Bronnen bij Waarde democratie: Afrika

De Volkskrant, 16-11-2005, door Kees Broere

Analyse | Volop verkiezingen in Oost-Afrika, maar van echte democratie is nog lang geen sprake in Uganda, Tanzania, EthiopiŽ en Kenia

Alleenheerserij, volksverlakkerij en vraatzucht


De president houdt uitverkoop. Gado, de cartoonist van de Keniaanse krant The Nation, beeldde het prachtig uit: In de buitenmuur van het presidentiŽle werkvertrek is een loket geopend. Wie dezer dagen een hoger salaris wil, of anderszins op een gunst zit te wachten, kan persoonlijk bij Mwai Kibaki terecht.
    De reden van de presidentiŽle gulheid is een simpele. Op maandag 21 november wordt gestemd over het ontwerp voor een nieuwe grondwet. Kibaki wil graag een 'ja' als resultaat. Dan immers zullen voor hem veel volmachten, waarvan hij nu reeds op een twijfelachtige manier gebruikmaakt, constitutioneel gewaarborgd zijn.
    De voorzitter van de Kiesraad, Samuel Kivuitu, protesteert tevergeefs. Kibaki geeft grond weg, laat het professionele beheer van een wildpark overgaan in ondeskundige handen, en belooft mensen nederzettingen in beschermde bossen. De Chiefs, de lokale Keniaanse bestuurders, krijgen er bovendien een hoop geld bij.
    Dat alles in naam van 'de waarheid'. Zo althans luidt het op een groot reclamebord in de hoofdstad Nairobi: 'Stem voor de waarheid, stem ja.' De campagne voor de nieuwe grondwet neemt iedereen in beslag. Het parlement is ervoor op reces gegaan en de vergaderingen van de ministerraad zijn opgeschoven.
    Moet het land dan niet bestuurd worden? Het blijkt een vraag van ondergeschikt belang, ook bij de politici die driftig, en mogelijk met succes, in de weer zijn om de bevolking 'nee' tegen de grondwet te laten zeggen. Wat telt, is enkel de strijd om de macht aan de top.
En juist daarin schuilt nog altijd een van Afrika's grootste problemen.
    Wie de top bereikt, kan in het continent vaak vrijwel ongecontroleerd zijn gang gaan. Oost-Afrika biedt daarvan op dit moment even illustratieve als ontluisterende voorbeelden. Niet alleen Kenia, maar ook de buurlanden Uganda, Tanzania en EthiopiŽ: vier 'democratieŽn', maar vaak nog niet veel meer dan in naam.
    EthiopiŽ is in de regio het land met de geringste democratische traditie. Alle heersers in de afgelopen vijftig jaar, van keizer Haile Selassie via dictator Mengistu Haile Mariam tot aan Meles Zenawi, de huidige premier, dragen het stempel 'autoritair'. In mei dit jaar echter ging een luikje richting democratie open bij de parlementsverkiezingen. .
    De bevolking stormde massaal door het luikje naar binnen; de oppositie had bij een eerlijke telling van de stemmen wel eens de winnaar kunnen zijn. Dat kon natuurlijk, zo vond Meles, ook weer niet de bedoeling zijn. En dus schoot hij in een stuip, deze man die tien jaar geleden gold als een van Afrika's jonge beloftes en die laatst trots naast zijn Britse collega Tony Blair stond, als een van de hervormingsgezinde leden van de Commissie voor Afrika.
    Het resultaat is bekend. Veiligheidstroepen schoten in Addis Abeba met scherp op ongewapende demonstranten, oppositiepolitici, journalisten en duizenden anderen verdwenen in het gevang, telefoonlijnen werden afgeluisterd of simpel afgesneden, en Meles trok, minstens op het oog, zijn neus op voor de klachten van de internationale gemeenschap.
    EthiopiŽ is voor die gemeenschap een 'strategische partner', onder meer in de' strijd tegen het terrorisme in de Hoorn van Afrika. Het land kan jaarlijks dan ook, op honderden miljoenen euro's aan ontwikkelingsgeld rekenen. De donoren willen graag werken met een sterk 'maatschappelijk middenveld'. Maar het is Meles, het is de leider, die beslist.
    Voor Tanzania geldt een vergelijkbaar verhaal. Onlangs kwam het in het nieuws door de verkiezingen op de semi-autonome eilanden van Zanzibar. Daar, net als op het vasteland, is al sinds de onafhankelijkheid dezelfde partij, de CCM, aan de macht. En ook daar bleken de heersers tot niet meer bereid dan een vroom prevelen van het gebed der democratie.
    De verkiezingsfraude speelde zich letterlijk onder de neus van diplomaten en de internationale pers af. De meeste waarnemersgroepen echter, die van de Afrikaanse Unj~ voorop, spraken van een 'succes'. Dat zal ook gelden voor de verkiezingen, volgende maand, op het vasteland. De CCM zal, net als alle keren ervoor, de nieuwe president leveren, zo staat nu al vast. En Tanzania is nog steeds een 'donor-darling'.
    Net als Uganda, al heeft president Yoweri Museveni de afgelopen jaren veel ruzie met zijn buitenlandse geldschieters gemaakt. Museveni is al sinds 11986 aan de macht. Ooit gold dat zijn laatste termijn in 2006 zou verstrijken. Maar inmiddels is de Ugandese grondwet veranderd. Als Museveni wil, en hij alleen bepaalt dat, kan hij presidlZnt voor het leven worden.
    Om zijn almachtige positie nog eens te onderstrepen, liet Museveni deze week de uit ballingschap teruggekeerde oppositieleider Kizza Besigye arresteren. Officieel wordt hij ervan verdacht banden te onderhouden met een vage rebellengroep. Maar in Uganda geloven weinigen dit verhaal. Museveni wil vooral een politieke tegenstander neutraliseren.
Het is alles bij elkaar slecht nieuws voor wie gelooft in de zegeningen van de op westerse leest geschoeide democratie. Maar daarmee is niet het hele verhaal verteld. Alle vier genoemde landen in Oost-Afrika maken namelijk ook een periode van economische groei door. Voorzichtig, zoals in Kenia; zeer redelijk, zoals in Uganda en Tanzania; of behoorlijk spectaculair, zoals in het autoritair bestuurde EthiopiŽ.
De betekenis daarvan voor de bevolking is groot. Zo'n vijftig jaar geleden was het Bruto Nationaal Product van een land als Kenia vrijwel gelijk aan dat van Zuid-Korea. Anno 2005 heeft Korea het niveau van een welvaartstaat bereikt. In Kenia leeft de helft van de bevolking onder de armoedegrens. Maar ook Kenianen willen natuurlijk hogerop.
    Moet dat laatste dan desnoods maar zonder 'democratie'? In China, zo zeggen steeds meer Afrikanen, gaat het veel mensen immers toch ook voor de wind? Voor wie, zoals bijna elke burger, vooral naar de korte termijn kijkt, kan dat een aantrekkelijke optie zijn. 'De apartheid was verfoeilijk, maar Zuid-Afrika is toch maar de verreweg grootste economie op het continent', zo ongeveer luidt dan de redenering.
    Maar voor de politiek geldt een ander verhaal. Politici zijn, ook 'in Afrika, gekozen volksvertegenwoordigers; mensen dus die de lange-termijnbelangen van de bevolking dienen. De 'Big Man', zoals de almachtige heerser in Oost-Afrika ook wel bekendstaat, vertegenwoordigt daarentegen vooral zichzelf en zijn vaak al te corrupte kliek.
    Wat in Oost-Afrika, maar ook elders op het continent, zo enorm ontbreekt, zijn niet de verkiezingen, niet het stembusritueel dat aan een democratie doet denken, maar de zogeheten 'checks and balances' die voor elk democratisch bestuur onmisbaar zijn. Maatschappelijke instituten, die voor de balans moeten zorgen, functioneren nauwelijks. Ook de parlementen, die de regering heten te controleren, zijn tandenloos.
    De internationale gemeenschap maakt in Afrika veel werk van het mede-financieren van de gang naar de stembus, al dan niet in landen die gelden als 'strategische partners'.
    Zij stuurt ook waarnemers, die toezien op mogelijke fraude. Maar de echte fraude begint vaak als de 'vrije en eerlijke' verkiezingen achter de rug zijn.
    Het is, zo blijkt uit de voorbeelden, de fraude van moordzuchtige despotie in EthiopiŽ, arrogante alleenheerserij in Uganda, tomeloze volksverlakkerij in Tanzania en ongegeneerde vraatzucht in Kenia. Aan verkiezingen is dezer dagen in Afrika geen gebrek. Democratie echter moet er haar wortels nog vinden.
 

De Volkskrant, 10-09-2005, AP

Zwitsers geven geroofd geld terug aan Nigeria

Zwitserland gaat Nigeria op korte termijn 290 miljoen dollar teruggeven die de in 1998 overleden dictator Sani Abacha op Zwitserse rekeningen had gestald. Dat heeft een woordvoerder van de Zwitserse justitie vrijdag bekendgemaakt.
    Binnen afzienbare tijd zullen ook verscheidene bezittingen, hoofdzakelijk onroerend goed en auto's, die op Abacha's naam stonden worden geliquideerd. Ook dat geld, waarschijnlijk rond de 137 miljoen euro, zal worden teruggegeven aan Nigeria.
    Het door Zwitserland geretourneerde geld wordt besteed aan door de Wereldbank goedgekeurde projecten.
    De familie van Abacha heeft de afgelopen jaren steeds geprobeerd het in Zwitserland gestalde geld zelf in handen te krijgen, maar de Zwitserse rechter heeft in februari van dit jaar bepaald dat de fondsen moeten worden teruggegeven aan de Nigeriaanse overheid.
    De afgelopen jaren zijn al tientallen miljoenen teruggestort. Ook in Groot-BrittanniŽ is beslag gelegd op grote sommen geld die Abacha daar geparkeerd had. Abacha regeerde Nigeria van 1993 tot aan zijn dood, vermoedelijk door een hartaanval, in 1998. Hij roofde ruim twee miljard dollar.
    Na zijn dood bevroor de Zwitserse regering de tegoeden. Eerder werd al 216 miljoen dollar teruggegeven aan Nigeria. Abacha had niet alleen in Groot-BrittanniŽ en Zwitserland rekeningen, ook in Luxemburg, Liechtenstein en Oostenrijk had hij geld geparkeerd.


Naar Democratie, waarde , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]