Uit: Dagblad De Pers, 12-01-2009, door Tjeerd Wiersma

Recessie | Vooruitzichten steeds somberder

Alle signalen staan op rood

Langzaam begint ook Nederland pijn te voelen. Waar moet u heen als het echt misgaat?

Tussentitels: ... Remedie | Met zijn allen naar Noord-Europa

Hoewel Nederland tot nu toe redelijk overeind is gebleven in de voortdenderende crisis, geven de ontwikkelingen in onze buurlanden nogal te denken. Duitsland staat bijvoorbeeld de zwaarste recessie te wachten sinds de Tweede Wereldoorlog. Volgens analisten krimpt de Duitse economie in 2009 met maar liefst 4 procent. De werkloosheid stijgt naar verwachting tot vier miljoen. ...
    Maar wat als het ook hier uit de hand loopt? Is er dan nog een plek in de beschaafde wereld waar we ons veilig en gelukkig kunnen voelen?
    Als het bij ons economisch misgaat moeten gelukzoekers naar IJsland. Tenminste, dat zegt Ruut Veenhoven, socioloog aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Veenhoven houdt de ‘World Database of Happiness’ bij en volgens hem is de IJslander met een score van 8,5 het allergelukkigst. Maar sinds het land technisch bankroet is (Icesave!), lijkt IJsland niet echt een geloofwaardig alternatief voor Nederland.
    De nummer twee op de lijst van Veenhoven is Denemarken. Dat klinkt al beter. De Denen hebben veel weg van de Nederlanders: met een Deen kun je een prima gesprek voeren en gezellig een biertje drinken. Veel meer dan een ‘cartoonrel’ is er de afgelopen tien jaar niet voorgevallen. ...
    En economisch hebben de Denen het dankzij een strak fiscaal en monetair beleid goed voor elkaar. De werkeloosheid is er met 4 procent relatief laag, net als hier. Het noorden van Europa scoort sowieso hoog op het gebied van welvaart en welzijn.
   Volgens Philip Bokeloh, econoom bij ABN Amro die onderzocht waarom de Noord-Europeanen het zo goed doen, komt dat omdat ze veel socialer met elkaar omgaan en ook beter voor elkaar zorgen.
    ‘Ze gaan uit van het coöperatieve model. In het noorden van Europa steken ze elkaar de loef niet af, maar draait alles juist om samenwerking. Verder staat de overheid er garant. Als je in Denemarken je baan kwijtraakt, zorgt de overheid ervoor dat je snel weer aan de slag kunt’, zegt Bokeloh. Andere pluspunten: de hogere inkomens, de goede gezondheidszorg, de kinderopvang, de ruimte en de mogelijkheden om je leven in te richten zoals jij dat wil. Je betaalt een hoop belasting, maar dan heb je ook wat. Een sterke overheid is tegenwoordig alleen maar handig.    ...

Red.:   Eerst een uistapje richting het Oosten:

Uit: De Volkskrant, 24-06-2005, door Peter Giesen

De veelheid van Europa

... De cultuur van Oost-Europa staat in het teken van het overleven. Oost-Europeanen hechten veel waarde aan hard werken en economische zekerheid. Het vertrouwen in medeburgers is relatief laag, de intolerantie voor buitenstanders groot. Meer dan in de rest van Europa is er steun voor autoritaire leiders, zij het wel binnen het kader van een democratie. ...

Uit: De Volkskrant, 31-12-2008, van verslaggeefster Natalie Righton

Nederlanders vertrouwen elkaar en noemen zich zeer gelukkig

Veel meer dan 25 jaar geleden vertrouwen Nederlanders elkaar, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Tilburg.

Het onderling vertrouwen tussen Nederlanders is de laatste jaren toegenomen. ...
    Dit blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Tilburg, waarvoor 1.500 Nederlanders zijn geïnterviewd. Het onderzoek is onderdeel van de European Values Study, die de normen en waarden van Europese burgers elke negen jaar naast elkaar zet. Het hoofdrapport komt eind 2009 uit.
    ... De oorzaak van het hoge onderlinge vertrouwen ligt deels in de relatieve welvaart en deels in het vrije politiek systeem, waarin Nederlanders vrij zijn eigen keuzes te maken, zegt hoogleraar sociologie Paul de Graaf, die zowel het Nederlandse als het Europese onderzoek naar vertrouwen en tolerantie leidt.
    ‘Inwoners van relatief arme Oost-Europese landen vertrouwen voornamelijk hun familie. De rest van het dorp en het land, inclusief de politici, belazeren je zodra ze de kans krijgen, denken deze mensen, die ook vertrouwder zijn met corruptie’, aldus De Graaf. ‘In Nederland heeft men het relatief goed. Over het algemeen denken wij niet dat buren en politici erop uit zijn ons een loer te draaien.’ ...

Red.:  De onderzoeker maakt hier een bekende en fundamentele fout in de interpretatie van de correlatie die hij ziet, want oorzaak en gevolg liggen natuurlijk andersom: omdat het onderlinge vertrouwen laag is, is de organisatiegraad laag, en het land arm.
    Nu van noord naar zuid:

Uit: De Volkskrant, 29-03-2004, van verslaggever Bart Jungmann (volledig artikel hier )

Wat goed en kwaad is, weten we nu wel
...
    Opvallend in deze SCP-rapportage is dat Nederlanders, in vergelijking met de hen omringende buitenlanders een tamelijk positief mensbeeld hebben. Gevraagd naar de betrouwbaarheid en de eerlijkheid van medeburgers is respectievelijk 42 en 52 procent optimistisch. Alleen de Scandinaviërs zijn nog beter van vertrouwen. Maar Duitsers en Belgen zijn al een stuk argwanender, terwijl Spanjaarden en Portugezen helemaal op hun hoede zijn.

IRP:   Uit het tussengebied:

Uit: De Volkskrant, 07-05-2010, column door Ariejan Korteweg

Column | Franse confrontaties

En de grote schuldige is: Philips de Schone!

...    Die twee aangeslagen partijen moeten de komende weken uitmaken of Frankrijk er in zal slagen zijn pensioenstelsel te veranderen. De inzet is enorm. Verandert er niets, dan komt het land in 2050 volgens een niet eens zo somber scenario 115 miljard euro te kort om de pensioenen te blijven uitbetalen.
    De strijd die wordt gevoerd, kan op niet-Fransen wonderlijk overkomen. ...
    Het Franse onderzoeksbureau Odis nodigde vorige week wat mensen uit om te praten over de resultaten van hun rapport dat binnenkort verschijnt. De prestaties van de 27 landen van de Europese Unie worden daarin afgezet tegen gegevens over de sociale samenhang in diezelfde landen. De uitkomst is een grafiek waarin Nederland, samen met Zweden en Finland, fier bovenaan staat door op beide gebieden hoog te scoren. Frankrijk eindigt in de grauwe middenmoot.
    De onderzoekers wilden graag weten waarom sommige landen het zo goed doen. Ze wilden alles horen over de Nederlandse (en Finse) cultuur van overleg en concensus.
    Daarna was het hun beurt om de positie van Frankrijk te verklaren. Hier is alles gericht op confrontatie, zeiden ze. Dat bijvoorbeeld de pensioenen moeten worden aangepakt, daar is iedereen het over eens. Maar niemand is in staat buiten zijn eigen positie te treden. Dan kan het zomaar gebeuren dat er geen oplossing wordt gevonden.
    Een van de onderzoekers voerde de oorzaak daarvoor terug tot Philips de Schone, die in 1286 koning van Frankrijk werd. Elf jaar later werd diens vader, Lodewijk IX, heilig verklaard. Vanaf dat moment was degene die de besluiten nam in het land – de koning – ook degene die die besluiten aan het volk rechtvaardigde. De zoon van een heilige kan immers niet worden tegengesproken. Philips de Schone meende daaraan de gedachte te mogen ontlenen dat een minderheid geen recht van spreken heeft. Een opvatting die door de ontkerkelijking alleen maar versterkt is, en tot op de dag van vandaag het debat onmogelijk maakt. ...

Red.:   In de laatste alinea's wordt hier een verband gelegd met een factor die nauw verwant is aan vertrouwen en sociale samenhang: de mate van machtsgeneigdheid van een cultuur of maatschappij .
   Aan het oosten van de Adriatische zee, op de Balkan, gaat het precies hetzelfde: in het noorden ligt Slovenië, het meest westerse, het meest vertrouwende en het meest rijke der Balkan landen, en helemaal in het zuiden: Albanië, het meest wantrouwende, het minst Westerse en het armste Balkanland:

Uit: De Volkskrant, 27-06-2009, van verslaggeefster Leen Vervaeke

Albanese verkiezingen in teken van wantrouwen

Zondag gaat Albanië naar de stembus. Het draait om twee heren die elkaar fel bestrijden, maar hetzelfde willen: leven als in de EU. Die is op haar hoede.

Vrijdagmiddag was het even alle hens aan dek voor de diplomaten in Albanië: die avond, twee dagen voor de parlementsverkiezingen, zouden de partijen hun slotmanifestaties houden, maar de regeringspartij deed er alles aan om het slotfeest van de voornaamste oppositiepartij te saboteren.
    De Democratische Partij (PD) van premier Sali Berisha liet de weg naar de bijeenkomst van de oppositionele Socialistische Partij (PS) door politie afzetten. Wie de straat probeerde in te komen, werd met geweld tegengehouden.
    Pas na grote druk van de internationale gemeenschap, vooral van de Verenigde Staten, bond Berisha in. ‘Ik zie op televisie dat de straat nu weer wordt vrijgemaakt’, zegt een westerse diplomaat, die anoniem wil blijven, vrijdagnamiddag aan de telefoon. ‘Maar dit geeft aan hoe het hier gaat. De oppositie zo buitenspel zetten, dat hoort niet in een democratisch land.’   ...
    Voorlopig ziet het er niet bijster goed uit. Tijdens de campagne vielen drie doden: een kandidaat kwam om door een autobom, een militant werd neergestoken na een ruzie over verkiezingsposters, en een parlementslid werd neergeschoten. Dat heeft echter niet noodzakelijk met politiek te maken, maar mogelijk wel met malafide zaakjes waarin de drie misschien betrokken waren.
    Om dat te controleren, heeft de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) 440 buitenlandse waarnemers in Albanië gestationeerd. Daarnaast mogen de belangrijkste partijen in elk stembureau een waarnemer plaatsen. Hun namen werden pas op het laatste moment bekend gemaakt, om te voorkomen dat zij worden bedreigd of omgekocht. ‘Dat is tekenend: er hangt hier een atmosfeer van extreem wantrouwen’, zegt een diplomaat.
    Dat wantrouwen wordt gevoed door de politici, die elkaar over en weer beschuldigen en beledigen. ...

IRP:   In het geval van Albanië zijn de uiterlijk tekenen van dat wantrouwen overduidelijk: een overdadig wapenbezit en een cultuur van vetes . Ook in het algemeen kan men een relatie constateren tussen de hoeveelheid wapenbezit en de hoeveelheid vertrouwen binnen een cultuur. Het oorzakelijk verband is simpel: wapenbezit bewijst een gebrek aan vertrouwen in de medeburger.
    Dit was binnen Europa. Vanuit Europa naar het Oosten gaande wordt het nog minder:

Uit: De Volkskrant, 24-04-2007, column door Nazmiye Oral (volledig artikel hier )

Mehmet, een emigrant in spe

... mijn broertje trok mijn aandacht met een terloops gebrachte mededeling. Over een paar jaar wilde hij voorgoed naar Turkije emigreren.
    Ik stond perplex.
    Hoe dacht mijn broertje te kunnen overleven in Turkije? Hij spreekt bar slecht Turks en bezit een Europese goedgelovigheid en naïviteit, waardoor hij waarschijnlijk al zijn geld binnen een paar jaar kwijt zal zijn aan mensen die hij dacht te kunnen vertrouwen, reden genoeg om me zorgen te maken. ...

Red.:   Een bevestiging:

Uit: De Volkskrant, 01-10-2010, door Arjen van der Ziel

Jongeren terug naar het land van hun Turkse ouders

Jonge Turkse Nederlanders ontvluchten de islamofobie in Nederland en proberen aan de slag te komen in Turkije. Maar daar wachten andere problemen.

...   Makkelijk is de overstap, ook voor hoogopgeleiden, niet. Want de jonge emigranten stuiten, ondanks hun Turkse afkomst, op allerlei cultuurverschillen ....
    Lang niet alle jonge Turken uit Nederland slagen er dan ook in zich aan te passen aan die verschillen. ‘Toen ik in Istanbul aankwam om te studeren, vond ik het hier geweldig’, zegt Banu Çetin. ‘Dit is een prachtige stad om als student of toerist te bezoeken. Maar nu ik hier werk, vind ik het steeds moeilijker.’
    ... Geleidelijk ontdekte ze de schaduwzijden van Turkije.
    Zo werkte ze een half jaar als manager bij een theater in Istanbul, maar ze kreeg slechts een fractie van het beloofde salaris uitbetaald. ‘Veel dingen hier zijn schijn. De gevel van een pand ziet er mooi uit, maar erachter stort het gebouw in elkaar. En zo is het met meer zaken. Mensen vertrouwen elkaar ook niet. Er is hier veel wantrouwen. Het is een harde samenleving.’    ...

Red.:    Dit hangt allemaal ten nauwste samen met dat andere grote cultuurverschil tussen westerse en niet-westerse landen wat hier ook belicht wordt:

Het verschil in gezagsverhoudingen .
    En naar het zuiden gaat het nog harder. Te beginnen met Noord-Afrika, en binnen Noord-Afrika weer de wat verder afgelegen gebieden, zoals Nederlanders middels kennis hebben gemaakt met de culturele eigenaardigheden van de bewoners van het Rif-gebergte:

Uit: De Volkskrant, 20-11-1998, door Annieke Kranenberg (volledig artikel hier )

'Marokkaanse jongens moeten veel zelf uitzoeken'

De Marokkaanse cultuur is doordesemd van wantrouwen, en dat is van invloed op het criminele gedrag van Marokkaanse jongens in Nederland. Antropoloog Frank van Gemert komt tot die conclusie na drie jaar veldonderzoek in Rotterdam.

... De Marokkaanse cultuur is doorspekt met wantrouwen en dat is van invloed op het criminele gedrag van Marokkaanse jongens. Zij kunnen daarom niet tot een gemeenschappelijk doel komen. Laat staan dat ze de ander een leiderschapsrol gunnen.
    Deze conclusie trekt antropoloog Frank van Gemert (40), die drie jaar optrok met een groep Marokkaanse jongens in Rotterdam-Zuid. Vandaag promoveert hij aan de Universiteit van Amsterdam op het onderzoek.
    Van Gemert zoekt voor het criminele gedrag niet alleen verklaringen in hun slechte sociaal-economische situatie en andere omgevingsfactoren, als taalachterstand. De criminaliteit komt volgens hem vooral voort uit de cultuur en de opvoeding waarin Marokkaanse jongens de boodschap meekrijgen niemand te vertrouwen.
    'Ze willen voorkomen dat iemand ze een loer draait. Wantrouwen is een vanzelfsprekend instrument. '
    In het proefschrift verklaart Van Gemert dit aan de hand van de geschiedenis van het Rif-gebied, de migratie en het gezin. Het wantrouwen trof hij ook aan in het Rif-gebergte, waar de meeste eerstegeneratie-gastarbeiders in Rotterdam vandaan komen.  ...

Red.:  De toestanden binnen Afrika met betrekking tot de onderlinge verhoudingen zijn wel heel schril:
 

Uit: De Volkskrant, 14-06-2006, van verslaggevers Elsbeth Stoker en Merijn Rengers (volledig artikel hier )

Bidden voor meer geldtransactiekantoren

Ghanezen betalen graag elf euro om 100 euro over te maken naar Afrika. Dan komt het geld tenminste aan. ‘Familieleden verliezen altijd hun portemonnee of worden beroofd.’

Twee keer heeft de Ghanese Paul Asante geprobeerd geld via de post naar zijn familie in Ghana te sturen. Beide keren raakte de brief ‘kwijt’. Daarna probeerde hij het vijf keer via vrienden die op reis gingen naar Ghana. ‘Zij beloofden het geld af te leveren bij mijn neven en nichten. Gek genoeg verloren ze altijd hun portemonnee.’
    Omdat hij zijn vrienden niet kan aanspreken op het ‘verlies’ van het geld, gaat Asante sinds tien jaar naar het geldtransactiekantoor Unity Money Services in Amsterdam Zuidoost, specialist in geldzendingen naar Ghana.   ...

Uit: De Volkskrant, 30-09-2006, door Linda Polman (volledig artikel hier )

Jonge avonturiers moeten thuis Afrika opbouwen

Zolang Europa de illusie levend houdt dat bootmigranten hier een toekomst hebben, zal Afrika zijn jonge mannen blijven verliezen, meent Linda Polman.

Tussentitel: Afrika barst van de mooie kansen op winst, die blijven alle onbenut

...   Hoe vaak ben ik niet tegen de muur van ongeloof in de toekomst in Afrika opgelopen? Had ik bijvoorbeeld een muurtje dat hoger moest. Sprak ik met de buurtmetselaar af dat ik hem 30.000 leones (10 euro) zou betalen als de klus af zou zijn. Ik gaf hem 10.000 leones om cement te kopen en zag hem nooit meer terug. In zijn Afrikaanse redenering had hij 10.000 leones gescoord, terwijl ik het niet anders kan zien dan dat hij 20.000 leones verloor en bovendien de kans had verspeeld op vervolgklussen.
    De metselaar is typerend voor Afrikaanse vaklieden. ...

De Volkskrant, 18-07-2007, door Olav Velthuis (volledig artikel hier )

‘Als je ze betaalt, blijven ze weg tot het geld op is’
 
Niet de erfenis van het kolonialisme, de Koude Oorlog, de slavenhandel of de Europese landbouwsteun, maar het belabberde Afrikaanse arbeidsethos is debet aan de onderontwikkeling van Afrika. Dat stelt Toon van Eijk, tropisch landbouwkundige en ontwikkelingsconsultant.   ...

Red.:   De bovenstaande voorbeelden gaan allemaal expliciet over vertrouwen. Maar uit dezelfde omgeving zijn er nog veel meer aanwijzingen voor het gebrek aan maatschappelijke vertrouwen en die de gevolgen ervan laten zien - voor de effecten binnen Europa hier , en voor daarbuiten hier .
    Een individueel geval:

Uit: De Volkskrant, 07-09-2010, column door Pieter Hilhorst, politicoloog.

De verraden adoptieoma

Tussentitel: Zelfs hulp en solidariteit kunnen de kloof niet overbruggen

Een adoptieoma, zo noemde ik de bejaarde vrouw in mijn column van 20 november 2007. Zij had zich ontfermd over een paar Koerdische families en was eigenlijk door die families geadopteerd als oma. Ik beschreef het als een multicultureel sprookje. Maar het sprookje liep niet goed af. Het begon met Behar, een alleenstaande Koerdische moeder die de adoptieoma via de kerk had ontmoet. Behar was op haar veertiende gedwongen te trouwen. Ze was afgewezen als asielzoeker, maar kwam wel in aanmerking voor het generaal pardon. De adoptieoma heeft haar daarbij geholpen.   ...
    De hulp van de adoptieoma bleef niet beperkt tot de omgang met instanties. Ze regelde tweedehands kleren voor Behar en haar kinderen. ... Ze liet Benav, die inmiddels 14 was, ook af en toe helpen in de huishouding. Zo kon ze wat geld verdienen.
    Een aantal maanden geleden werd er ingebroken bij de adoptieoma. Al het contante geld in huis en alle sieraden werden gestolen. Na een paar dagen belde Behar om te vertellen dat Benav de reservesleutel had gestolen. Benav vertelde dat ze verliefd geworden was op een jongen uit haar klas. Ze had de sleutel voor hem weggenomen en hij had vervolgens alle spullen gestolen. Ze had zo’n spijt.
    In eerste instantie geloofde de adoptieoma het verhaal van Benav. Ze maakte zich zelfs zorgen om haar. De klasgenoot bleek al een gevangenisstraf achter de rug te hebben. De adoptieoma was bang dat deze diefstal nog maar het begin was van zijn macht over haar. Ze vreesde dat hij zich zou ontpoppen als een loverboy. Ze maakte zich drukker om de toekomst van Benav dan om haar sieraden en geld.
    De politie had na de inbraak vingerafdrukken gevonden op de onderkant van een laatje waarin geld en sieraden zaten. Die konden daar alleen beland zijn tijdens de roof. De jongen werd ondervraagd. Hij ontkende. De vingerafdrukken werden herkend, maar waren van Benav. De adoptieoma was verbijsterd. Ze gaf haar de kans om alsnog open kaart te spelen. Het meisje bleef ontkennen en liegen.
    De adoptieoma is veel meer dan geld en sieraden kwijt. Ze heeft stank voor dank gekregen. Ze is geconfronteerd met een moraal die buiten haar voorstellingsvermogen ligt. Hoe kan een meisje dat ze zo lang kent en dat ze zo geholpen heeft haar bedriegen, voorliegen en bestelen? Waar de adoptieoma probeerde solidair te zijn, blijkt Benav geen enkele verwantschap te hebben ervaren. Voor Benav is de adoptieoma een naïeve weldoener van wie je naar hartenlust gebruik of misbruik maakt. Dat maakt dit verraad van een adoptieoma ook tot een klein multicultureel drama. Zelfs hulp en solidariteit kunnen de kloof niet overbruggen. De adoptieoma vindt het vervelend dat ik haar verhaal vertel. ...
    Toch vertel ik het verhaal. Allereerst omdat ik kwaad ben op Benav. Maar ook omdat het vaker gebeurt. Mensen die geholpen worden zijn niet altijd dankbaar. Soms zijn ze doortrapt en gemeen. ...

Red.:   Hilhorst vertaalt dit in persoonlijke psychologische termen - de werkelijkheid is, zoals  aangetoond door het feit dat dit vrij veel voorkomt, is het een sociologische kwestie - een kwestie van een verschil in cultureel bepaald sociaal vertrouwen.


Naar Westerse organisatie , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .