De Volkskrant, 27-10-2006, door Thomas von der Dunk, cultuurhistoricus.

Op de markt is geen moraal

Premier Balkenende is trots op het door hem in gang gezette debat over normen en waarden. Dat geldt niet voor Thomas von der Dunk.

Tussentitel: Endemol laat zich niet weerhouden door preek van Balkenende

CDA-lijsttrekker Jan Peter Balkenende heeft als premier het thema ‘normen en waarden’ op de agenda gezet, en vervolgens er niets van belang mee gedaan. De ronkende zelfgenoegzaamheid van de onlangs uitgelekte regeringsnota over dit thema doet dan ook komisch aan. Als anticlimax volgde onlangs een speciale Dag van Respect. Als politici niet meer weten hoe het verder moet, stellen zij namelijk een aparte Dag Voor Het Probleem in. Het effect van zo’n Dag is even minimaal als van al die zinloze optochten tegen zinloos geweld, zolang men zich niet om de oorzaken bekommert.
    Dat rechts niet verder komt dan machteloos moralistisch gepruttel, komt doordat het ‘normen en waarden’ loskoppelt van maatschappelijke verhoudingen, ofwel niet inziet hoe juist het neoliberale marktfetisjisme met zijn privatiseringswaan, volledige commercialisering van de samenleving en de daarbij horende aanmoediging van materieel egoïsme elke moraal ondermijnt.
    Zolang veel geld kan worden verdiend met amoreel gedrag en de veel-geldverdieners als zodanig worden toegejuicht, zal dat gebeuren. Doordat de partij van Balkenende in Brussel met die van Berlusconi samenwerkt, ontbeert zijn moralisme elke geloofwaardigheid. Het onvermogen dit te begrijpen verklaart ook waarom de in de Burkestichting verenigde neoconservatieven van Spruyt niets bereiken. Ook in zijn jongste stuk (Forum, 20 oktober) komt deze niet verder dan de roep om ‘een bezield verband’.
    Niets is echter zo vernieuwend, en tevens zo vernietigend, als de door hem voorgestane vrije markt. Juist daarom is het door de Burkianen bejubelde gezin het meest een puinhoop geworden in het land van hun naaste geestverwanten: het door de Republikeinen gedomineerde Amerika.
    Zolang hun ideeën op economisch terrein beperkt blijven tot populistische kreten als ‘belastingverlaging’ valt geen zinnige bijdrage te verwachten ter bestrijding van morele euvelen. Laat ik mij tot drie van zulke euvelen beperken.
    Ten eerste het toegenomen geweld. Nederland is een overvol land, waarin iedereen elkaar voortdurend letterlijk in de weg zit: we hebben – tijd is geld – allemaal ongelofelijke haast. Zie hier de bron van veel agressie in het verkeer. Nog meer migranten, zoals de VVD om economische redenen propageert, zal dit niet verminderen.
    Ook wordt er te veel gezopen; wie daaraan iets wil doen, moet de bieraccijns durven vervijfvoudigen, maar dat botst met heilig verklaard middenstandsbelang. Dat geldt ook voor de toenemende pretparkcultuur, die door menig gemeentebestuur als winstgevend wordt aangemoedigd. Zonder naar de Staphorster Zondag terug te verlangen: wie dat doet, moet zich niet over beschonken hooligans beklagen.
    Dat brengt ons op de vermaaksindustrie, die altijd platter blijkt te kunnen zijn dan tevoren gedacht. Haar succes valt niet los valt te zien van de invoering van de commerciële tv, het paradepaardje van de VVD. John de Mol zal zich echt niet door een preek van Balkenende laten weerhouden om een volgend wanproduct te fabriceren. Daarvan ziet hij pas af als dat niet meer lonend is, dat wil zeggen door invoering van een speciale Endemol-tax op Gouden Kooien ter hoogte van 99,9 procent. Misschien kan Spruyts medeconservatief A.J. Boekestijn als aanstaand VVD-Kamerlid dat bewerkstelligen.
    Wie over normvervaging spreekt, kan, ten derde, niet om het graaigedrag in het bedrijfsleven en de semipublieke sector heen. Zonder – als échte ondernemers – enig persoonlijk risico te lopen, heeft zich een zelfverrijkende managerskaste geformeerd, waarin men elkaar onder het mom van marktwerking dikke salarissen toeschuift, en bij goede cijfers bonusregelingen, bij slechte cijfers gouden handdrukken garandeert.
    Om deze drie zaken loopt Balkenendes club met een boog heen. Voor een komend kabinet-Bos ligt hier een urgente morele taak.


Terug naar Anglicisme home , Rijnlandmodel overzicht , of naar site home .