Uit: De Volkskrant, 27-10-2005, door Machteld van Hulten

Boek | De politieke dimensies van architectuur

Faustiaanse contracten

Machthebbers mogen graag laten bouwen. Deyan Sudjic stelt de vraag naar de verantwoordelijkheid van architecten.

Wat Albert Speer was voor Hitler, was Boris Iofan voor Stalin, en Marcello Piacentini voor Mussolini. Speers megalomane stad Germania verbeeldde en verheerlijkte Hitlers nationaal-socialistische gedachtengoed, Iofans Sovjetpaleis in Moskou moest het onwrikbare symbool worden van het communisme van Stalin, en Piacentini waakte als Mussolini's huisarchitect over de corporate identity van fascistisch Italië.
    Machthebbers zijn dol op architectuur. Zij weten hoe met imposante paleizen, rijksgebouw-en, stratenplannen, paradeterreinen hun macht te bestendigen, een nationale identiteit te construeren, vrienden te imponeren en vijanden te intimideren. Architecten van hun kant zijn aangewezen op de bezitters van macht en geld.
    'Wij zijn gewend over architectuur te spreken in relatie tot de kunstgeschiedenis, als afspiegeling van technologische veranderingen of als uitingsvorm van sociale antropologie', schrijft Deyan Sudjic, criticus van de Britse krant The Observer in het boek De macht van het bouwen. Hoe geweld en macht de wereld aanzien geven. 'We hebben er meer moeite mee inzicht te krijgen in de diepere politieke dimensies van een gebouw:
    Aan de hand van een groot aantal gebouwde, allang gesloopte of nooit gerealiseerde monumentale gebouwen in de twintigste eeuw geeft Sudjic inzicht in de onderliggende, politiek ideologische beweegredenen van machthebbers en architecten.Van Mao's immens grote Tiananmenplein, tot Mitterrands grands projects en Blairs Millenium Dome - 'er is bijna geen twintigste-eeuwse autocraat die aan de macht kwam en geen bouwcampagne begon', stelt hij.
    Sudjic toont aan dat architecten hun kansen evenmin laten liggen. Dat ook Le Corbusier, op zoek naar werk, een ontwerp indiende voor het Sovjetpaleis van Stalin en dat zelfs een modernist pur sang als Mies van der Rohe bereid was om voor Hitler te bouwen. Is een architect die bouwt voor een bepaald politiek regime automatisch verantwoordelijk voor dat gedachtengoed, vraagt Sudjic.
    Volgens hem bestaat er niet zoiets als intrinsiek totalitaire, communistische' of democratische architectuur. Wel is architectuur, stelt hij, een 'expressieve taal die in staat is uiterst specifieke boodschappen over te brengen'. Een architect moet niet worden gezien 'als iemand die naar het goede streeft, maar als iemand die bereid is faustiaanse contracten te sluiten'.
    Als voorbeeld noemt hij Koolhaas' ontwerp voor de Chinese staatstelevisie - een instituut dat nog altijd kan worden gezien als de stem van de communistische partij, als 'anti-symbool' voor de vrijheid van meningsuiting.
    Koolhaas is niet de enige die ervan langs krijgt. Ook voor de recente hausse van 'imago-architectuur', de luchthavens, musea en wolkenkrabbers van de Calatrava's, de Gehry's en de Piano's, heeft Sudjic geen goed woord' over. Hij ontmaskert de prestigebouw als vrucht van politieke belangen, die de publiciteitsgeile architectentop in herhaling doet vallen.   ...


Red.:   Wie naar de Westerse steden kijkt ziet niets anders dan protserige machthebbers-architectuur, de machthebbers zijn de kapitalisten.
    Maar zelfs het platte materialisme van de machthebbers en projectontwikkelaars past de architect:

Uit: De Volkskrant, 18-10-2008, door Hilde de Haan (rubriek Kunstloket)

Bewoner wil pannendak, architect zoekt avontuur

Het kunstloket van de Volkskrant geeft antwoord op uw algemene vragen over kunst. Deze week: 'Wat hebben moderne architecten toch tegen schuine daken?'

De afkeer tegen schuine daken, en dan vooral tegen het oer-Nederlandse pannendak, zit inderdaad bij veel architecten diep ingebakken. Dat is vooral een kwestie van imago.
Zware kappen worden in de vakwereld nog altijd vlug geassocieerd met ouderwets.
Rechthoekige blokken, strakke vormen en platte daken staan voor modem, rationeel en efficiënt.    ...
    Daarmee illustreert de dakenkwestie een lang bestaande kloof tussen architecten en gebruikers. Bewoners zijn uit op een prettig, comfortabel en mooi gemaakt huis. Architecten willen meestal vooral vernieuwend zijn, opvallen, gebruik maken van de nieuwste technieken. Hun doel is (daarbij onder druk gezet door winstbeluste opdrachtgevers): functionele woningen, efficiënt in het gebruik van ruimte.   ...

Red.:    Tot de moderne machthebbers in deze behoren ook de stadsbesturen en daarmee de politieke bestuurders. Die al even erg zijn:

Uit: VARAgids, nr. 11-2010, column door Paul Witteman

Winnaar

Tussentitel: Na zorgvuldig invullen kwam ik uit op de actiepartij, voortgekomen uit de kraakbeweging. One-issuepartij.

De partij waarop ik heb gestemd heeft gewonnen, niet veel maar toch. De Stemwijzer moest er aan te pas komen. Dat komt zo: de partij waarop ik sinds jaar en dag mijn stem uitbracht, heeft de stad de afgelopen decennia lelijk gemaakt door de bouw van huizen en kantoren over te laten aan projectontwikkelaars wier gevoel voor esthetiek uitsluitend wordt gestuurd door de saldi op hun talloze bankrekeningen. Deze types die er ook in slagen architecten om te kopen voor het tekenen van hun zielloze gebouwen, kregen van de gemeente vrij spel omdat de overheid 'nu eenmaal een slechte bouwmeester is'. Bouwen is een vak, vinden de bestuurders, en dat beheersen wij niet.
    Maar welk vak dan wel? Besturen? Iedere burger uit onze gemeente die om zich heen kijkt nadat hij met een donkere doek voor zijn ogen is gedumpt in een willekeurige steeg, herkent zijn woonplaats aan de torenhoge gruwelijke karkassen waarin gemeenteambtenaren, justitiefunctionarissen en rechters hun werk doen. Hier worden antidepressiva beschikbaar gesteld voor hen die door het deprimerende uitzicht in hun arbeid worden belemmerd.
    De mensen achter de Stemwijzer is niet ontgaan wat er in onze stad gaande is en hadden een aantal vragen over nieuwbouw, hoogbouw en grondpolitiek opgenomen in de vragenlijst. Na zorgvuldig invullen kwam ik uit op de actiepartij, voortgekomen uit de kraakbeweging. One-issuepartij. Moetje nooit op stemmen, hielden mijn leermeesters me voor. Kwam daarna bij GroenLinks terecht. PvdA bijna onderaan mijn lijst! ...

Red.:   Want alle grote politieke partijen heulen met die bouwers van monsters.

Naar Rijnlandmodel, kleinschaligheid  , Inrichting, lijst , Rijnlands beleid, lijst , Rijnlandmodel overzicht , of site home .