De Volkskrant, 26-11-2011, column door Paul Brill

De week van | De technocraten

Zakenkabinetten zijn paardenmiddel

Tussentitel: Is het toeval dat de politiek zich zowel in Europa als in de VS zich zo onmachtig toont?

Van het communistische dagblad De Waarheid zaliger nagedachtenis (maar niet heus) herinner ik me een frase die minstens drie keer per week in de kolommen was te vinden. Namelijk: het kan geen toeval zijn dat...

In het communistische denken gebeurden de dingen zelden of nooit zomaar. Er was altijd een rationele of in elk geval strategische verklaring voor. Impulsief gedrag bestond eigenlijk niet. De handelwijze van politici had steevast een dieper motief, dat zich in eerste instantie vaak aan het zicht onttrok. Als de PvdA een anti-imperialistische motie van de CPN weigerde te steunen, had dit ongetwijfeld te maken met het feit dat de buitenlandwoordvoerder van de sociaal-democraten onlangs nog een conferentie had bijgewoond waar ook een NAVO-generaal aanwezig was geweest. Hielden werkgevers bij loononderhandelingen hun poot stijf, dan was dat nooit ingegeven door tegenvallende bedrijfsresultaten, maar moest de ware reden worden gezocht bij de uitkomst van obscuur beraad op een hoger niveau.

Ik overdrijf natuurlijk een beetje, maar voer die versleten frase van De Waarheid hier op om nog eens te onderstrepen dat we enorm moeten oppassen om van alles en nog wat aan elkaar te knopen in ťťn omvattend verklaringsmodel. Maar soms dringt zich toch onweerstaanbaar de gedachte op dat bepaalde dingen inderdaad geen toeval zijn. Zoals momenteel bij de politieke crisis die zich feitelijk in de hele westerse wereld manifesteert. Kan het toeval zijn dat zowel in Europa als in de Verenigde Staten de politiek zich zo onmachtig toont om de beslissingen te nemen die nodig zijn om de economie uit het dal te trekken en een einde te maken aan de sfeer van malaise? Kan het toeval zijn dat er aan beide zijden van de Atlantische Oceaan een tendens is te bespeuren om de rotzooi te laten opruimen door technocraten en de gekozen volksvertegenwoordigers even op een zijspoor te rangeren?

Ja, ook in de VS is daarvan sprake, zij het nog op zeer kleine schaal. Een verslaggever van het webmagazine Slate reisde vorige week naar Pontiac in Michigan. Ooit een welvarende stad in een staat die dankzij de autoindustrie blaakte van zelfvertrouwen. Maar General Motors heeft zijn fabriek in Pontiac opgedoekt, de stad is in verval en Michigan maakt deel uit van de zogeheten rust belt. De burgemeester leidde de verslaggever door een stadhuis dat goeddeels bestaat uit lege kamers en verlaten bureaus. Ooit had de stad 900 mensen in dienst, nu zijn het er nog 150. Klap op de vuurpijl: de burgemeester is niet meer de baas in zijn eigen stadhuis. Boven hem staat een emergency manager, in goed overleg met de gouverneur van Michigan aangesteld om schoon schip te maken in het stadsbestuur. Deze mag alle bestaande arbeidscontracten openbreken en alle uitgaven schrappen. Ook twee andere plaatsen in Michigan worden voorlopig bestuurd door zo'n manager.

Het is allemaal politiek afgedekt en democratisch gelegitimeerd. Hetzelfde geldt, op een hoger niveau, voor de technocraten die ItaliŽ en Griekenland uit het slop moeten halen. De parlementen in beide landen hebben er hun zegen aan gegeven en kunnen het mandaat ook weer intrekken. Maar het blijft een teken aan de wand: op een cruciaal moment laat het politieke systeem het afweten en moet een zakenkabinet uitkomst bieden.

En wat voor zakenkabinet. Veel glanzende carriŤres, maar zowel de Italiaanse premier Monti als zijn Griekse collega Papademos heeft bij wijze van spreken nog nooit een kiezer in levenden lijve gezien. Veelzeggend is de portrettengalerij van de nieuwe Italiaanse ministers die in de Volkskrant stond bij een reportage van Michael Persson: bijna allemaal academici en/of juristen, gemiddelde leeftijd ruim boven de zestig.

Dit zou allemaal tot daaraan toe zijn als gebrek aan expertise het grootste probleem is. Zo helpt het vaak als de portefeuille van FinanciŽn wordt beheerd door iemand met bewezen kennis van financiŽle zaken. Maar in Europa is er vooral een politiek probleem: het ontbreken van voldoende politieke overeenstemming over de toekomst van de Europese integratie, het onvermogen van politici om kiezers te overtuigen van de noodzaak van pijnlijke ingrepen.

Voor de VS geldt mutatis mutandis hetzelfde. Het ontbreekt niet aan verstandige voorstellen om de enorme Amerikaanse schuldenberg af te graven. Maar de politieke machinerie is vastgelopen. Democraten en Republikeinen hebben elkaar altijd fel op de huid gezeten. Maar in de jaren vijftig sloten president Eisenhower en Senaatsleider Johnson een akkoord als het erop aan kwam, en nog in de jaren tachtig wisten president Reagan en Speaker O'Neill elkaar op een belangrijk moment te vinden. Maar thans regeert, vooral bij de Republikeinen, de onwil om concessies te doen. Met alle schade van dien voor het westerse democratische model.

 

Naar Democratie, praktisch , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site
home .
 

[an error occurred while processing this directive]