De Volkskrant, 21-05-2005, hoofdredactioneel commentaar

Europese Grondwet ...

Aanvankelijk leek het erop dat de campagne voor het Nederlandse referendum over de Europese Grond wet zich goeddeels zou afspelen in de slagschaduw van de Franse volksraadpleging. Terwijl in Frankrijk het debat volop woedde, viel hier tot enkele weken geleden weinig belangstelling voor de hele kwestie te bespeuren. Aangenomen werd dat de Grondwet zonder veel moeite liet fiat van de Nederlandse kiezers zou krijgen. De grootste zorg was dat het opkomstpercentage niet beschamend laag zou uitvallen.
    Maar de Nederlandse campagne is niet langer een sideshow. Ook hier is de vlam in de pan geslagen. De peilingen, inclusief die van de regering. laten zien dat verwerping van de Grondwet zeer wel tot de mogelijkheden behoort. Het land dat altijd werd gezien - en ook -zichzelf zag - als een steunpilaar van het Europese integratieproject, blijkt vervuld van euroscepsis of althans van grote aarzelingen over de nieuwste ordeningsplannen voor een Europese Unie die de afgelopen jaren niet de indruk heeft gewekt dat ze maat weet te houden.
    De scepsis kan niet verbazen en hoeft ook niet te worden betreurd. Het is terecht dat de Nederlandse kiezers een kritische houding aannemen nu ze voor het eerst de gelegenheid krijgen een gerichte uitspraak te doen over de grondslag van de Europese samenwerking. Maar voor de regering is het opborrelend onbehagen uiteraard een beperkt genoegen. Een nee tegen de Grondwet zet haar bij uitstek te kijk, zowel nationaal als internationaal.
    Dat de kans op een electoraal echec zo groot is, heeft Den Haag voor een deel aan zichzelf te wijten. Men heeft zich ten ene male niet gerealiseerd dat de kloof die op nationaal niveau bestaat tussen politiek en burger, de afmeting van een ravijn aanneemt als het gaat om Europese zaken. Voor velen is de Europese integratie een voortdenderende trein, die weliswaar voordelen heeft gebracht, maar waarvan ook een voornaam kenmerk is dat de passagiers nauwelijks iets te zeggen hebben over het traject dat ze bereizen.
    Er had dus vanaf het begin serieus en weloverwogen campagne moeten worden gevoerd. Dat is niet gebeurd. Onder het formalistische argument dat het besluit tot het referendum voor rekening van het parlement komt, heeft het kabinet zich te lang vrijblijvend opgesteld. Rij de verspreiding van de omvangrijke en weinig toegankelijke tekst van de Grondwet ontbrak in eerste instantie enigerlei vorm van uitleg en begeleiding. Toen uiteindelijk het besef doordrong dat een krachtige inspanning is vereist om de kiezers over de streep te trekken, werden door sommige ministers onbesuisde uitspraken gedaan die de animo om ja te zeggen alleen maar kleiner maakten. Minister Donner spande de kroon door zelfs het oorlogsgevaar ten tonele te voeren in het geval dat de Grondwet wordt verworpen.

... verdient een ja-stem

Maar alle Haagse misgrepen en legitieme onlustgevoelens over Brusselse zelfgenoegzaamheid ontslaan de consciëntieuze kiezer niet van de plicht de Grondwet op zijn eigen merites te beoordelen en een nuchtere afweging te maken van de voors en tegens. Zeker als men de Europese samenwerking in beginsel beschouwt als een belangrijke verworvenheid, zoals ook veel critici zeggen te doen.
    Die afweging brengt de Volkskrant ertoe ja te zeggen tegen de Grondwet. Niet omdat het zo'n baanbrekend en meeslepend document zou zijn - dat is het niet en hoeft het trouwens ook niet te zijn. Maar eenvoudigweg omdat het de bestuurlijke constellatie van de Europese Unie, die mede door de uitbreiding van vorig jaar uit haar voegen dreigt te barsten, voorziet van een beter fundament.
    Het hele grondwettelijke project (waarbij het woord grondwet trouwens beter achterwege had kunnen blijven, want het gaat in wezen een verdrag tussen 25 staten) is vooral ingegeven door de noodzaak om de besluitvorming in de EU effectiever te maken. Op dat punt wordt inderdaad winst geboekt. Op een aantal beleidsterreinen komt het vaak verlammende vetorecht van de individuele lidstaten te vervallen. Anderzijds wordt door de gekwalificeerde meerderheidsregel voorkomen dat enkele grote landen hun wil kunnen opleggen. Positief is verder dat het Europees Parlement duidelijk meer te zeggen krijgt. Ook de betrokkenheid var de nationale parlementen en het initiatiefrecht van de Europese burgers worden versterkt, al moet worden afgewacht hoe groot de praktische betekenis daarvan is.
    Ontegenzeglijk bevat de Grondwet weeffouten en tekortkomingen. Maar er doen in het afwijzingskamp bezwaren de ronde die uit de lucht zijn gegrepen. De Nederlandse uitkeringen worden geen gemakkelijke prooi voor allerhande arbeidsmigranten. De Ieren en de Slovenen krijgen geen zeggenschap over de Nederlandse abortuspraktijk, net zomin als de toon voor het vaderlandse drugsbeleid voortaan wordt gezet in Parijs. Dat het Europese recht in principe prevaleert boven het nationale, zal door een nee niet veranderen. want daaraan is Nederland al door verdragen gebonden. Net zoals de andere lidstaten boet Nederland weliswaar iets in aan invloed, maar dat heeft alles te maken met de komst van tien nieuwe landen; en hel valt niet uit te drukken in procenten, zoals sommigen doen met een aplomb alsof het om kernfysica gaat.
    Deze Grondwet vestigt geen Europese superstaat. Het document probeert een nieuw evenwicht te vinden tussen de communautaire en de intergouvernementele pijlers van het Europese gebouw. Geen gemakkelijke opgave, die welhaast per definitie een broos resultaat oplevert. Maar de Europese werkelijkheid laat zich nu eenmaal niet dwingen. In brede kring klinkt de roep om nauwere samenwerking, maar in even brede kring wenst men de nationale soevereiniteit zoveel mogelijk intact te houden.
    In dat spanningsveld moet de Unie haar machinerie draaiende zien te houden en een rol van betekenis proberen te spelen op het wereldtoneel. In die onderneming is Nederland altijd een actieve vennoot geweest, een traditie die niet lichtvaardig moet worden verlaten. De beslissende vraag bij het referendum is: zijn de bedenkingen tegen de Grondwet zo ernstig en worden nationale belangen zozeer geschaad, dat het risico van een ontregeld Europa - en van een geïsoleerd Nederland indien de Fransen alsnog ja zeggen - op de koop toe moet worden genomen? Het antwoord luidt: goedkeuring van de Grondwet is de beste keuze. Hopelijk weet een meerderheid van de kiezers die begrijpelijke verleiding van een proteststem te weerstaan.

IRP:   De bewering dat het referendum enkel en alleen gaat over de inhoud van de grondwet is natuurlijk onjuist. Het gaat om de resultaten van de Europese Unie, en richting waarin de grondwet beweegt. Die resultaten waren lange tijd gunstig, maar de laatste jaren niet meer, door overdadige gedetailleerde regelgeving op terreinen die eigenlijk op het niveau van staten of lager liggen, als arbeidsomstandigheden en subsidies. Tegelijkertijd wil men de economie verder liberaliseren. De richting van de Grondwet is in die van meer centrale regelgeving en meer liberalisering. Die richting hoort bij die van de grote staat, en de bijbehorende parafernalia als een vlag, een volkslied en een president. Dit is wat de meerderheid van de bevolking heeft verworpen. De verdeling over de verschillende bevolkingsgroepen daarbij was dat hoe hoger opgeleid en hoe hoger inkomen, hoe meer men voor was. Bij een verdeling in vieren qua inkomen was de verhouding in de hoogste groep ca. fifty-fifty. Een meerderheid voor was er alleen in de gemeentes van echte topinkomens: Wassenaar en omgeving, Bloemendaal en omgeving, de randgemeentes van Eindhoven, en dergelijke. De Volkskrant stemt mee met deze groep.

Los van deze afwegingen is het natuurlijk sowieso een vraag of een krant dit soort aanbevelingen moet. Het IRP, voorstander van de scheiding van informatie en opinievorming, en stellende dat het beroep dat een krant in andere situaties doet op haar rechten als informatievoorziener ook plichten met zich mee brengt, vindt dus, juist uit hoofde van dit beroep, dat een krant zich moet onthouden van het soort politieke meningvorming als het bovenstaande advies; voor een andere argumentatie, zie hier .

Addendum:  De bewering van het IRP dat de argumenten van de Volkskrant gezocht zijn bij het gewenste antwoord, bleek juist toen de uitslag van het referendum bekend was. Toen wist men wel wat het doorslaggevende argument was, en wist men ook ineens waar het vooral over ging: gaan we in de richting van een federaal Europa .


Terug naar Volkskrant beleid , Media lijst , Anglicisme home , of naar site home .