De Volkskrant, 29-04-2005, door Cees Zoon, correspondent van de Volkskrant in Mexico.

De oorlog tegen drugs is verloren, legaliseren is de enige uitweg

Tussentitel: De narcomafia's zijn ge´nfiltreerd in de gehele samenleving

Latijns Amerika heeft zwaar te lijden onder de Amerikaanse strijd tegen de verbouw van verdovende middelen, terwijl de enige oplossing voor de drugsverslaving in de Verenigde Staten en Europa ligt, betoogt Cees Zoon.

'Nooit in de geschiedenis zijn de maatschappijen erin geslaagd de verslavingen uit te roeien', schreef Pablo Escobar in zijn 'overpeinzingen' over het enorme succes van de coca´nehandel. En de strijd tegen de handel in verdovende middelen is op voorhand verloren. Nooit zullen de begrotingen noch aantallen agenten beschikbaar voor de strijd voldoende zijn, want twee factoren samen maken de coca´ne tot een schitterende en niet te stoppen business: coca´ne is verslavend en coca´ne is verboden. De enige manier om de handel om zeep te brengen, concludeerde Escobar, is deze legaliseren.
    De Colombiaan, die zijn ontboezemingen begin jaren negentig op papier zette in de gevangenis, wist waar hij het over had. De Amerikaanse drugsbestrijdingsdienst DEA noemde Escobar een van de grootste criminelen uit de geschiedenis, die in zijn hoogtijdagen verantwoordelijk was voor de export van 80 procent van alle coke in de wereld. Hij drong door tot de lijst van het blad Forbes met de rijkste mannen op aarde, stelde voor persoonlijk de buitenlandse schuld van Colombia te betalen in ruil voor zijn niet-uitlevering aan de Verenigde Staten, en liet zich kiezen tot parlementslid. De vervolging van de capo door de autoriteiten leidde tot de heftigste geweldsgolf in Colombia, dat op dit terrein toch al niet zuinig verwend was.
    Op 2 december 1993 werd Pablo Escobar, die zich had 'vrijgekocht' uit de zwaarst bewaakte gevangenis van het westelijk halfrond, door een Colombiaans politiecommando doodgeschoten. Ze kunnen me gevangen nemen, had hij gezegd, ze kunnen me doodschieten, maar er zal altijd iemand anders klaarstaan om de lucratieve handel over te nemen.
    Natuurlijk kreeg hij gelijk. Het verdwijnen van een, twee, tien capo's heeft hoegenaamd geen effect op de productie van en handel in drugs. Escobar organiseerde zwaarbewapende paramilitaire groepen als tegenwicht voor de guerrillabewegingen in zijn land en nu, bijna dertien jaar na zijn dood, eisen de VS de uitlevering van de meeste leiders van die groepen: de paramilitairen zijn samen met de FARC de grootste coca´neproducenten in de wereld.
    'Het verhaal van Escobar', schreef zijn biograaf Alonso Salazar in 2001, 'werpt natuurlijk vragen op over de hele maatschappij, de politieke en economische elite, de strijdkrachten en ons onvermogen een natie te vormen waarin een leven in waardigheid voor iedereen mogelijk is. En over de internationale gemeenschap, in het bijzonder de Verenigde Staten, met hun zogenoemde war on drugs, die de consumptie niet heeft verminderd maar wel criminele fenomenen zonder precedent heeft gecreŰerd.'
    De wereld lijkt het vergeten door de war on terrorism, maar sinds lang voor 11 september 2001 woedt er al een andere officieel verklaarde wereldwijde oorlog: die tegen de internationale drugsmafia's. En de grootste profiteurs van die vergetelheid en het verschuiven van prioriteiten lijken uitgerekend die mafia's.
    De oorlog tegen de drugs speelt zich hoofdzakelijk af in Latijns Amerika, en daar kunnen ze, zelfs al zouden ze willen, niet vergeten dat-ie gaande is. In het voornaamste productieland van de coca, Colombia, en in het belangrijkste doorvoerland, Mexico, is de oorlog een dagelijkse realiteit. In Colombia wordt de strijd al sinds jaar en dag gevoerd met echte legers en heeft de burgeroorlog steeds meer het karakter gekregen van elkaar beconcurrerende drugsproducenten en -leveranciers. Maar ook in Mexico is de strijd gaan lijken op een reguliere oorlog met een sterke inmenging van het leger en uitstekend bewapende en georganiseerde privÚ-legertjes van de drugskartels. Er gaat bijna geen dag meer voorbij zonder bloedige aanslagen met zwaar geschut.

Het treurigste van alles is dat de strijd onherroepelijk verloren is. Alle specialisten en organisaties die zich met het probleem bezighouden, weten het en zeggen het steeds vaker hardop. Alleen de politici blijven tegen beter weten in volhouden dat een overwinning nog altijd kan.
    'Na 25 jaar en 25 miljard dollar besteed aan de strijd tegen de drugs in Latijns Amerika zijn we geen stap dichter bij de overwinning in deze oorlog', aldus Joy Olson, directeur van het gerenommeerde Washington Office for Latin America (WOLA). 'De Amerikaanse war on drugs van de afgelopen 25 jaar is een volledig fiasco, zowel wat de invloed ervan op de beschikbaarheid van drugs in de VS als op de prijzen ervan.'
    Het Amerikaanse anti-drugsbeleid is gericht op het verminderen van het aanbod in de hoop dat daardoor de prijzen zo omhoog schieten dat ze onbereikbaar worden voor de meeste gebruikers. Die aanpak werkt echter van geen kant. Volgens het WOLA zijn de straatprijzen van coca´ne (en hero´ne) op dit moment zelfs lager dan in 25 jaar. Dat de prijzen omlaag gaan, betekent simpelweg dat het aanbod is gegroeid, want, zei een Amerikaanse econoom onlangs over de drugsstrijd, 'we hebben te maken met een markt van consumptiegoederen en niet met een besmettelijk virus.'
    De war on drugs heeft zich geconcentreerd op het uitroeien van de coca-velden in Colombia, Bolivia en Peru. Jaar in jaar uit melden autoriteiten nieuwe records in het aantal vernietigde hectaren, maar vreemd genoeg blijft de totale oppervlakte met coca-bladeren alleen maar groeien. De Unocd, het drugsbestrijdingslichaam van de VN, meldde in februari in zijn jaarrapport dat het aantal cocaplanten in Colombia, Peru en Bolivia in 2004 met 3 procent is gestegen, 'hoewel nooit in de geschiedenis meer hectaren met cocaplanten zijn vernietigd dan in 2004'. Hetzelfde verhaal geldt overigens voor Afghanistan, leverancier van 90 procent van de hero´ne in de wereld. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigde vorig jaar dat de papaverteelt in Afghanistan in 2004, ondanks de aanwezigheid van Amerikaanse troepen, is verdrievoudigd: 'Afghanistan is bijna een narcostaat.'
    De politiek van vernietiging van plantages werkt averechts. 'De besproeiingen hebben geleid tot een dramatische uitbreiding van de gebieden waar coca wordt verbouwd in Colombia', verklaarde Joy Olson van het WOLA enkele weken geleden tegenover een commissie van de Amerikaanse Senaat. 'De teelt was voornamelijk geconcentreerd in drie departementen, nu staat er coca in 23 van de 32 departementen, in kleinere hoeveelheden, die moeilijker op te sporen zijn. Volgens de Unocd was in 2004 60 procent van de ontdekte velden nieuw.' Bovendien plegen zowel de productie van coca´ne als de besproeiingen een enorme aanslag op het milieu: complete provincies worden voor lange tijd onbruikbaar voor landbouw.
    Veel meer dan de productie van drugs is de handel erin een regelrechte bedreiging voor de democratie in tal van Latijns-Amerikaanse landen, en indirect waarschijnlijk ook ver daarbuiten. De narcohandel is de grote multinational van Latijns Amerika. De winsten vinden hun weg naar de formele economie, zijn zelfs een pijler onder de wereldeconomie geworden, want het grootste deel keert niet terug naar het land van herkomst. Volgens de Unocd circuleert in het internationale financiŰle systeem jaarlijks 428 miljard dollar aan drugsgelden. Met andere woorden: de narco's verplaatsen meer geld dan driekwart van de 184 bij de Wereldbank aangesloten landen.
    De narcomafia's zijn ge´nfiltreerd in alle geledingen van de samenleving: leger, politie, politiek, kerk. In tal van deelstaten van Mexico kunnen overheid, politie en leger niet op tegen de almachtige kartels. In Sinaloa, met Culiacßn als wereldhoofdstad van het narcogeweld, is de helft van het bruto nationaal product afkomstig van de drugshandel.
    In Colombia werd Pablo Escobar een volksheld door zijn 'sociale werken': hij liet complete woonwijken voor armen bouwen. In sommige delen van Mexico is het vandaag de dag niet anders. De narco's zijn helden, die wÚl werk verschaffen in het semi-criminele circuit. Zie het ongelofelijke succes van muziekgroepen als Los Tigres del Norte, die de heldendaden van de drugshandelaren bezingen: 36 miljoen platen verkocht en 200 concerten per jaar in stadions en sporthallen.
    Met geld koop je alles en de Mexicaanse kartels zwemmen in het geld: per jaar verdienen ze rond de 14 miljard dollar met het afzetten van drugs op de markt in de VS. Al het geld dat wordt gestoken in de gewelddadige oorlog tegen de kartels gaat ten koste van de ontwikkeling van het land, het bestrijden van armoede en honger. Bovendien lijkt het weggegooid geld, want het resultaat is niet dat de macht van de narcomafia's afneemt. Volgens de Wereldbank kost het geweld in Mexico jaarlijks 100 miljard dollar, meer dan de complete buitenlandse schuld van het land.
    De war on drugs is vrijwel geheel gericht op het bestrijden van het aanbod en wordt daarom gevoerd op Latijns-Amerikaans grondgebied. De consumenten huizen echter elders: van alle drugsgebruikers in de wereld zit 44 procent in de VS en 33 procent in Europa. Vergelijk die aanpak met de anti-rook campagnes. Steeds fanatieker wordt allerwegen het roken verboden, maar nog nooit is voorgesteld de tabaksplantages in de VS te besproeien of fabrieken van Marlboro te bombarderen.
    'Voor het uitroeien van de drugskartels bestaat een onfeilbaar recept: legaliseren van de productie en handel', meent de Mexicaanse politieke analist JosÚ Antonio Crespo. 'Dat is het licht dat in staat is de vampier van de drugshandel te doen oplossen. Er zou een normale concurrentie komen, de risico's van de productie en handel verdwijnen, en daarmee de ware macht van de kartels, het geld, want er zou een einde komen aan zijn huidige buitensporige rentabiliteit.
    'De strijd tegen het aanbod van drugs schept alleen problemen en weinig bevredigende resultaten; de strijd tegen de vraag (preventie, voorlichting, opvoeding en rehabilitatie) genereert geen risico┤s en wel significante vorderingen. Maar terwijl we weten dat de legalisering onmogelijk is zolang de VS die niet accepteren (en in vele jaren niet zal accepteren), is het slechtste wat men nu kan doen de frontale oorlog aan de narco's verklaren. Het enige wat daarmee geoogst wordt is nog meer geweld, corruptie en instabiliteit, bepaald geen goede zaken voor de consolidering van de democratie.'

Crespo is terecht sceptisch over de kansen van het legaliseren van de drugshandel, al zou hij aan de VS natuurlijk ook Europa moeten toevoegen. Maar dit tot voor kort onbespreekbare idee wordt in elk geval in de productielanden steeds vaker geopperd, vanuit de gedachte dat de meeste problemen met drugs (het geweld en de corruptie, de georganiseerde misdaad, de infiltratie in de legale economie) het gevolg zijn van het verbieden van productie, handel en consumptie. Uiteraard ontbreekt niet de vergelijking met de Drooglegging, het alcoholverbod dat in de VS leidde tot de bloei van het gangsterdom.
    'Legaliseren is mogelijk de enige remedie tegen de kwalijkste aspecten van de drugsplaag: geweld, corruptie en het instorten van de heerschappij van de wet', suggereert Jorge Casta˝eda, ex-minister van Buitenlandse Zaken van Mexico. 'Voor Colombia is legaliseren de eenvoudigste oplossing', aldus Jaime Ruiz, adviseur van de Colombiaanse ex-president Pastrana. 'Waarschijnlijk hebben we dan in vijf jaar niet eens guerrillabewegingen meer in Colombia.'
    Geen land kan het natuurlijk op zijn eentje, maar het is hoog tijd dat de drugs-consumerende landen kiezen voor legaliseren. Tenzij zij natuurlijk akkoord zijn met de steeds groeiende bijdrage van de criminele gelden aan de wereldeconomie en het al dan niet passief deelnemen aan niet te winnen oorlogen tegen mafia's die met geweld hele landen overnemen. Hun eigen drugsproblemen lossen ze daarmee overigens evenmin op. Want verbod of geen verbod, 'nooit zijn maatschappijen erin geslaagd de verslavingen uit te roeien', zoals Pablo Escobar al zei, de capo die wist dat alleen legaliseren de ondergang van de drugskartels betekent.


Tussenstuk:
De narcomafia's zijn ge´nfiltreerd in de gehele samenleving
De 'oorlog tegen de terreur' heeft een eerdere 'oorlog' van de VS aan het oog onttrokken: die tegen de verdovende middelen. Dat is jammer, want het is hoog tijd om de balans op te maken, meent Cees Zoon. Overal in Latijns Amerika, het continent waarover hij als correspondent bericht, ziet hij hoe de drugsmafia juist sterker is geworden door de harde aanpak van de productie van coca. De Amerikaanse maatregelen hebben een criminalisering van de samenlevingen en de politiek tot gevolg. De oorlog tegen de drugs is verloren. De Latijns-Amerikanen hebben er terecht genoeg van, want de enige manier om de drugsmisdaad te bestrijden is de consumptie in te perken in de VS en Europa. Legalisering van drugs is lang weggehoond, maar het mislukken van de bestrijding van de productie, toont aan dat er geen andere uitweg bestaat.


Terug naar Drugs, waarom  , Drugs lijst , Sociologie overzicht  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]