De Volkskrant, 14-03-2011, van verslaggever NoŽl van Bemmel 16 mrt.2011

Krijgsmacht valt in de prijzen

Arts Sima Samar uit Afghanistan en de Nederlandse krijgsmacht krijgen prijs die is vernoemd naar de Geuzen, die al in 1940 in het verzet gingen.

Vandaag trekt een stoet notabelen door de Hoogstraat in Vlaardingen. Zij steekt de Markt over door een haag van zeekadetten langs het Geuzenmonument. Een bronzen beeld van een man die lijkt te wankelen en toch weer niet. Op de grond voor hem een paar afgesneden voeten en achttien zwarte strepen op het wegdek. Die symboliseren de gang die achttien verzetsstrijders ooit maakten richting de Waalsdorpervlakte waar een Duits vuurpeloton wachtte.

Dit jaar wordt de prestigieuze Geuzenpenning voor de 25ste keer uitgereikt. De organistoren kozen voor de Afghaanse arts en activiste Sima Samar, maar ook voor een minder voor de hand liggende laureaat: de Nederlandse krijgsmacht.

Die keuze is opmerkelijk. 'Ja, daar is stevig over gediscussieerd', zegt voorzitter Harry Borghouts van de Stichting Geuzenverzet. In zijn bestuur zitten zwaargewichten als emeritus hoogleraar internationaal recht Theo van Boven, ethica Heleen Dupuis, Kamerlid Kathleen Ferrier, en politieke bestuurders als Lucas Bolsius en Gerrit-Jan Wolffensperger, zelf de zoon van een verzetsman. Borghouts: 'Sommigen zijn vierkant tegen de missie in Afghanistan, en toch staan we nu unaniem achter deze laureaat.' De Nederlandse krijgsmacht krijgt de Geuzenpenning met name voor de aanpak in Uruzgan.

Vijf dagen na de capitulatie in mei 1940 schrijft de Schiedamse onderwijzer Bernard IJzerdraat zijn eerste Geuzenbrief. 'We krijgen stellig spoedig een nieuwe Alva met bloedraad en inquisitie. Maar de Geuzenactie zal ons geleidelijk organiseren en eenmaal zullen we, evenals in de Tachtigjarige Oorlog, onze vrijheid heroveren.' De Groep IJzerdraat werft openlijk leden via bijvoorbeeld de Vlaardingse Burgerwacht of wandelsportvereniging Flardinga. Een stoere opmerking op een Arnhemse schaakvereniging, alarmeert een Nederlandse politie-agent die op onderzoek uitgaat. 350 mannen worden opgepakt dankzij namenlijstjes die keurig zijn bijgehouden door deze verzetsstrijders van het eerste uur.

Vijftien Geuzen en nog eens drie communistische Februaristakers worden ter dood veroordeeld. Op de ochtend van hun executie wensen zij elkaar sterkte en lopen geboeid het Oranjehotel uit, de gevangenis in Scheveningen, terwijl zij Psalm 43 zingen - 'Dan ga ik op tot Gods altaren.' Journalist en verzetsman Jan Campert schrijft het beroemde gedicht De Achttien Doden over hen.

De joodse scholier Bill Minco ontliep het vuurpeloton omdat hij minderjarig was en overleefde drie concentratiekampen. Tot zijn dood in 2006 zette hij zich daarna in voor de nagedachtenis van het verzet. Hij bouwde de uitreiking van de Geuzenpenning uit tot een belangrijke internationale erkenning voor strijders tegen dictaturen en racisme.

De kwaliteit van de laureaten heeft de Geuzenpenning volgens voorzitter Borghouts doen uitstijgen boven andere herdenkingen. Van beroemheden als de Tjechische president VŠclav Havel (1995) en de ontvoerde Colombiaanse presidentskandidate Ingrid Betancourt (2004), tot eenzame strijders als de Pakistaanse advocate Asma Jahangir (2002) of de Ugandese activiste Betty Bigombe (2010).

De commandant der strijdkrachten Peter van Uhm toonde zich zeer vereerd. 'Het is een geweldige erkenning voor het werk wat we doen.'De viersterrengeneraal neemt de Geuzenpenning in ontvangst voor al zijn militairen. 'Dat zijn gewone mensen die soms ongewone dingen doen, ten behoeve van anderen.' Van Uhm zal in de Grote Kerk wijzen naar een marineofficier die vorig jaar een gekaapt schip bevrijdde, een luchtmachtkapitein die werkte in Zuid-Soedan, een wachtmeester van de marechaussee die er als eerste bij was tijdens de aanslag op koninginnedag in 2009 en een infanteriekorporaal die zijn beide benen verloor in Uruzgan.

'Zij verdienen deze prijs meer dan ik', zei de Afghaanse laureaat Sima Samar. 'Ik vecht voor mijn eigen mensen, maar deze soldaten zijn bereid offers te brengen voor een ander volk.' Zij erkende dat haar Afghaanse onafhankelijke mensenrechtencommissie (AIHCR) zich in 2007 kritisch heeft uitgelaten over een Nederlandse artilleriebeschieting waarbij tientallen burgers omkwamen. 'Daardoor werd wel een grote Taliban-aanval gestopt. Op dat moment had het leger weinig keus.' Als soldaten mensenrechten schenden, merkt Samar ook in haar nevenfunctie als speciaal VN-rapporteur voor Soedan, gaat het doorgaans om individuele misdragingen. 'Dan moet je die persoon vervolgen, niet een hele krijgsmacht.'

In Vlaardingen zullen vandaag weer kransen worden gelegd bij het Geuzengraf, een scholiere leest haar winnende gedicht over vrede voor, een militair muziekkorps speelt de speciaal gecomponeerde Geuzen Medal Fanfare, en tussen de speeches klinkt Afghaanse traditionele muziek. Maar een deel van het repertoire blijft na 25 jaar onveranderd: het Vlaardings Mannenkoor declameert het befaamde gedicht De Achttien Doden en alle aanwezigen zingen samen Psalm 43.

 

Tussenstukken:
Sima Samar

De 54-jarige Sima Samar studeerde in 1982 af als arts in de Afghaanse hoofdstad Kabul. Zij stelde zich kritisch op over de slechte positie van vrouwen in haar land en moest vluchten naar Pakistan. Na de val van de Taliban in 2001 werd zij vicepremier van Afghanistan en minister voor vrouwenzaken. In die hoedanigheid waagde Samar het kritiek te hebben op de islamitische wetgeving en moest aftreden wegens doodsbedreigingen. Van 2005 tot 2009 was zij speciaal VN-rapporteur voor de mensenrechten in Soedan. Nu is zij voorzitter van de onafhankelijke commissie voor mensenrechten in Afghanistan (AIHCR).

3D-aanpak Uruzgan

De Nederlandse krijgsmacht ontvangt de Geuzenpenning voornamelijk voor haar 3D-Aanpak in Uruzgan: defence, development en diplomacy. De militairen kozen daar enkele invloedsgebieden uit waar Taliban en criminelen werden weggejaagd met zware wapens, terwijl ontwikkelingswerkers een begin maakten met plaatselijke verbetering van de levensomstandigheden, en diplomaten probeerden de kwaliteit van het lokale bestuur op te krikken. Dat lukte, stellen militair deskundigen, omdat de kleine Nederlandse krijgsmacht relatief gemakkelijk bij te sturen is, en beschikt over hoog opgeleide officieren en soldaten.




Naar Houding top I, moraal , Houding top I , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]