Papierproppen

Is Frank Gehry architect, kunstenaar of beide, vraagt architect Jan van Erven Dorens zich af bij het zien van de film die Sydney Pollack over Gehry maakte.

Tussentitel: De straatgevel is aan het zicht onttrokken door een stalen kooi ter grootte
                  van een vrachtwagen

Fotobijschrift: Ghery's eigen huis

'A terrifying moment.' Zo omschrijft architect Frank Gehry (1929) het moment dat hij met het schetspotlood boven het nog lege vel papier hangt. Terrifying? De kans dat er weer een schots en scheve verzameling volumes uit de pen rolt is alvast 100 procent! Op die cynische gedachte betrapte ik mijzelf. Ooit was ik een bewonderaar. In 1993 stond ik zelfs met mijn voet tussen de deur van Gehry's kantoor in Santa Monica, Los Angeles, in de hoop op een baan. Die ging niet naar mij, maar naar types zoals te zien in Sketches of Frank Gehry. Kostelijk, om te aanschouwen hoe een van de vaste medewerkers van Gehry's maquettewerkplaats - op aanwijzing van de baas - net zo lang stukken karton verfrommelt, verknipt en verplaatst tot er (ogenschijnlijk terloops) weer een Guggenheim of  Vitra Museum ontstaat. En dat alles op een aardige manier. Sterker:wie de film ziet, kan zich niet voorstellen dat Gehry ooit ónaardig is. Hij is zachtaardig, geduldig, begrijpend.

Maar hij kan blijkbaar ook knopen doorhakken. De mooiste anekdote uit de film is die over hoe hij zijn grootste opdrachtgever kwijtraakt. Het bureau met 45 tekenaars draait letterlijk op de projecten van deze cliënt. Gehry nodigt de man uit voor een feestje bij hem thuis. Dit huis heeft Gehry kort daarvoor grondig onder handen genomen. Een doorsnee bungalow met puntdak is van alle kanten gepenetreerd met schots en scheve volumes. De straatgevel is half aan het zicht ontrokken door een stalen kooi ter grootte van een vrachtwagen die diagonaal door het dak gevallen is. De opdrachtgever vraagt aan Gehry: 'Do you like this?' Gehry: 'Yes.' 'Well, then you cannot like the Santa Monica Shopping Mall.' De opdrachtgever doelt op het kolossale project waarop de 45 tekenaars draaien en dat, inderdaad, verrassend rechtop staat. Gehry: 'You are right, I don't.' Waarop de opdrachtgever voorstelt om in het belang van beide' partijen alle lopende projecten met onmiddellijke ingang te beëindigen. Gehry slaapt er een nacht over en stemt toe. Hiermee begint voor hem een financieel gezien mindere periode maar artistiek gezien gaat het bergopwaarts.

Inderdaad rijst de vraag of Gehry een architect of een kunstenaar is. Niet toevallig heeft een van Gehry's vrienden in de film een kubistisch schilderij, misschien wel een echte Léger of Braque, aan de muur hangen. Eén man heeft kritiek. De overwegend zwarte outfit, het aangeleerde spraakgebrek, de zorgvuldig ingestudeerde maniertjes van een man die zich blijkbaar in de hoogste regionen van de Amerikaanse kunstkritiek begeeft. Een azijnpisser. Een man met dit uiterlijk, die overduidelijk zijn academische bezigheden afwisselt met het omgekeerd hangen in kettingen, zo'n figuur wil je geen gelijk geven.
    Neem liever kunstenaar/filmmaker Julian Schnabel. Hij verschijnt in een badjas ten tonele. In de ene hand een tumbler, in de andere een sigaar. De ruimte waarin hij zit (zijn eigen badhuis?) dwingt al respect af. Over de veelgehoorde kritiek dat het Guggenheim in Bilbao zo overdonderend is dat de tentoongestelde kunst het onderspit delft: 'Dan deugt die kunst niet!
    Gelukkig ontbreekt ook Philip Johnson (1906-2005) niet. De man die Le Corbusier nog gekend heeft. Johnson heeft alle architectuurstromingen van de twintigste eeuw meegemaakt. Opvallend is dat hij een toegewijde volgeling van alle architectuurstromingen is geweest, iets wat door de overwegend humorloze architectuurcritici niet gewaardeerd werd. Zo is hij van hardline modernist in de jaren 30 geëvolueerd tot de postmodernist die in de jaren 80 een wolkenkrabber bouwde in de vorm van een antieke kast. Tussendoor was-ie ook nog deconstructivist. Maar wat een fantastisch huis waarin hij zit! Ongetwijfeld door hem zelf ontworpen. Zo slecht was hij dus niet, de oude meeloper.
    Tot slot Dennis Hopper. Is Hopper beter als acteur dan als kunstenaar, vraag ik mij nu af. Is Gehry architect of kunstenaar of allebei? Gek genoeg is die combinatie not done. Misschien daarom stelt regisseur Sydney Pollack die vraag niet zo direct aan zijn vriend Gehry. Die volgt zijn hart en conformeert zich aan niemand.
.
Jan van Erven Dorens is architect en oprichter van Dorens en Koster Architecten


Naar Architectuur, autonoom  , Architectuur, lelijkheid  , Inrichting, lijst , Rijnlandmodel, lijst , Rijnlandmodel overzicht , of site home .