De Volkskrant, 26-02-2004, column van Marcel van Dam

Leve Nederland, leve het cultuurrelativisme

Ik hou van Nederland. Als ik in het buitenland ben groeit vanaf de eerste dag het verlangen weer naar huis te gaan. Het gemis aan de eigen omgeving speelt daarbij een grote rol. Maar er is meer. Het is de eigen taal, de eigen politiek, en het zijn de eigen media, de eigen problemen, de eigen gebouwde omgeving, kortom de eigen cultuur die ik mis.
    Ik voel ook een irrationele verbondenheid met prestaties van Nederlanders. Ik ben altijd voor Oranje. Zelfs kan ik een soort trots niet onderdrukken als ik een geschiedenisboek lees waarin het Nederlandse imperialisme in de 17de eeuw wordt beschreven. Ik heb me er ook vaak op betrapt dat ik, tegen beter weten in, tegenover buitenlanders Nederlandse toestanden verdedigde die ik tegenover Nederlanders juist aan de kaak stelde. Kortom: ik ben Nederlander in hart en nieren. Ik ben dan ook het prototype van de non-emigrant.
    En toch ben ik een cultuurrelativist en een multi-culturalist. Volgens de VVD is dat onmogelijk. Want, zo lees ik in de Beleidsnotitie Integratie van niet-westerse migranten in Nederland, een cultuurrelativist is vervuld van schaamte en schuldgevoel over de westerse beschaving en in een multiculturalist huist zelfhaat. Wie zou die onzin verzonnen hebben?
    Al sinds het midden van de 19de eeuw heeft het cultuurbegrip een neutrale inhoud: men made environment, dat vind ik de beste definitie van cultuur. De door de mens gecreëerde omgeving in geestelijke en materiële zin. Per definitie betekent dit dat je 'cultuur' ook in het meervoud kan gebruiken. Er zijn verschillende culturen. Zelfs binnen een staat en een natie
    Toen het cultuurbegrip nog een uitgesproken normatief karakter had, bestond de gewoonte een soort evolutionair model te hanteren bij het beschrijven van culturen, van 'wild' naar 'beschaafd'. Bij die opvatting hoorde natuurlijk een zendingsdrang. We wilden die arme wilden helpen net zo beschaafd te worden als wij.
    Het cultuurrelativisme, zoals dat in de cultuurfilosofie van de 20ste eeuw gestalte kreeg, beschouwt alle culturen in beginsel als gelijkwaardig. En daarmee hangt samen de opvatting dat normen en waarden nooit absoluut zijn. De waarheid heeft nu eenmaal vele gezichten.
    Het lijkt er op dat in het Westen de oude evolutionaire gedachte dat sommige culturen, ook in moreel opzicht, 'beter' zijn dan andere, weer aan een opmars bezig is. Lees in de notitie van de VVD over de trots op de Verlichting en over de idiote associatie van het cultuurrelativisme met schaamte en schuldgevoel.
    Trots en schaamte zijn kenmerken van een persoon, zoals woede en wreedheid. Helaas is het zo dat personen, al naar gelang de omstandigheden, zich in hun gedrag weinig gelegen laten liggen aan de mooie gedachten en ideologieën die in een bepaalde cultuur zijn ontwikkeld. De Verlichting en de opmars van de democratie in Europa heeft niet kunnen voorkomen dat er in de laatste 90 jaar in dit werelddeel, tot en met de Balkanoorlogen, naar schatting 70 miljoen mensen als gevolg van oorlog en geweld om het leven zijn gekomen. Veel meer dan in alle andere continenten samen.
    Zijn er dan geen universele normen? Je kunt hooguit zeggen dat sommige normen universeler zijn dan anderen. 'Gij zult niet doden' is zo'n norm. Toch hebben ze in Amerika de doodstraf en wij niet. Toen de Britse minister van Buitenlandse Zaken een paar jaar geleden er bij zijn ambtgenoot in Singapore op aandrong de doodstraf voor een Brits onderdaan om te zetten in levenslang, antwoordde deze fijntjes dat het de Britten waren die de doodstraf daar hebben ingevoerd.
    Of neem de democratie als universele norm, of grondrechten als de bescherming van de lichamelijke integriteit van mensen. In de Verenigde Staten wordt een president met zeer grote bevoegdheden, die ook beslist over oorlog en vrede in de rest van de wereld, gekozen door minder dan 50 procent van de bevolking. Die keuze wordt dan nog voor een flink deel bepaald door de hoeveelheid geld die een kandidaat heeft weten te vergaren bij het bedrijfsleven. Als de verkiezing al niet gestolen is, zoals bij Kennedy en Bush waarschijnlijk het geval was.
    En welke morele voorsprong heeft Europa eigenlijk te danken gehad aan de democratische verkiezing van Hitler? Welke universele rechten danken de Palestijnen aan de democratisch gekozen Sharon?
    Hoeveel autocratische regimes zouden zich niet schamen voor een maatregel om schending van de lichamelijke integriteit van sommigen op te willen sporen door alle minderjarige vrouwelijke leden van een bepaalde etnische groep te verplichten in hun kruis te laten kijken. Waarmee hun recht op lichamelijke integriteit evenzeer wordt geschonden als het non-discriminatiebeginsel.
    Ik heb er geen schuldgevoel over, want ik heb er part noch deel aan. Maar ik ben wat blij dat ik cultuurrelativist ben.

Terug naar Linkse denkfouten , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht  , of naar site home .