De Volkskrant, 18-05-2011, door Job van Amerongen 2007

Erken belang van zelfredzaamheid

De te ver doorgeschoten verzorgingsstaat heeft een verkeerd soort afhankelijkheid geschapen.

Job van Amerongen | De auteur is politicoloog en psychiatrisch verpleegkundige. Hij betoogt dat columnist Marcel van Dam een voorbeeld kan nemen aan het werk van de Britse arts Theodore Dalrymple. Verplicht voer voor linkse jongens.

Tussentitel: Columns zijn gebaat bij minder gemakzuchtige aanames

Het fijne van de wekelijkse column van Marcel van Dam is de grote mate van herkenbaarheid. Er zijn misstanden. En die misstanden zijn de schuld van 'het systeem'. Een grote groep mensen wordt onrecht aangedaan. Tegen dat onrecht kunnen ze zich niet teweerstellen. Weg met de notie van zelfredzaamheid. Onzin die eigen verantwoordelijkheid. De afbraak van de verzorgingsstaat bepaalt het gedrag van de onderklasse der mensheid. Wat kan de wereld toch plezierig overzichtelijk zijn.

Van Dam lijdt aan een kwaal waar veel mensen van 'oud links' chronisch last van hebben: het onvermogen de eigen traditionele vanzelfsprekendheden te toetsen aan nieuwe ervaringen en inzichten. Wellicht is het beter om te spreken van 'onwil' in plaats van 'onvermogen'. Van Dam is immers geen domme man. Overduidelijk is, dat hij de strijd tussen 'wat moet ik ervan vinden' en 'wat vind ik ervan' niet aangaat.

Wie dat als linkse jongen wel aandurft, komt tot verrassende, en soms onaangename, ontdekkingen. In veel opzichten ben ik de laatste jaren geraakt door het werk van de Britse gevangenisarts Theodore Dalrymple, in het bijzonder door de boeken Leven aan de onderkant en Beschaving of wat ervan over is.

In geen enkel opzicht is Dalrymple een aanhanger van het ongebreidelde kapitalisme. Die politieke filosofie is hem te zeer gericht op het maken van veel geld en te weinig op het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid. Echter, vooral voor de progressieven van de stroming Marcel van Dam verkondigt Dalrymple een ongemakkelijke waarheid. Nergens is hij wereldvreemd, nergens elitair. De dokter bericht uit het hart van de (Britse) samenleving. De voortdurende toetsing van de theorie aan de praktijk, maakt de observaties van Dalrymple zo interessant.

De analyse van de dokter van de verzorgingsstaat is boeiend en confronterend. Geen gemakzuchtige en eenzijdig economische beschouwing. In het bijzonder psychologische mechanismen worden onder de loep genomen. Bijvoorbeeld de te ver doorgeschoten verzorgingsstaat, die een verkeerd soort afhankelijkheid creŽert en iedere creativiteit doodt. Zo wordt er een slechte dienst bewezen aan iedere emancipatiedoelstelling. Waar de staat te alomvattend verzorgt, zal de individuele mens achterover leunen. De voorbeelden zijn te talrijk om als irrelevant te worden weggezet. De bewijsvoering overtuigt.

Hoe gevaarlijk de ontkenning van de eigen verantwoordelijkheid kan zijn, maakt Dalrymple inzichtelijk in zijn essays over straf en strafmaat. In de 'wedstrijd' tussen de tasjesrover en de beroofde oude dame, zijn de Marcellen van Dam van deze wereld geneigd slechts verliezers te onderkennen. Ze zijn immers in gelijke mate slachtoffer van de omstandigheden en verenigd door de gebeurtenissen die hun zijn overkomen. Strenger straffen - het is door Van Dam meerdere malen benadrukt - helpt niet en is volgens deze redenering ook uit moreel oogpunt onwenselijk. Weg notie van goed en kwaad. Weg bevrediging van het recht(vaardigheid)sgevoel van de samenleving.

Ook in de column van 12 mei vinden we weer een fraai staaltje van de wereld volgens Marcel van Dam. Zo legt hij de schuld voor vetzucht en obesitas eenzijdig bij de sociaal-economische verschillen. Oorzaak: kapitalisme. Gevolg: honderd kilo. Het is verleidelijk om er weer een essay van Dalrymple bij te pakken - bijvoorbeeld 'De uitgehongerde crimineel' - maar ik kan in dit geval dichter bij huis blijven om de onvolledigheid van de analyse van Van Dam aan te tonen. In de Amsterdamse Pijp, waar ik woon zijn talrijke middenstanders, merendeels allochtone ondernemers, die prachtige verse voedingswaar aanbieden voor een habbekrats. Zeer interessant voor de mensen met de kleine beurs. Toch vinden die gezonde etenswaren onvoldoende aftrek. Niet omdat ze te duur zijn. Wel omdat we steeds meer geneigd zijn tot het snelle, makkelijke en (vaak) ongezonde. En omdat we minder waarde hechten aan het gezamenlijk gebruiken van een goede maaltijd. Rijk of arm: dat kunnen we de overheid niet verwijten. Die keuze maken we zelf.

Beste Marcel van Dam, columnisten mogen overdrijven. Schromelijk overdrijven zelfs. Maar wetenschappelijke pretenties - 'Marcel van Dam is socioloog', staat er onder je columns - zijn gebaat bij meer confrontatie en bij minder oude, vastgeroeste en gemakzuchtige aannames.



Naar Houding laag I, automobilisme , Houding laag I , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]