 |
 wordt
betoogd dat de inspiratiebron voor de experimentele wetenschap ligt in het
handwerk en de eer erin gelegd tijdens de Middeleeuwen. Hier een later artikel
over de overgangsfase:Uit: De Volkskrant, 18-06-2011, door Geertje Dekkers Uit ambacht groeide het experiment In de 16de eeuw waren afgietsels van kleine dieren populair. De makers golden als dragers van geheime kennis. Uit hun werkwijze, zegt wetenschapshistorica Pamela Smith, ontstond de moderne onderzoekstechniek. De rivierkreeftjes voor haar historische experimenten haalde Pamela Smith op de Albert Cuyp, vlak bij het Rijksmuseum waar ze veel van haar proeven deed. Om zo'n kreeftje heen bouwde ze vervolgens een mal, die ze in de oven zette om het diertje weg te branden. Zo bleef alleen de mal over, met daarin een holle ruimte in de vorm van het beestje. Daarin goot Smith metaal - vaak zilver - om uiteindelijk een afgietsel van de rivierkreeft tevoorschijn te halen. Afgietsels van planten, insecten, hagedissen, padden en slangen waren van de 16de tot en met de 18de eeuw populair in Europa. Ze zagen er opmerkelijk levensecht uit. De schubben van een hagedis, de aderen in de vleugels van een cicade, de binnenkant van de bek van een pad: ze waren allemaal duidelijk te zien. Smith (Columbia University, New York) is wetenschapshistorica. Ze betoogde in haar boek The Body of the Artisan (2006) dat de moderne wetenschap die toen ontstond, veel te danken had aan de kennis en de manier van werken van kunstenaars en handwerkslieden. De afgelopen jaren probeerde ze te achterhalen wat die kennis en werkwijze dan wel inhielden. Daarvoor concentreerde ze zich op metaalbewerkers die 'levende' afgietsels maakten. ... Aan de basis van Smiths experimenten - die ze uitvoerde met Tonny Beentjes, docent metaalconservering en restauratie aan de Universiteit van Amsterdam - lag een anoniem Frans manuscript uit de late 16de eeuw, zonder titel. Het staat vol aanwijzingen voor ambachtelijk werk en vooral voor het maken van afgietsels van kleine dieren en planten. Het manuscript past in de traditie van 'geheimenboeken' uit die tijd: populaire boeken met vaak medische, technische en alchemistische recepten of praktische handwijzingen. Natuuronderzoekers lazen deze boeken, zegt Smith kort voor de Huygens-Descarteslezing: 'Ze geloofden dat ze bij handwerkslieden kennis over de natuur op konden doen.' De Royal Society in Londen, een vooraanstaand geleerd genootschap, had daarom enige tijd een project lopen om kennis uit ambachten te verzamelen. 'Heel veel kwam er van dat project niet terecht', zegt Smith, 'maar het geeft aan dat deze onderzoekers van ambachtslui hoopten te leren.' De makers van de afgietsels waren in dat opzicht dubbel interessant. Zij hadden materiaalkennis, maar imiteerden bovendien de natuur, en dat was volgens de opvattingen van de tijd een zinvolle manier om meer te leren over levende wezens. Wie een insect of een hagedis kon namaken, bezat kennis over het dier, zo vond onder meer de filosoof Leibniz (1646-1716). Daarom waren de metaalbewerkers een relevante bron van kennis voor natuuronderzoekers. ... Het lastige aan de praktische kennis van deze ambachtslieden is dat ze zich moeilijk laat opschrijven. Smith: 'Het Franse manuscript leest niet lekker. Om te begrijpen wat er staat, moet je nadoen wat de auteur beschrijft. Hij heeft geprobeerd kennis op papier vast te leggen die je eigenlijk alleen kunt opdoen door heel veel te proberen; een vorm van kennis die je moet opslaan in je lijf en in je spieren.' Het manuscript heeft dus iets onbeholpens maar voor historici is het een zegen dat dergelijk teksten er zijn, want ze geven inzicht in een wereld aan kennis die anders verloren zou zijn gegaan, en die Smith en Beentjes met hun experimenten weer tot leven hebben proberen te wekken. ... Om een overtuigend resultaat te behalen, experimenteerden de metaalbewerkers uitgebreid: ‘Ze probeerden steeds verschillende materialen uit, van de mal en van het metaal’, zegt Smith: ‘De auteur van het Franse manuscript kon duidelijk niet ophouden met experimenteren. Steeds probeert hij een net iets afwijkende samenstelling, of een andere temperatuur en dan krabbelt hij de resultaten in de kantlijn bij eerdere beschrijvingen.’ Deze manier van werken hebben natuuronderzoekers overgenomen, stelt de historica: heel nauwkeurig observeren en uitproberen wat er gebeurt als je verschillende factoren verandert. Daar, aldus Smith, komt de moderne experimentele methode vandaan. Red.: Het proces van de overgang kan niet duidelijker uitgelegd worden. Meer bewijzen van het algehele maatschappelijke proces zijn vermoedelijk te vinden in door auteur Smith geschreven boeken:
Naar Wetenschap, historie , Wetenschap lijst
 ,
Wetenschap overzicht
, of site home
. |
|
|