De Volkskrant, 26-09-2013, van correspondent Rolf Bos

Record zinloze stemmen zit Duitsers niet lekker

Hoe democratisch is Duitsland eigenlijk? Zondag brachten ruim 44 miljoen Duitsers hun stem uit; van hen zagen 's avonds bijna 7 miljoen hun stem in rook opgaan. Vanwege de kiesdrempel van 5 procent haalde hun partij het parlement niet. Dat is ondemocratisch, dus afschaffen die 'Fünf-Prozent-Hürde', zeggen sommige politicologen. De CDU en SPD zijn daar tegen. Als grote partijen profiteren ze van de 'Sperrklausel'. .

Bijna had de unie van CDU en CSU zondag een absolute meerderheid in de Bondsdag behaald. Opmerkelijk, want de 'Union' stond tegen middernacht 'slechts' op 42 procent van de stemmen. Op dat moment was echter al zo goed als duidelijk dat de FDP en de Alternative für Deutschland (AfD) net onder de 5 procent zouden eindigen. Tel daarbij de 6 procent van de stemmen op die op nog kleinere partijen (waaronder de Piraten: 2 procent) waren uitgebracht en je kwam uit op ruim 15 procent weggegooide stemmen. Met een beetje meer dan de helft van de resterende 84 procent mocht Merkel zich dus even rijk rekenen.

De bondskanselier haalde die meerderheid net niet, bleek maandagochtend. Met als gevolg dat ze nu moet boetseren aan een ingewikkeld te vormen coalitie. Er zetelen naast de CDU/CSU slechts drie andere fracties in de Bondsdag: de SPD, de Groenen en Die Linke. Met twee (Groenen, SPD) kan ze mogelijk zaken doen, met een nadruk op het woordje 'mogelijk'. In de achterban van zowel de SPD als de Groenen bestaat veel weerstand tegen een verbond met Merkel.

Nooit eerder in de naoorlogse politieke geschiedenis van (West-)Duitsland vervielen zoveel stemmen als zondag. 15,8 procent ging wegens de kiesdrempel in rook op; tel daarbij ook nog eens het percentage van de niet-stemmers (28,5) op en je komt uit op 44 procent stemmen die niet meetellen in het democratische proces. Saillant: dat is meer dan het percentage dat Merkel zondag zo triomfantelijk binnensleepte.

Duitsland kent sinds 1949 een kiesdrempel van 5 procent. Het doel was destijds toestanden te vermijden zoals die bestonden tijdens de republiek van Weimar, waar de vele splinterpartijen het klimaat mede rijp maakten voor de opkomst van het nazisme. Meestal ging het na 1949 bij verkiezingen om een relatief klein verlies aan stemmen door deze drempel. In 2009 stond de teller echter op 6 procent. Vier jaar later staat zij op 15,8 doordat twee relatief grote partijen, AfD en FDP, net hebben gefaald.

Sommige Duitse politicologen menen nu dat de kieswet moet veranderen. Het is ondemocratisch als er zoveel stemmen verloren gaan, zeggen zij. De vereniging Mehr Demokratie pleit ook voor verandering.

SPD en CDU, die getalsmatig voordeel hebben bij het bestaan van een kiesdrempel, wijzen die echter af. Kleine partijen in het parlement kunnen een onevenredig grote invloed hebben op het politieke spel, is hun voornaamste argument.

Duitsland is niet het enige land met een kiesdrempel. Ook Oostenrijk, België en Polen hanteren er een. Turkije kent zelfs een politieke horde van 10 procent. Als de drempel in Duitsland niet zou bestaan, dan hadden zondag vijftien partijen de Bondsdag gehaald, inclusief de Piraten, 'pretpartij' Die Partei en de extreemrechtse NPD.

Ter vergelijking: als Nederland een kiesdrempel van 5 procent zou kennen, waren vijf van de elf partijen die nu in de Tweede Kamer zetelen in 2012 gesneuveld: GroenLinks, Christen Unie, SGP, PvdD en 50Plus.

 

Naar Democratie, praktisch , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site
home .
 

[an error occurred while processing this directive]