Leids universiteitsblad Mare, 18-05-2006, door Bart Braun 7 jun.2006 Na het afbranden Na hevige bosbranden lijkt het regenwoud nog in staat om van de klap te herstellen, ontdekte een Leidse promovendus. Dat is echter geen reden tot opgeluchtheid: 'Over tien jaar is al het laagland regenwoud in Borneo weg.' Het zou best kunnen dat er ook in het verleden branden zijn geweest in het oerwoud, speculeert ecoloog Karl Eichhorn (38). Als je de bodem onder een regenwoud onderzoekt, vind je vaak houtskool. De jungle kan blijkbaar best een bosbrand hebben. Zo eens in de duizend jaar bijvoorbeeld. 'In Borneo verbranden de bossen tegenwoordig veel vaker. Sommige bossen staan om de paar jaar in brand', aldus Eichhorn die afgelopen woensdag promoveerde op zijn onderzoek naar de gevolgen van tropische bosbranden.     Het is geen toeval dat er tegenwoordig meer oerwoudbranden zijn. Die worden namelijk aangestoken door boeren, die zogenaamde slash and burnlandbouwbedrijven. Slash and burn is een hele slimme manier van bemesten: je hakt de bomen om en vervolgens zet je het stuk land waar je dat hebt gedaan in de brand. Alle voedingstoffen uit de planten komen in de bodem en de as maakt de zuursterkte van die bodem beter geschikt voor landbouw. Waar je eerst een stuk regenwoud had, ligt daarna een vruchtbare akker.     Eén van de nadelen van de methode is dat een bosbrand nauwelijks te beheersen is, zeker niet als het oerwoud rond jouw toekomstige akker op dat moment is uitgedroogd. Tijdens de droogte veroorzaakt door de El Niño van 1997 en 1998 bijvoorbeeld, ging wereldwijd 20 miljoen hectare tropisch regenwoud in vlammen op. Alleen in Borneo al verdween vijf miljoen hectare, een gebied ter grootte van Nederland.     'Na zo'n brand is er bijna geen boom meer in leven', vertelt Eichhorn. De grote woudreuzen zijn wel groot genoeg om de brand te overleven, maar zijn vaak door de voorafgaande droogte al afgestorven. Vervolgens moet het oerwoud zich herstellen. De ecoloog wilde weten hoe dat in zijn werk gaat, en hoe goed het werkt. Als een beschermd stuk oerwoud is afgebrand, verdient het dan nog steeds bescherming? Of is het hopeloos verloren?     Eichhorn trok naar Borneo om te kijken naar het regeneratievermogen van verbrand regenwoud. Hij nam een grondboor mee om onderzoek te doen naar de zaden in de bodem en verzamelde zoveel mogelijk soorten levende planten. Wat bleek: 'Vrijwel alle plantensoorten lijken na een brand nog voor te komen.' 'De stukken van het regenwoud die het laagst liggen, rond de beekjes en rivieren, blijven meestal gespaard omdat ze het natst zijn', legt de ecoloog uit. 'Daar is nog van alles terug te vinden.' De zaden in de bodem zijn bijna altijd afkomstig van zogeheten pioniersplanten. Zij maken van de vrijgekomen ruimte gebruik om razendsnel omhoog te groeien. Vijf meter per jaar is geen uitzondering. Eichhorn: 'Voor het behoud van de structuur van het bos zijn zulke pioniers heel belangrijk. Kijken we naar de biodiversiteit, dan zijn de zaailingen van de planten uit de laaggelegen gebieden nodig.'     Die combinatie is in theorie genoeg. 'Zo'n bos is in een ver verleden ook al eens verbrand geweest, en toen kwam er ook weer een regenwoud met een hoge biodiversiteit op groeien', vertelt Eichhorn. 'Wat er in de praktijk echter heel snel gebeurt, is dat de paar bomen die er na een brand nog staan (en die dus essentieel zijn voor het herstel van het gebied - red.) allemaal gekapt worden. Veel mensen denken dat het gebied toch niets meer waard is.'     Eichhorn vervolgt: 'De Indonesische regering stimuleert zelfs de houtkap in verbrande gebieden. Op zich is dat ook beter dan te kappen in gebieden waar nog geen brand heeft gewoed, maar ook de verbrande gebieden zijn nog steeds ontzettend soortenrijk.'     De combinatie van herhaaldelijke bosbranden en menselijke activiteiten is fataal voor het regenwoud, stelt Eichhorn. 'Ecosystemen kunnen beter tegen een stootje dan veel mensen denken, maar op de huidige schaal doorgaan kan niet. Als er om de twee jaar een brand is, staat er uiteindelijk alleen maar gras.' Zijn onderzoek is dus zeker geen reden voor opgeluchtheid: 'Over tien jaar is al het laagland-regenwoud in Borneo weg, zoals dat in Maleisië al gebeurd is.' De bijbehorende unieke fauna, met neusapen, pythons en orang-oetangs, wacht hetzelfde lot.     Eichhorn heeft inmiddels een ecologisch advies- en onderzoeksbureau, dat in Nederland werkt voor onder andere Natuurmonumenten. Over de effecten van de recente Nederlandse bosbranden doet hij echter geen uitspraken: 'Dat kan je echt niet vergelijken met de bosbranden in de tropen. De biodiversiteit is daar zó veel hoger. In mijn onderzoeksgebieden van 450 hectare, komen bijna twee keer zoveel boomsoorten voor als in heel Europa: De gebieden liggen in een beschermd natuurpark, maar Eichhorn is niet gerust over hun toekomst: 'Ze kunnen zo weer in de brand vliegen: Karl Eichhorn: Plant diversity after rainforest fires in Borneo Naar Klimaat & milieu lijst , Wetenschap overzicht , of site home .