De Volkskrant, 14-05-2011, column door Martin Sommer 2007

Geen teevee op je slaapkamer

Tussentitel: Je kunt vooruit komen, maar je moet het zelf doen

Marcel van Dam was niet de enige die min of meer onthutst reageerde op mijn bespreking van het omstreden boek Deutschland schafft sich ab. De auteur, Thilo Sarrazin, raakte een open zenuw met zijn opmerkingen over achterstand en armoede - waarom zou de onderklasse niet de juiste keuze kunnen maken als het gaat tussen een zak chips en een krop sla. Strekking van de reacties: hoe durf je te schrijven dat ook de onderklasse een eigen verantwoordelijkheid heeft?

Die verantwoordelijkheid komt niet zomaar uit de lucht vallen, die kwam in het kielzog van de gelijke-kansen-samenleving. Tegenwoordig is ook het progressieve ideaal niet langer de gelijkheid. Die is met de sloop van de Muur gesneefd. We zijn allemaal voor gelijke kansen, iedereen begint achter dezelfde streep. Dat ideaal is in Nederland in hoge mate bereikt, blijkt ook uit het recente advies over sociale stijging en daling van de RMO (Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling), Nieuwe ronde, nieuwe kansen. Je kunt vooruit komen door eigen inspanning, stand of klasse zitten niet langer in de weg.

Het aantrekkelijke idee achter die gelijke kansen was lange tijd: we stijgen met zijn allen. De verheffingsgedachte in het onderwijs veronderstelde dat de hele samenleving omhoog ging. Ook in de EU dacht men dat iedereen blijvend in de lift zat. De helft van de bevolking zou in 2010 universitair geschoold zijn, was het idee. En onderaan de ladder zouden de banen toch naar Azië verdwijnen, dan wel werden ze uit nobele overwegingen weggesaneerd. Hier zouden immers geen straatvegers of vuilnismannen meer zijn.

Nu blijkt dat gelijke kansen helemaal geen gelijkheid opleveren. Hier is die verdomde Sarrazin weer scherp. ‘Dat kansengelijkheid ongelijkheid zou opheffen, is een grote vergissing’, schrijft hij. In tegendeel, de tegenstellingen worden bitterder. Want als de uitgangssituatie dezelfde is voor iedereen, dan is het ongelijke eindresultaat je eigen schuld geworden. Waar winnaars
zijn, blijken ook verliezers te bestaan. Dat realiseert zich ook de RMO, die de bange vraag opwerpt of de sociale stijging nog wel kan doorgaan.

Langzamerhand dringt door dat het idee van gezellig met zijn allen sociaal stijgen een illusie is van het type geen gezeik, iedereen rijk. Of des privilèges pour tous, zoals ze tijdens de Franse revolutie al riepen. Niet iedereen blijkt naar de universiteit te kunnen, en ook aan de top wordt gevochten om schaarse posities en banen (wie zou ooit verzonnen hebben dat er voor de helft van de bevolking werk op universitair niveau zou zijn?). Aan de onderkant was het minimumloon intussen te hoog geworden om gelijke tred te houden met de arbeidsproductiviteit. Allemaal uit nobele overwegingen, maar de banen verdwenen evenzo goed.

Hoe springt de RMO hiermee om? De gedachte dat de mooie kansengelijkheid blootlegt dat de mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun leven, blijkt moeilijk te verteren. Zo stelt het rapport nogal tegenstrijdig vast dat in Nederland een dubbeltje weliswaar een kwartje kan worden, maar dat er toch allerlei maatschappelijke obstakels de gelijke kansen in de weg zitten. Vooral opleidingsniveau 'is een hard en discutabel criterium'. En het advies luidt vervolgens dat de overheid ouderwets aan de 'structuren' moet sleutelen, er moeten 'stimulerende contexten' komen voor sociale stijging en in het onderwijs moet het stapelen van opleidingen worden bevorderd.

Dat is allemaal mooi maar zo'n advies is niet zo onschuldig als het lijkt. Wat hebben de leerlingen eraan dat er 'stimulerende contexten' moeten komen of dat de beeldvorming rondom mbo of vmbo beter moet? Om met Gerard Reve te spreken, er komt weer geen normaal mens in voor.

Wat dat aangaat, kun je beter bij Thilo Sarrazin terecht. Die merkt op dat er een statistische correlatie is tussen slechte gebitsverzorging, teevee op de kinderkamer en weinig succes in het onderwijs. Anders gezegd, sociale stijging begint met tandenpoetsen, een serieus ontbijt thuis en géén teevee op de kinderkamer.

Dus mijn advies aan de ouders zou zijn: het is hier net Amerika, je kunt vooruit komen maar je moet het zelf doen. Dat weten de vaders en moeders die hun kinderen op de Cito-training doen. Doe mee aan het gevecht om de goede scholen, dat hoort erbij in de gelijke-kansen-maatschappij. Dat lijkt mij een meer ter zake advies dan dat de overheid moet zorgen voor 'stimulerende contexten'. Zeg tegen je kinderen, je kunt heus wat bereiken, maar school is niet leuk en vooral: géén teevee op je slaapkamer.
 

 

IRP:   De gelijkheid van kansen is maar beperkt waar. Zelfs voor universitair opgeleiden - zie netwerken. Opleidingsniveau is het enige criterium, maar niet voor salaris of rijkdom, maar voor functie.
    Het minimumloon is niet te hoog, maar er is te veel immigratie en outsourcing.


Naar Houding laag I, automobilisme , Houding laag I , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]