De Volkskrant, 11-05-2013, column door Olaf Tempelman .2010

Deze week: V-gezag

Olaf Tempelman speurt naar boeken over eigentijdse fenomenen.


Door een per ongeluk in de juiste week geboekte zonexcursie ging de kroning aan mij voorbij. De afgelopen dagen heb ik een paar kilo oude kranten doorgewerkt en stuitte ik op de prikkelende constatering dat Willem-Alexander gezag is gaan uitstralen. Sindsdien spoken vragen door mijn hoofd: 1) Wat straalden eerdere versies van WA I uit? 2) Wat is dat voor lampje dat nu brandt bij de nieuwe koning?

Gezag lijkt zoiets als het Siamese tweelingbroertje van een van de populairste boekenthema's van deze tijd: leiderschap. Gezag en leiderschap zijn reuzen uit hetzelfde boekengebergte. Eťn blik op de dichtstbijzijnde Ikea-kast leidt al tot oogcontact met De terugkeer van het gezag, Gezag en macht en Het verlangen naar gezag.

Wat terugkeert en waar we naar verlangen, is zo helder nog niet. Als summum van gezag geldt bijvoorbeeld de 15de-eeuwse vorst Vlad de Spietser alias Dracula. Dat hij een vampier was, is een verzinsel. Dat zijn gezag zo groot was dat je in zijn vorstendom een gouden beker bij een bron kon laten liggen omdat elke dief op de barbecue belandde, is hoogstwaarschijnlijk waar. Er zijn auteurs die gezag associŽren met wijlen Thatcher en auteurs voor wie de Dalai Lama gezag uitstraalt. Het gezag van Willem I die streed tegen Belgische opstandelingen was anders dan dat van Willem-Alexander die strijdt tegen waterverkwisting. Overovergrootvader had die Belgen graag geroosterd, achterachterkleinzoon zou dat niet doen met waterverknoeiers.

Dankzij filosoof en filmmaker JurriŽn Rood begrijp ik beter waarom. Rood schreef het verhelderende en doorwrochte Wat is er mis met gezag? (Lemniscaat; Ņ 19,95). Een tipje van zijn antwoord: er is niets mis met gezag, mits het 'vrijwillig wordt aanvaard, kritisch wordt ondersteund en communicatief en humanitair wordt uitgeoefend'. Aan een portret van Willem I zie je al dat zijn gezag niet aan die criteria voldeed. Je hebt gezagsadepten die zulke oude robuustheid graag reanimeren. Een gepasteuriseerde versie van de dieven-op-de-barbecuesamenleving zie je terug bij mannen ŗ la Ivo Opstelten en Fred Teeven. Na lezing van Roods boek kun je die twee beter plaatsen: ze zijn retro. Een gezagsvacuŁm dat is ontstaan na mislukte anti-autoritaire experimenten willen ze vullen met gezag van een type dat ooit anti-autoritaire fratsen uitlokte.

Maar je kunt niet terug naar goeie ouwe tijden en zelfs gezagsvormen zijn tijdgebonden. Weinigen zullen bestrijden dat gezag nodig is, echter: met retrorobuustheid kom je niet ver, betoogt Rood met goede argumenten. Hij bepleit een interactief 'V-gezag' waarvan hij de successen waarnam bij het volgen van de Amsterdamse politie: 'U bent aangehouden, gaat u meewerken?' Alles wijst erop dat het nieuwe Nederlandse koningspaar dat V-gezag ook onder de knie heeft. De koning opereert humanitair, de koningin communiceert, wij werken vrijwillig mee.






Red.: 

Naar Houding top V, diversen , Houding top V, netwerken , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]