De Volkskrant, 02-04-2016, column door Paul Brill, buitenlandcommentator van de Volkskrant 2009

De Nederlandse hang naar de preekstoel

Tussentitel: Inconsequenties horen bij een realistisch buitenlands beleid

In Robert Kaplans nieuwe boek In Europe's Shadow (Nederlandse titel: 'Duister Europa') staat een saillante passage over zijn tweede bezoek aan RoemeniŽ. We schrijven 1981. Hij was er acht jaar eerder als jonge reiziger geweest, nu kwam hij als journalist. Geen simpele missie, want het regime van CeauÁescu was het meest stalinistische in het Warschaupact. Bijna niemand durfde vrijuit te praten met een westerse reporter.

In de hoop wat meer zicht te krijgen op de politieke situatie, klopte Kaplan aan bij enkele ambassades, waaronder die van IsraŽl. Nadat hij buiten door zwaar bewapende Roemeense militairen was gefouilleerd, werd hij in een volledig kale kamer ontvangen door een IsraŽlische diplomaat, die allervriendelijkst met hem converseerde, maar anders dan Amerikaanse en Europese collega's geen kwaad woord wilde zeggen over het regime-CeauÁescu. Ook off-the-record niet. 'Maar wat denkt u dan van al die mensen die al vůůr zonsopgang lange rijen vormen om een stuk oud brood te bemachtigen?', vroeg Kaplan geprikkeld. 'Ach weet u, in dit deel van de wereld zijn de mensen gewend om in de rij te staan, dat hoort bij hun cultuur', was het antwoord.

Pas later drong tot Kaplan door waarom de IsraŽlische diplomaat zich zo had gedragen. De ambassade in Boekarest was de enige IsraŽlische diplomatieke vertegenwoordiging in het Oostblok. Ze bestond bij gratie van CeauÁescu's semi-onafhankelijke koers binnen het Warschaupact, waarmee hij handelsvoordelen kon lospeuteren in het Westen. Voor IsraŽl betekende het een unieke kans om Roemeense Joden een uitweg te bieden. Maar de diplomaten wisten dat ze uiterst behoedzaam moesten zijn en waarschijnlijk werden afgeluisterd. Een onbevangen gedachtenwisseling met een journalist was een te groot risico.

Ik moest aan Kaplans ervaring in Boekarest denken toen ik in de Internationale Spectator het artikel van VVD-Kamerlid Han ten Broeke las, waarin hij tien vuistregels geeft voor een 'realistisch buitenlands beleid'. Kamerleden rennen vaak van de ene brand naar de andere. Ten Broeke valt dan ook te prijzen voor het ontvouwen van een bredere visie op het buitenlands beleid. Twee stellingen uit zijn betoog sluiten aan bij het verhaal van Kaplan. De eerste luidt: 'Een realistisch buitenlands beleid wordt gedreven door de overtuiging dat machtspolitiek en pragmatisme in de internationale betrekkingen meer opleveren dan een morele beschouwing.' De tweede: 'De effectiviteit van mensenrechtenbeleid is belangrijker dan de uniformiteit.'

In Nederland kom je nogal eens de steile opvatting tegen dat elke schending van mensenrechten een even krachtige veroordeling verdient en dat er niets erger is dan het meten met twee maten. Maar het voorbeeld van de IsraŽlische lotgevallen in het RoemeniŽ van CeauÁescu geeft scherp aan hoe onzinnig het is om te doen alsof het opkomen voor mensenrechten zich afspeelt in een machtspolitiek vacuŁm. Vanwege de potentieel explosieve Oost-Westtegenstelling tijdens de Koude Oorlog zagen zelfs de Amerikanen zich gedwongen hun steun aan dissidenten in Oost-Europa binnen de perken te houden. De West-Europese bondgenoten waren nog een slag voorzichtiger.

In deze constellatie kon IsraŽl als kleinere speler helemaal weinig uitrichten. Met hooggestemde verklaringen tegen CeauÁescu's tirannie viel niets te bereiken. IsraŽl voerde daarom het enige mensenrechtenbeleid waarmee het een verschil kon maken: in alle discretie zoveel mogelijk Roemeense Joden zien weg te krijgen uit het land.

Uiteraard kan uit dit voorbeeld geen ijzeren wetmatigheid worden afgeleid. Elke situatie vraagt om specifieke afwegingen. Puur pragmatisme kan uitmonden in futiel opportunisme. Aan dat laatste gaat Ten Broeke te gemakkelijk voorbij. Maar op de kern van zijn betoog valt weinig af te dingen. Vanuit een positie van militaire en economische kracht kun je de mensenrechten beter dienen dan vanaf de preekstoel. Inconsequenties horen bij een realistisch buitenlands beleid. Ideale oplossingen van internationale problemen doen zich zelden voor, meestal gaat de keus tussen middelmatige en slechte oplossingen.

Dit zijn in Nederland helaas geen vanzelfsprekendheden. In de sociale media kwam ik de afgelopen dagen weer eens de malste redenen tegen om het associatieverdrag met OekraÔne af te wijzen. Bijvoorbeeld omdat het een 'kutland' is. Met zo'n mentaliteit kunnen we het buitenlands beleid beter reduceren tot een jaarlijkse jeremiade over alle ondeugd in de wereld. Dan blijven de handen gegarandeerd schoon.


Web:
Vuistregels voor een realistisch buitenlandbeleid
TT:
IsraŽl voerde het mensenrechtenbeleid waarmee het een verschil kon maken: in alle discretie zoveel mogelijk Roemeense Joden zien weg te krijgen
Inconsequenties horen bij een realistisch buitenlands beleid
.

Red.:   Israel voerde Jodenrechtenbeleid


Naar Racisme , Allochtonen lijst , Allochtonen overzicht , of site home
 
[an error occurred while processing this directive]