisch , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site
home .
 

[an error occurred while processing this directive]