Net als de regels besproken aldaar, zijn de onderstaande begrippen in de wetenschappelijke aanpak en de rationele discussie geen enkel probleem, maar binnen de context van vooral de gevoeligere maatschappelijke onderwerpen hoogst omstreden - dat is ook de reden dat sociologie als vak zo langzaam vooruit gaat, en zo weinig invloed heeft . Meer over hun omstreden karakter hier - de eerste stap ter bestrijding van deze angsten voor de sociologie staat hier .
    Onderstaand zijn alleen de algemene introducties gegeven, de uitwerkingen staan elders.

Afwijking
Een term die eigenlijk niets zegt, tenzij je meteen aangeeft waarvan er afgeweken wordt. Indien dat niet gedaan wordt, bedoelt men in eerste instantie het gemiddelde. Maar omdat alles afwijkt van het gemiddelde (voorbeeld: het gemiddelde kindertal is 2,5), bedoelt men in tweede instantie dus meestal een significante afwijking van het gemiddelde. Dan moet er dus ook aangegeven worden wat "significant" betekent. Daarvoor moet men dan kijken naar hoeveel de meeste mensen van het gemiddelde afwijken - voorbeeld: de meeste mensen hebben tussen 1 en 4 kinderen, en zitten dus binnen 1,5 van het gemiddelde. En dan moeten we tenslotte nog een afspraak maken, namelijk over wat je "meeste" noemt. In de statistiek zijn daarvoor twee redelijke natuurlijke maatstaven boven komen drijven: tweederde (60-70 procent), en 95 procent - waarbij de eerste kan staan voor "een ruime meerderheid", en de tweede voor "bijna iedereen" . De objectieve uitleg van de term afwijking wordt dan: iets dat meer dan 95 procent afwijkt van het gemiddelde.

Angst
Psychologisch gezien is de belangrijkste angst die voor het vreemde . Voor de sociologie het meest van belang is de angst voor de vreemde soortgenoot - de sociologische tegenhanger van daarvan is angst voor andere groepen. Dat laatste wordt heel vaak vertaald in angst voor groepen van een andere huidskleur of culturele achtergrond, en dan xenofobie genoemd . En aan dit woord wordt dan meteen een negatief oordeel gehangen. Maar aangezien de angst voor vreemde individuen wel wordt gezien als een natuurlijke emotie, en de overgang van individu naar groep er een is van simpele optelling, is angst voor andere groepen even natuurlijk als angst voor andere individuen. En volgt angst voor andere groepen ook deels dezelfde regels: hoe verder afstaand van het eigene, hoe groter de potentiële angst. En hoe groter de zichtbare kracht van de ander, hoe groter de angst. Een grote zwarte neger staat verder van ons af en is krachtiger dan een kleine getinte Turk. Dus zijn we in principe banger voor negers dan voor Turken.
    Een ander belangrijke factor is emotionele leesbaarheid: naarmate de emotionele uitingen van de andere meer van het bekende afwijken, zijn ze moeilijker leesbaar, dus kunnen we minder vertrouwen op onze waarneming, dus is de persoon potentieel gevaarlijker.

Bestuur
Aanduiding voor de situatie dat er een groep mensen bestaat die anderen mensen verteld wat ze moeten doen. Is gebaseerd op de eigenschap binnen vele zoogdiersoorten dat groepen een leider hebben - de "alfa".
    Bij de mens bestaat het bestuur of leiderschap uit twee hoofdsoorten: dat gebaseerd op macht en dat op gezag - dat wil zeggen: diverse vormen van willekeur versus diverse vormen van capaciteiten - meer daarover hier .
    Bestuur maakt meestal ook deel uit van een sociologische vorm van organisatie .

Binding
De huidige menselijke samenleving is de directe afstammeling van de oude menselijke samenlevingen. Voor het overgrote deel der menselijke geschiedenis betrof dat het leven in relatief kleine leefgemeenschappen, typisch tot beginnende met enkele tot vele tientallen individuen, en pas op termijn van zo'n tienduizend jaar geleden gegroeid tot duizenden en meer.
    De menselijke neigingen zijn nog steeds voor een groot deel gebaseerd op deze groepsgrootte. Die, zo leert de psychologie, dus ingebakken zit in onze geest , als diverse vormen van gevoelens van binding. Dat wil zeggen binding binnen de eigen groep, en neutraliteit of afstoting van andere groepen.
    De menselijke binding binnen menselijke groepen is voor iedereen een natuurlijk verschijnsel, behalve voor ideologische sociologen  (een ruime meerderheid) en politiek-correcte en/of multiculturalistische politici, bestuurders en intellectuelen - overigens is  hun ideologie niet helemaal consistent, want de binding binnen niet-westerse culturen wordt wel erkend - het gaat om groepsbinding binnen westerse culturen die zijn niet-bestaand verklaren ( "Er bestaat niet zoiets als de Nederlandse identiteit" ) , of indien erkend als wel-bestaand, veroordelen onder het gebruik van termen als onderbuikgevoelens of xenofobie .
    De sociologische binding is dusdanig belangrijk dat er vele vormen van en namen voor zijn - daaronder zijn cultuur , solidariteit en loyaliteit .

Censuur
Censuur is een speciale vorm van taboe , namelijk die vorm die slaat op de verspreiding van informatie, meestal dus de media. Net als taboe is censuur een vorm van het psychologische verschijnsel van compartimentalisatie : men drukt informatie weg die men niet weten wil. Dat laatste kan op talloze gronden gebeuren, maar slechts heel weinig daarvan hebben enige positieve betekenis of invloed.

Conformisme
Conformisme, de neiging te gaan doen en denken als andere mensen, is een proces dat vrijwel precies op het midden van psychologie en sociologie ligt - daarom wordt het vermeld zowel hier als bij psychologische krachten. Het kan gezien worden als een evolutionair vervolg op zwerm- en kuddegedrag, waarbij er simpele regels gevolgd worden: vlieg jij naar rechts, vlieg ik ook naar rechts - en deze hele zwerm vogels draait die kant op. Waaruit meteen een andere regel kan worden afgeleid: naarmate de groep die iets gezamenlijk doet groter is, zijn de regels van het conformisme simpeler.
    In de mensengroep komt conformisme op meerdere niveaus voor. Van de oude variant in massamenigtes bij stadions en festivals, tot meer specifieke in vergaderingen in groepen die groter zijn dan drie à vijf personen - en ook in zulke kleine groepen kan conformisme optreden, indien er duidelijke machts- of gezagsverschillen zijn.
    Waar in de oudere vormen het verschijnsel vrijwel altijd een positieve invloed heeft (daar zorgt de evolutie wel voor)., is dat bij de recentere menselijke varianten minder het geval (de evolutie heeft zijn kans nog niet gekregen). De reden daarvan is dat conformisme een drift is van het autonome of emotionele deel van de hersenen, terwijl de meeste huidige beslissingen te nemen door de mensheid beter af zijn met een beslissing door de rationele geest - de reden dat die rationele geest is ontstaan. Het is dus een geval van de afweging of strijd tussen meerdere denksystemen, zie de uitgebreide behandeling daarvan in Beslissingen . Voorbeelden van conformisme en haar gevolgen staan hier .

Cultuur (praktisch)
Een grote verzameling gedragingen en houdingen met betrekking tot de omgang binnen een groep, bevattende zaken uiteenlopend van kleding en aanspreekwijzen tot esthetische en morele opvattingen. Verschillende culturen kunnen dezelfde elementen bevatten, maar dan vaak in verschillende intensiteiten en verhoudingen. Daarom zijn zowel de term cultuur als de verschillen moeilijk te definiëren, hoewel iedereen wel weet wat ze ongeveer zijn, zie Termen . Hoe cultuur tot stand komt blijkt uit het apen-voorbeeld hier .
    De reden van het ontstaan van cultuur is dat het een recept is voor handelen zonder de hele reeks van mogelijke handelingen zelf doorlopen te hebben, en de nadelige gevolgen van een deel ervan te hebben ondervonden - dit is het evolutionaire voordeel van cultuur. Het nadeel van cultuur is dat de uitkomsten van die handelingen in de loop van de tijd kunnen veranderen, zodat de cultuur mee zou moeten veranderen. Wat moeilijker wordt naarmate die cultuur langer bestaat.
    Een duidelijk voorbeeld van het bestaan en de moeilijk-veranderbaarheid van cultuur is wat er gebeurt bij verhuizing naar een andere cultuur. Dat brengt meestal een, variërend, gevoel van vervreemding, en soms stress, met zich mee. De gevolgen van emigratie naar een andere cultuur zijn tot in meerdere generaties merkbaar, en als er sprake is van een merkbaar verschil in ontwikkeling (meestal gaat de migratie van lager naar hoger ontwikkelde cultuur), is er vaak ook sprake van allerlei psychologische problemen binnen de groep en sociologische spanningen met de gastcultuur, beide veroorzaakt door de gevolgen van een zich ontwikkelend minderwaardigheidsgevoel, of bij ergere gevallen, een minderwaardigheidscomplex.
    Cultuur is dus een sterke en niet makkelijk veranderbare sociologische eigenschap van een groep . Het ontkennen van het bestaan van die kracht, één van de kenmerken van politieke correctheid en multiculturalisme, is dus een vorm van struisvogelpolitiek, die indien toegepast bij door cultuurverschillen ontstane problemen, een goede kans geeft op contraproductieve vormen van aanpak .
    Het psychologische equivalent van "cultuur" is "karakter", hetgeen eveneens bestaat uit een combinatie van meer basale eigenschappen, gekenmerkt door de relatieve sterktes binnen de combinatie .

Cultuur (theoretisch)
Naar analogie met de drie methodes van het nemen van beslissingen: reflexmatig, emotioneel en rationeel , zijn er ook drie methoden om het ontstaan van cultuur te definiëren - in deze analyse betekent "cultuur" niet meer dan: "gedrag binnen een soort of anderszins (redelijk) afgesloten groep".
    Het archetypische voorbeeld van door reflexmatig gedrag ontstane cultuur is dat van de mierenkolonie. De relatief hooggeorganiseerde mierensamenleving of mierencultuur ontstaat door reflexmatig, "geautomatiseerd", gedrag als reactie op communicatie middels chemische stoffen . Voorbeeld: de duidelijk zichtbare paden waarlangs mieren lopen ontstaan omdat verkennermieren het pad markeren met chemische stoffen, tezamen met boodschappen aangaande het nut van dat pad - te testen door niet al te ver van een mierenkolonie een schaaltje met stroop neer te zetten.
    De tweede organisatieklasse van cultuur is die van de emotie. Het archetypische voorbeeld is dat van de zoogdierenkudde. De methodes van communicatie zijn hier geluid, gedrag, en geur, waarbij dat laatste, ook chemisch van aard, weer vrij sterk aan reflexmatige processen gebonden is. Door de grotere variatie en flexibiliteit van emoties, zijn er talloze variaties van zoogdierencultuur - bekende voordelen want enigszins gelijkend op die van de mens zijn die van olifanten en dolfijnen. En natuurlijk de mensapen .
    De derde klasse van cultuur is natuurlijk de menselijke. Omdat het emotionele deel van die cultuur behoort tot de vorige klasse, bestaat het onderscheidende van de menselijke cultuur uit het niet-emotionele deel - in de werkelijkheid hebben de alle menselijke deelculturen beide aspecten, waarschijnlijk zelfs alle drie. De normale aanduiding voor dit niet-emotionele (en niet-reflexmatige) deel is het "rationele" deel.
    Maar dit is terminologie uit de psychologie, terwijl het hier gaat om sociologie, dat wil zeggen: om sociologische interactie en groeps- en cultuurvorming. Het sociologische onderscheid tussen groepsvorming gebaseerd op emotie en gebaseerd op verstand valt samen met groepen gedefinieerd door banden middels familie , clan en etnie , en groepen gebaseerd op functionele samenwerking als vereniging, corporatie, instelling, bedrijf en dergelijke . Kortom: in de huidige tijd kent de menselijke cultuurklasse slechts één cultuur die er een aanzienlijke component van heeft: de westerse cultuur - maar dat natuurlijk ook slechts in sommige opzichten en in beperkte mate.

Eetverslaving (in ontwikkeling)
In de westerse landen doet zich het fenomeen voor van eetverslaving, dat naar buiten komt als het steeds dikker worden van de bevolking. Dit fenomeen is merkwaardig vanwege een paar wetmatigheden. Ten eerste verspreidt het zich vanuit de meest Angelsaksische landen naar de minder Angelsaksische. Het fenomeen is begonnen in Amerika, waar na een geleidelijke aanloop ongeveer een decennium terug een steeds snellere toename van het gewicht viel waar te nemen - zwaarlijvigheid is daar op dit moment min of meer de norm. In Engeland kwam de geleidelijke trend een decennium of wat later, en is de sterkere stijging net begonnen. In continentaal Europa is men aan het begin van de stijging.
    Het tweede opmerkelijke is dat fenomeen, in tegenstelling tot wat men zou verwachten, geen eenduidig verband heeft met welvaart - in alle genoemde landen vinden de ergste varianten plaats aan de onderkant van de maatschappij, bij wat tevens de lagere inkomens zijn. Vermoedelijk heeft de aanvakelijke lichtere stijging wel te maken met stijgende inkomens, maar de latere sterkere stijging in ieder geval niet. Althans, niet in de zin dat het gaat om het opheffen van een beperking. Ook zou in dit geval de sterkere stijging plaats hebben gevonden direct na de algemene inkomensstijging, en in werkelijkheid zitten daar één tot meerdere decennia tussen.
    Daar waar er geen materieel, economisch, verband lijkt te zijn, is een culturele oorzaak de volgende in de reeks mogelijkheden, geordend naar waarschijnlijkheid.

Etnie
Etnie is de betere term voor "ras" indien toegepast op de mens. In biologische context is rasafscheiding gedefinieerd door het feit dat uit twee verschillende rassen geen vruchtbaar nakomelingenschap komt - zo zijn paard en ezel nauw genoeg verwant om nakomelingenschap te kunnen krijgen, muilpaard of muildier, maar die zijn onvruchtbaar. Alle zogenaamde mensenrassen krijgen wel normaal nageslacht.
    Desalniettemin zijn de verschillen groot en volkomen genetisch vastgelegd - er is geen enkel kind geboren uit Chinese ouders dat ooit negroïde trekken heeft gekregen omdat het in Afrika is opgegroeid.
    Ruwweg zijn er drie etnische hoofdsoorten: het blanken of kakausische ras, het mongoloïde ras, en het creoolse - vrijwel alle andere kunnen onder deze  geschaard worden.
    Binnen de aardrijkskunde zijn dit de meest basale en voor de hand liggende feiten. Binnen de sociologie zijn ze hoogst omtreden en sociologen zijn er gevoeliger voor dan de spreekwoordelijke prinses op de erwt. Welke gevoeligheid ze bestrijden op drie manieren, in volgorde van wenselijkheid: doodzwijgen, ontkenning, en het absolute-gelijkheidsbeginsel.
    Doodzwijgen is waarschijnlijk nog steeds wel de meest gebruikte tactiek - zo weigert men hardnekkig te praten over de gezinsverlatende man als een zeer typisch creools verschijnsel . Is er één of andere onverlaat die er wel over begint, roept men om het hardst dat het bij andere etnieën ook voorkomt - het analogon van "Maar er zijn ook lange Japanners..." . En wordt men het vuur te na aan de schenen gelegd, bijvoorbeeld door wetenschappelijke bewijzen, dan roept de ideologie of het principe te hulp: "Alle culturen zijn gelijk" , en natuurlijk ook alle etnieën, en wie iets anders zegt, is een racist en op zijn minst potentieel een nazi en jodenvergasser.
    De praktijk is dat etnie een hoogst belangrijke rol speelt in alle situaties waarin de verschillende varianten met elkaar in aanraking komen. Het belang waarvan blijkt uit het feit dat leden van een zekere etnie duidelijk minder goed zijn in het onderscheiden van de individuen van een andere, tenzij ze dat in een redelijke jonge jeugd geleerd hebben (populair wetenschappelijk tijdschrift - bron verloren gegaan). In de volksmond en de comedy is het ook een volstrekt aanvaard feit, vervat in de veelvuldig geuite frase: "They all look alike".
    En even natuurlijk als dat het verschil wordt opgemerkt, is dat de emotie die ervaren wordt ten opzichte van de ontmoeting met een etnie-genoot gemiddeld aanzienlijk negatiever zal zijn. Dit is keihard ingebouwd in ieder dier en ook de mens, via de angst voor het onbekende - "onbekend is potentieel gevaar" .
    Dit laatste iets dat door vele sociologen wel erkend wordt, onder de term "xenofobie" . Dat wil zeggen: het wordt erkend als verschijnsel bij de blanke etnie - volgens de sociologen hebben de andere etnieën er geen last van. Dit geheel in tegenstelling tot de feiten, die erop wijzen dat het precies andersom is: de afkeer van andere etnieën is het grootst onder de niet-blanke etnieën - zo zal een Chinees eerder doodvallen dan met een creool gezien willen worden - en Hindoestanen zijn, net als de Chinezen, redelijk wijdverspreid over de wereld, maar hokken sterk bij elkaar en trouwen vrijwel uitsluitend met elkaar.
    De etnische verschillen vallen ook grotendeels samen met belangrijke culturele verschillen. Hoewel deze minder vastliggen dat de uiterlijke etnische, lijkt ook hier sprake van een zeker etnisch gebonden bestendigheid. Welke varieert van meer gebonden voor basalare tot nauwelijks of niet gebonden voor oppervlakkige cultuurverschijnselen.

Genen
Het vak der sociologie wordt beheerst door sociologen - logischerwijs. Maar dat heeft een zeer storend gevolg: sociologen hebben een sterk eenzijdig wereldbeeld waar het gaat om de kwestie van opvoeding versus genen - nature versus nurture. Tot voor zeer recent varieerde de hoeveelheid geschatte invloed van nature, de genen, ergens tussen de nul voor de fundamentalisten en de de twintig procent voor de realisten - de bekende 80-20 regel. Deze verhoudingen zijn sterk aan het verschuiven, onder de druk van een voortdurende stroom onderzoeken die de invloed van de genen laten zien - voor de echte wetenschappers is het duidelijk dat de de verhouding 20-80 steeds waarschijnlijker begint te worden - wat aanwijzingen hier .
    De essentiële conclusie hieruit is dat grote inkomensverschillen onrechtvaardig zijn - het overgrote deel ervan is geen eigen verdienste, maar gewoon het geluk van de genetische schikking.

Groep
Het meest voor de hand liggende en meest basale sociologische begrip . De sociologisch groep is een een afgeleide van de psychologische kracht van binding , die zich vertaalt in een sociologische vorm van binding .
    Ondanks dit fundamentele karakter is de sociologische groep in maatschappelijke discussies over bijvoorbeeld immigratie- of allochtonenbeleid ook meteen het meest omstreden . Opmerkingen over nadelen van immigratie worden steevast beantwoord door argumenten van de vorm: "Maar er zijn ook autochtone criminelen" . Dit soort argument zijn equivalent aan een ontkenning van het bestaan van sociologische groepen, en dus van sociologie, en haar bestuurlijke afgeleide politieke.
    In werkelijkheid zijn sociologisch groepen natuurlijk de kern van het denken over de maatschappij - de ontkenning van hun bestaan in het soortspecifieke gevallen als het immigratie- en integratiedebat is de sociologische vorm van een ander fundamenteel proces: taboe .
    De sociologische groep blijkt door haar omvang vanaf honderden en duizenden stuks te voldoen aan een aantal regels omtrent gemiddelde en verdeling, die tezamen bekend staan als de normale verdeling .

Kans
Tezamen met groep vormt kans twee van de essentiële sociologische begrippen. Omdat sociologische termen en begrippen nooit precies afbakenbaar zijn, zijn er altijd gevallen die buiten de regels vallen. Maar zelfs binnen die regels geldt die regel nooit voor iedereen. De enige uitspraken die men sociologische gezien kan doen is dus de kans dat iemand aan de regel voldoet. Over die kansen kunnen wel redelijk duidelijke uitspraken gedaan worden: je kan niet een willekeurige Japanner en een willekeurige Nederlander nemen en zeggen: de Nederlander is langer dan de Japanner - wat je wel kan, is met zekerheid zeggen: de kans dat de Nederlander langer is dan de Japanner is 61,3 procent. De basale regels omtrent dit soort kansen zijn geformuleerd in wat heet de "normale verdeling" .

Loyaliteit
Loyaliteit is één van de vele varianten van solidariteit , die deels een wat nadere betekenis hebben. Het voornaamste verschil tussen solidariteit en loyaliteit is dat het laatste op gemiddeld kleinere groepen lijkt te slaan dan het eerste: solidariteit betuig je met een stroming, loyaliteit aan je familie.

Maatschappij
"Maatschappij" is één van de vele termen voor menselijke groepen, maar "maatschappij"  hanteert men meestal  van grote groepen, gewoonlijk ook landen, dat wil zeggen: met aantallen lopende in de miljoenen. Bij dergelijke grote aantallen is het belangrijkste aspect diverse vormen van maatschappij hoe het bestuur in elkaar steekt. Het bestuur van een maatschappij noemt men meestal "regering" - voor een korte beschrijving van diverse regeringsvormen, zie hier .
    Het vorm van het bestuur van de menselijke "maatschappij" is een specifieke toepassing van het meer algemene probleem van hoe grote aantallen elementen met elkaar omgaan, waarvoor er de term "organisatie" is - waarover meer hier .

Media
De basale functie van de media is het verspreiden van informatie. Met de opkomst van de elektronische media, met name de televisie, is daar nog een functie bij gekomen: het creëren van een beeld van de maatschappij. Omdat de media zelf deel uitmaken van die maatschappij, maken ze dus zelf deel uit van het beeld dat ze scheppen - een klassieke Droste-effect situatie - een triviaal voorbeeld daarvan is de aandacht in de media voor media-persoonlijkheden als presentatoren.
    Maar het essentiële aspect van het Droste-effect van de media ligt natuurlijk in de politieke en maatschappelijke beeldvorming. Als je die beeldvorming ziet als het maatschappelijke bewustzijn, is het meteen volkomen duidelijk dat de media dezelfde rol vervullen als in de psychologie het "bewustzijn": dat proces dat een beeld maakt van de buitenwereld én de binnenwereld ten gevolge van die buitenwereld, en daarom ook een Droste-proces is .
   En net als de psychologische evenknie kan je de media zien als  een netwerk. In de psychologisch variant het hiërarchische netwerk van de hersenen , en voor de media is dat oorspronkelijk het hiërarchische netwerk van nieuwsvoorziening via internationale nieuwsbureaus als Reuters, de nationale nieuwsbureaus en de nationale zenders en kranten, en tenslotte de lokale media. Maar in toenemende mate wordt dit aangevuld met het directe analogon van het hersennetwerk: het internet-netwerk.

Meritocratie
Meritocratie hoort oorspronkelijk tot hetzelfde rijtje als democratie enzovoort, dat wil zeggen: regeringsvormen , waarbij meritocratie bestuur gebaseerd op merites, capaciteiten, is - en als zodanig natuurlijk zo zeldzaam als het zuiverste goud.
    Op deze website wordt meritocratie gebruikt als een manier voor het inrichten van de maatschappij als geheel - meer daarover hier .

Normale of Gaussiaanse verdeling
De verdeling van eigenschappen over de mensheid die iedereen uit zijn eigen ervaring kent: de meeste mensen zitten rond het gemiddelde, en naarmate iets verder van het gemiddelde afzit, zal je het minder vaak tegenkomen - in detail uitgewerkt hier .

Organisatie
Organisatie is een algemene term vorm het op één of andere manier samenwerken van meerdere, meestal vele, min of meer gelijke elementen - in deze algemene vorm is het behandeld voor het geval van sterke krachten tussen deelelementen en zwakke .
    Op het menselijke vlak bestaan er talloze vormen van organisatie, aangeduid met eigen namen. Eén de grootste is "maatschappij", de naam voor alle proces binnen een bepaald gebied, meestal een land. Een organisatie heeft ook meestal een bestuur, en een belangrijk aspect van een organisatie is hoe dat bestuur in elkaar steekt.

Racisme:
Volgens de zuivere definitie is racisme de ongelijke behandeling van mensen uitsluitend op grond van ras. In de praktijk hanteert men veelal een andere definitie, namelijk: "Racisme is iedere vorm van ongelijke behandeling van iemand van een gekleurd ras, indien dit gebeurd door (een lid van) een groep van het blanke ras" . Bijvoorbeeld: als iemand van gekleurd ras vanwege criminaliteit wordt opgepakt, is een veelvoorkomende reactie dat dit is vanwege het ras, en niet vanwege de misdaad . Of: als criminaliteit hoofdzakelijk gepleegd wordt door mensen met rode petjes, mag je mensen met rode petjes extra in de gaten houden. Maar als criminaliteit voornamelijk gepleegd wordt door gekleurde mensen, mag je die gekleurde mensen niet extra in de gaten houden. Dat laatste heet "racial profiling" en is verboden in bijvoorbeeld alle Angelsaksische landen.

Sciencefiction
Sciencefiction is een deel van de literatuur, die door het overige deel van de literatuur, niet gezien wordt als literatuur. De reden daarvan is dat het overige deel van de literatuur als haar voornaamste inspiratiebron de menselijk geest heeft, en dan voornamelijk de individuele - dat wil zeggen: de kunstzinnige tegenhanger is van psychologie. Sciencefiction heeft als voornaamste inspiratiebron de maatschappelijke ontwikkelingen onder invloed van wetenschappelijke ontwikkelingen, en gezien de grotere tijdschaal hiervan dan voornamelijk in de toekomst - dat wil zeggen: sciencefiction is de kunstzinnige tegenhanger van sociologie.
    Daar war gezegd wordt dat vooreen bredere kennis van de menselijke geest en het menselijke bewustzijn het noodzakelijk is veel, goede, literatuur te lezen, is het voor de bredere kennis van de menselijke maatschappij het noodzakelijk om veel, goede, sciencefiction te lezen. Daar waar bewustzijn het reflecteren over eigen interne ontwikkelingen is en het projecteren van een deel daarvan op toekomstig  handelen, is sciencefiction te karakteriseren als een een vorm van het maatschappelijke bewustzijn. De pogingen die politici en de rest van de maatschappij ondernemen om met de maatschappelijke toekomst om te gaan, zoals helder belicht in het kader van de klimaat- en milieudiscussie, doet vermoeden dat er nauwelijks tot geen andere vormen van maatschappelijk bewustzijn zijn dan dat neergelegd in de sciencefiction.

Sociologen
Degenen die geacht worden het vak sociologie te beoefenen, de sociologen, vormen natuurlijk zelf een belangrijke sociologische kracht. Op het ogenblik bestaat hun invloed er voornamelijk in in dat ze weigeren het vak sociologie te beoefenen, althans, voor zover je dat vak ziet als een wetenschap. In de wetenschap gaan namelijk de feiten voor de opvattingen, terwijl de overgrote meerderheid der sociologen denkt of handelt naar het idee dat opvattingen gaan voor feiten, alhier "ideologie" geheten .
    Voorbeeld één is de hardnekkige ontkenning van het feit dat sociologie over groepen gaat, zodra het ook maar enigszins lastig wordt. De grens ligt ongeveer bij de uitspraak dat Nederlanders langer zijn dan Japanners . Degenen die beseffen dat een dergelijke uitspraak, indien toegegeven, onmiddellijk van toepassing is op talloze andere zaken, zullen zelfs dit elementaire feit ontkennen .
    Voorbeeld twee, voor het Nederlandse geval, is de hardnekkige en systematische weigering de verschillen tussen de culturen van allochtone immigranten en de Nederlandse cultuur te beschrijven, en internationaal gezien, vooral in de Angelsaksische wereld, weigert men hetzelfde voor bijvoorbeeld het verschil tussen de blanke en creoolse cultuur. Dit alles samen te vatten onder de algemene leerstelling: "Etnie kan geen rol spelen". Terwijl overduidelijk het tegenovergestelde het geval is .
    Dit alles leidt er natuurlijk toe dat sociologen talloze, letterlijk, stompzinnige fouten maken , en nauwelijks opschieten in de voortgang van hun vak - terwijl die voortgang betrekkelijk simpel is als je eenmaal durft uitgaan van de veronderstelling dat sociologie een objectiveerbare wetenschap is .

Solidariteit
Solidariteit staat voor de kracht die een persoon voelt als hij zich verbonden voelt met een groep, meestal gebaseerd op één of meerdere overeenkomsten met de leden van die groep (of andersom: de overeenkomsten definiëren de groep). Solidariteit is de sociologische term overeenkomende met het psychologische proces van binding  .
    Solidariteit is de kracht die groepen mogelijk maakt die andere overeenkomsten hebben dan genetische. De genetische groep: familie, clan, etnie en dergelijke, zijn in ander maatschappelijke opzichten van beperkte nuttigheid en omvang. Als je een zeevarend schip wilt bouwen uit boomstammen, heb je zo veel mensen nodig met zulke diverse vaardigheden, dat je die moeilijk binnen één familieverband zult treffen. Daarvoor is een ander verband nodig het functionele verband: zagers (bedienen de zaagmolens), timmerlieden, zeilmakers, touwmakers, enzovoort. Het werk verricht door deze vakmensen wordt het beste gedaan als er een onderlinge band is tussen de groepsleden  - dit is "solidariteit".
    De moderne westerse maatschappij is ontstaan door de ontwikkeling van de solidariteit, tot een punt waar de functionele groepen konden ontstaan, en men grotere projecten kon ondernemen, zoals het bouwen van (houten) zeeschepen . De functionele onderneming gebaseerd op solidariteit met de grootste impact is die van de wetenschap .

Statistiek
De wetenschap van kansen. Hoewel het pure wiskunde is, zijn er toch een aantal wijdverspreide misverstanden over. Ten eerste zijn er twee soorten kansen: die van het dobbelen, en die van het lootjes trekken. Bij het dobbelen is de kans op 6 een zesde, en de kans op een zes in de volgende worp ook een zesde - en dat tot in het oneindige. Bij lootjestrekken is dat niet zo: stop tien lootjes in de pot met 1 prijslot, en als dan het eerst lot prijs is, is de kans op een prijs bij de volgende poging gelijk aan nul. Het verschil tussen de twee gevallen is simpel: van dobbelen en dergelijke bestaan er in principe een oneindig aantal mogelijke "trekkingen" (je kan doorgaan en doorgaan en doorgaan ...), en bij lootjestrekken niet.

Taboe
De term voor die zaken in een cultuur die men niet openlijk wil of durft te bespreken. Taboes zijn meestal zo oud en zo effectief, dat het alleen mogelijk is ze te herkennen en bespreken als het over andere culturen gaat. De Nederlandse term is dan ook afkomstig uit toenmalig Nederlands-Indië, waar men het verschijnsel wel herkende in de cultuur van de Javanen, terwijl in de eigen Nederlandse cultuur natuurlijk volkomen identieke processen speelden.
    Taboe is de sociologische versie van het psychologische begrip "compartimentalisatie", aanduidende dat informatie in het ene deel van de hersenen weg wordt gehouden van het andere .

Verandering
In de natuurkunde is uit de bestudering van atomaire toestanden iets bekend dat heet  de "selectieregels". Een beetje technische uitleg is nodig: in atomen draaien elektronen rond een kern in onveranderlijke, stabiele banen. Die stabiliteit volgt uit een evenwicht tussen twee krachten: de elektrische kracht die kern en elektron naar elkaar toetrekt, en de "traagheidskracht" van de massa, die de elektronen rechtdoor de vrije ruimte in wil laten  vliegen. Er zijn vele verschilleden banen mogelijk overeenkomstig met meer en minder energie van het elektron en atoom, die men kan aanduiden met simpele gehele getallen.
    En nu is de eigenaardigheid die men meteen zag nadat dit ontdekt was dit: elektronen kunnen niet zomaar naar iedere willekeurige andere baan gaan, maar alleen naar banen die niet meer dan +1 of -1 verschillen in één van die karakteristieke getallen - zeg maar: naar de directe nabuurbanen.
    Op vele andere terreinen ziet men dergelijke zaken: de eerste auto's waren koetsen die men voorzag van een motor - pas later werden die gemotoriseerde koetsen de auto's die wij kennen, terwijl niets tegenhield om meteen die auto's te maken. De eerste transistorradio's zaten precies hetzelfde in elkaar als buizenradio's, met de buizen vervangen door transistoren, en pas later ging men gebruik maken van de veel kleinere afmetingen van de transistor voor het maken van echte transistorradio's.
   Op het psychologische vlak kan men dezelfde soort verschijnselen zien: mensen zien niet graag meer dan één ding tegelijk veranderen, en zeker als het een grote verandering is. Twee grote veranderingen is meestal al een crisis, en drie een ramp. Hier geldt waarschijnlijk net als voor atomen dat dit te maken heeft met het feit dat de menselijke psyche uit evenwichtsprocessen bestaat.
   En dat laatste geldt ook voor de sociologie, waar men dezelfde soort verschijnselen ziet: maatschappelijke veranderingen op meer dan één aspect veroorzaken weerstand, of ergere problemen.

Vooruitgang
Vooruitgang is er op twee manieren: de kleine, langzame, geleidelijke of evolutionaire, en de grote, snelle, plotselinge of revolutionaire. Revolutionaire vooruitgang heet ook wel een paradigma verandering, omdat dan meestal een hele groep ideeën vervangen wordt door andere - een bekend voorbeeld is de relativiteitstheorie van Einstein: een hele groep ideeën over ruimte en tijd moest tegelijk vervangen worden.
    Op revolutionaire verandering is de Wet van Planck van toepassing, die zegt dat de verandering niet plaatsvindt doordat de aanhangers van de oude ideeën, het oude paradigma, het nieuwe overnemen, maar omdat ze uitsterven. Hierin verborgen zit het idee dat het overnemen van nieuwe ideeën een sterke functie is van leeftijd, oftewel hoe langer men met de oude ideeën gewerkt heeft, en hoe groter de emotionele binding met de oude ideeën is, hoe nader ze aan het hart liggen.
    Dat laatste betekent meteen dat verandering van cultuur en met name religie een langzaam proces is, dat slechts per generatie merkbaar vooruit gaat. Daarbij komt nog dat per generatie waarschijnlijk maar één fundamenteel ding kan veranderen.
    Het sterkst ligt dat allemaal bij religie, waarbij het eigenlijk onmogelijk is om een fundamentele verandering te doen - een fundamentele verandering in religie betekent vrijwel altijd meteen het ontstaan van een nieuwe religie.
    Meer hier over hier en hier .

Xenofobie
Xenofobie de sociologische term en toepassing van de psychologische kracht "angst voor de/het vreemde" . Dat term uit oud-Griekse tijden stamt, geeft al aan hoe oud en hoe lang bekend het proces is, menselijk gezien. Maar het is ongetwijfeld nog veel ouder, want het leidt weinig twijfel dat het afstamt van een corresponderende dierlijke reflex, om iets nieuws, dus vreemds, met argwaan tegemoet te treden. Het individu of de soort die het niet doet, loopt een veel te grote kans te eindigen als maaltijd voor een ander.
    Deze basale oorsprong die voor alle levende wezens geldt, is in groeps- en kuddedieren verder ontwikkeld, in dat er een evolutionaire voordeel is om de band binnen de groep te versterken, en daarmee niet-groepsleden af te stoten. Dat is een dermate fundamenteel proces voor de groepsbinding, dat er het een eigen chemische stof in de hersenen heeft gekregen: oxytocine - meer daarover bij binding .
    Xenofobie is in principe een algemene term, maar in de praktijk wordt ze voornamelijk gebruikt in het specifieke geval van blanken en hun mening over niet-blanken, en dat dan weer meestal in het geval van immigranten. Door de fundamentele achtergronden is het als eenzijdig gebruik dus een onjuist gebruik, want je mag er zonder meer vanuit gaan dat (niet-gekleurde) immigranten precies dezelfde neigingen hebben geërfd, wat dan ook vrijwel altijd tot uitdrukking komt in het feit dat immigranten bij elkaar kruipen in dezelfde buurten en wijken - ook in het immigrantenland Amerika.
    Meer over de oorsprong van de echte xenofobie hier .

Naar Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .