De Volkskrant, -2008, door van onze correspondent  apr.2008


connectie met klokkenluiders
 
Laat horen wat moreel belangrijk is
de Volkskrant, Forum, 12 april 2008 (pagina 09)


De ethische oriŽntatie van politici geeft leven aan de democratie, mits zij deze overtuiging met respect inbrengen, zegt Ernst Hirsch Ballin.


Behoren politici en ambtsdragers zich neutraal op te stellen, of mogen zij hun positie aanwenden om de samenleving te kneden naar het model van hun eigen verhouding tot religie of levensbeschouwing?
Net als veel andere mensen laten politici zich bij hun keuzes leiden door overwegingen van politieke en sociale ethiek, die verbonden kunnen zijn met hun religieuze of ideŽle identiteit. Maar de politiek mag niet het voertuig zijn om de samenleving een religieuze of ideŽle identiteit op te leggen of daarvan af te houden. Politieke partijen zijn geen missionaire bewegingen, maar dragen via hun representanten Ė zoals Kamerleden Ė bij aan besluiten die iedere burger binden. Daaruit vloeien eisen voort als de algemeenheid van de wet, gelijk respect voor en gelijke behandeling van een ieder, en begrijpelijke argumentatie en motivering. Het is niet de taak en niet de bevoegdheid van een ambtsdrager zijn gedachtegoed aan anderen op te dringen, wťl om mee te beslissen over wetten en besluiten die zich naar inhoud en motivering tot alle rechtsgenoten richten. Het morele perspectief van de politicus mag persoonlijk zijn, dat van de overheid niet.

Dit houdt verband met de scheiding van kerk en staat, maar ook met het karakter van onze democratische rechtsstaat zoals dat wordt weerspiegeld in de Grondwet. Ik zie in de Grondwet drie dimensies, die ik beschouw als identificerend voor Nederland:

1. Een compromisloze afwijzing van gewelddadige vormen van ordening van de samenleving. Democratische besluitvorming, de toegang tot de rechter en het waarborgen van fundamentele rechten beletten een machtsgreep die een deel van de samenleving buitenspel zou zetten. Onze constitutie bezit een institutionele afweer tegenover Ďtegenkrachtení van de democratische rechtsstaat.

2. De handhaving van deze vreedzame politieke orde moet tegenstellingen kunnen absorberen. Ze moet functioneren in het spanningsveld tussen tegengestelde belangen en visies, tussen eigenheid en onvoorwaardelijke erkenning van universele rechtsbeginselen. Besluitvormingsprocessen maken deze tegenstellingen dragelijk en de beslechting ervan aanvaardbaar. Daarin ligt een erkenning besloten van de gelijkwaardigheid van iedere mens.

3. Vandaar het grote gewicht van de in de artikelen 90 tot 94 van de Grondwet juridisch gewaarborgde verbindingen met het Europese recht, het toelatingsbeleid van vluchtelingen, kennismigranten en andere vreemdelingen, de internationale juridische samenwerking, en de bevordering van de internationale rechtsorde als constitutionele doelstelling. Hierin komt het recht overeen met het land in zijn fysieke condities: grenzen zijn niet langer Ė en zeker niet noodzakelijk Ė afgrenzingen, maar verbindingslijnen of raakvlakken.

Van politici mag verwacht worden dat ze trouw blijven aan hun ethische oriŽntatie, mits ze de discipline aanvaarden van de democratische rechtsstaat, in het bijzonder het respect voor iedere medeburger die in de samenleving inbrengt wat hem eigen is. De rechtsstaat is geen besluitvormings-machine die ons vraagt onze diepste overtuigingen thuis te laten. De godsdienstig-levensbeschouwelijke neutraliteit van de staat, de onpartijdigheid van de rechtspraak, vrijheidsrechten en gelijke behandeling zijn noodzakelijk, maar onvoldoende om een rechtsstaat tot leven te brengen. Essentieel daarvoor is ook dat mensen willen inbrengen wat ze moreel belangrijk vinden.

Sociale cohesie, waardoor mensen in vrede samenleven, is alleen bereikbaar als men zich over en weer respectvol verdiept in wat de ander te bieden heeft. De veelgeroemde tolerantie bestaat niet echt als mensen elkaar ongeÔnteresseerd met rust laten. Een levende democratische rechtsstaat is alleen bestaanbaar als die is ingebed in een vlechtwerk van sociale, economische, culturele en ideŽle relaties. Het uitsluiten van een groep wegens herkomst of religieuze overtuiging tast niet alleen de rechten en vrijheden aan van de leden van die groep, maar ondergraaft ook de grondslagen van de democratische rechtsstaat.

De wetten van zoín staat zijn het product van een op werkelijke interesse voor elkaars principes en belangen gebaseerd debat. Meerderheidsbesluitvorming moet liefst de slotfase zijn van een respectvolle bespreking van argumenten. Wetten kunnen dan uitdrukking geven aan de funderende waarden van respect, vrijheid en veiligheid.

Maar deze hoge idealen moeten wel in de praktijk van alledag worden gerealiseerd: door rechtshandhaving, rechtspleging, transparante wetgeving en bescherming van mensen in kwetsbare situaties. Naarmate Justitie daarin herkenbaar slaagt, draagt zij bij aan het vertrouwen dat in de ordening van onze rechtsstaat vrede, verdraagzaamheid en veiligheid meer zijn dan mooie woorden.

Bezoek morgen, zondag 13 april, het live-interview met Hirsch Ballin door Ďde Volkskrant op Zondagí. Info: www.rodehoed.nl


Copyright: Hirsch Ballin, Ernst

Ernst Hirsch Ballin is minister van Justitie.
 


Naar Houding top IV , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]