Informatie en media

5 aug.2002

De meeste informatie komt tegenwoordig uit de media. Vroeger las men vooral boeken, en misschien gebeurt dat nog wel evenveel of meer, maar de hoeveelheid informatie die in het huidige tijdperk via de media rondgaat doet de hoeveelheid boekeninformatie in het niet verzinken.
Waar de hoeveelheid informatie dus ontzettend is toegenomen, is de betrouwbaarheid ervan ontzettend gedaald. De informatie in een boek is meestal gedocumenteerd, en controleerbaar. De informatie die de media verstrekken is weinig gedocumenteerd, en slecht controleerbaar. Veel vaker baseert de informatieverstrekker, de journalist, zich op van-horen-zeggen of anekdotische informatie met nauwelijks hogere betrouwbaarheid dan de roddels van de buren

.

Nog veel storender is het feit dat een aantal instellingen dit gat in een veelgebruikte informatie-bron hebben ontdekt en gebruiken om valse informatie te verspreiden. Heel vaak zijn dit instellingen waarvan de meeste mensen verwachten dat ze enigerlei vorm van integriteit bezitten. Bij de grootste verspreiders van desinformatie, leugenaars in de volksmond, behoren staatshoofden, regeringen, internationale instellingen, grote bedrijven,
Een paar saillante voorbeelden, waarvan inmiddels is toegegeven door de daders dat er gelogen is: Israël: in 1967 waren de Arabische landen van plan Israël aan te vallen (aanleiding om de Arabische landen aan te vallen); VS: de torpedobootjagers Lennox en de Turner Joy zijn aangevallen door de Noord-Vietnamezen (aanleiding voor grootschalige oorlog in Vietnam), VS: Irakese soldaten hebben Koeweitse couveusebaby's vermoord (aanleiding voor de Golfoorlog); VS & Israël: bijna alle Irakese Scud raketten zijn door Amerikaanse Patriot raketten neergeschoten (er is er geen enkele neergeschoten); NAVO: er zijn honderdduizenden Albanezen vermoord in Kosovo (aanleiding voor oorlog tegen Joegoslavië). In de categorie systematisch: de Verenigde Staten streden in Vietnam tegen het communisme (ze streden tegen nationalisme), Israël wil vrede (ze willen bezet land én vrede), het communisme is het grootste kwaad op aarde (dat is machtswellust, dat overal op aarde gevonden wordt, en op dit moment het hevigst in de Verenigde Staten).

Er zijn een groot aantal methodes om dit soort valse informatie te maken en te verspreiden. Omdat al deze methoden zich uiteindelijk bedienen van woorden, en het dus ook gezien als misbruik van woorden of misbruik van taal, wordt dit niet hier verder uitgewerkt, maar onder de algemene behandeling van het gebruik van taal, bij Algemene semantiek

.Hieronder behandelen wat snelle vuistregels om uit de grote hoeveelheid "informatie" de vermoedelijke werkelijkheid te filteren. Een meer algemene en uitgebreidere vorm van dit informatiefilter staat hier

.

Het allereerste is het kijken naar de bron, en de positie die de bron inneemt ten opzichte van de informatie. Als de informatie gaat over een conflict, wat heel vaak het geval is, moet de positie van de bron in het conflict bepaald worden. Naarmate het conflict grootschaliger is, is de kans groter dat de bron op een of andere wijze bij het conflict is betrokken. Zodra de bron bij het conflict betrokken is, is zijn informatie per definitie onbetrouwbaar. Dat wil niet zeggen dat het niet waar is, maar dat dit onzeker is, het kan even goed niet waar zijn..

De eerste toepassing van deze basisprincipes is dat in alle wereldwijde en continentwijde conflicten waarin de westerse wereld betrokken is, de informatie in en van de westerse wereld niet betrouwbaar is. In het verleden geldt dit voor de ideologische conflict met de Sovjet-Unie, of het communisme. Alles wat in dit kader in het Westen is gezegd of geschreven is per definitie onbetrouwbaar. Meer recente gevallen zijn de oorlog tegen Irak, Joegoslavië, en het terrorisme.
Omdat dit hier in een wat systematische context wordt opgeschreven klinkt dit in onze Westerse oren wat ongewoon, maar in feite is het onbewust wel bekend, in de zegswijze: het eerste slachtoffer van oorlog is de waarheid. Vervang 'oorlog' door 'conflict' en we hebben een synoniem van de bovenstaande formulering. [bezwaar: vrije pers? definieer vrij]

Zoals al gesteld: onbetrouwbaar wil niet zeggen: onwaar. Hoe bepaalt men nu in een grote stroom berichten wat wel of niet een beetje waar is. Daarvoor zijn de volgende vuistregels behulpzaam:

Als iemand iets beweert over een zaak waar hij een belang bij heeft, is de kans dat het waar is circa 20 procent, en dat het onwaar is circa 80 procent.
Als iemand een uitspraak doet over een zaak waar hij geen belang bij heeft, zijn de kansen op waarheid en onwaarheid respectievelijk circa twee derde en één derde.
Als iemand iets beweert in een zaak waar hij een min of meer tegengesteld belang bij heeft, zijn de kansen op waarheid en onwaarheid circa 80 en 20 procent.

In omstandigheden waar er meerdere bronnen zijn, zijn soortgelijke regels te formuleren:

Als van tien mensen er negen iets beweren dat in het belang is van de groep, en één persoon beweert het tegendeel, is de kans dat de ene persoon gelijk heeft circa twee derde.
Als van tien mensen er acht iets beweren dat in het belang is van de groep, en twee personen beweren het tegendeel, is de kans dat de twee personen gelijk hebben minstens 95 procent (vrijwel zeker).

Een tweede set regels gaat over de manier van presentatie:

Naarmate bij de presentatie van de informatie meer belang wordt gehecht aan de betrokken persoon of personen in plaats van de zaak, is de informatie onbetrouwbaarder.
Naarmate bij de presentatie van de informatie meer de nadruk wordt gelegd op emotie in plaats van de zaak, is de informatie onbetrouwbaarder.
Naarmate bepaalde personen vaker gebruik maken van het spelen op personen of emoties is wat deze personen zeggen onbetrouwbaarder.
Voor personen die in sterke mate gebruik maken van spelen op personen en emoties geldt dat als ze iets beweren, de kans het grootst is dat het tegenovergestelde waar is.

Voorbeelden waarbij de eerste regel uit het laatste groepje gebruikt kan worden zijn te vinden in de berichtgeving rond: de crisis met Libië (tachtiger jaren), met als persoonlijke afleider Khadaffi (Reagan: "Khadaffi is de opvolger van Hitler, en de duivel op aarde"); de oorlog met Joegoslavië, met als afleider Milosevic (Clinton: "Milosevic is de opvolger van Hitler, en de duivel op aarde"); en de oorlog met Irak, met als afleider Saddam Hoessein (Bush sr. en Bush jr.: "Saddam Hoessein is de opvolger van Hitler, en de duivel op aarde").
    Voorbeelden van de tweede regel uit het laatste groepje zijn: de al eerder genoemde moord op de Koeweitse couveusebaby's, de Kosovaarse genocide, en alles met vermelding de termen vrijheid en democratie, vrijheid van meningsuiting, de mensenrechten, enzovoort.
    Regel drie is erg handig, omdat een grote hoeveelheid informatie weggegooid kan worden, doodgewoon door te kijken naar wie het zegt. Dit geldt voor alle persvoorlichters , en met name wat legerwoordvoerders beweren valt hieronder, met als bekendste voorbeeld NAVO voorlichter tijdens de Joegoslavië oorlog: Jamie Shea. Andere voorbeelden zijn diverse Amerikaanse presidenten, met name Reagan (Khadaffi), Bush sr. (Saddam Hoessein), Bush jr. (Bin Laden en Saddam Hoessein), Richard Butler (wapeninspecteur in Irak), alle Israëlische voorlichters en politici ("Alle Palestijnse aanslagen zijn uitgevoerd door Yasser Arafat persoonlijk, inclusief alle zelfmoordaanslagen").
    Regel vier is er een die met enige voorzichtigheid moet worden toegepast, en niet altijd letterlijk moet worden genomen, aangezien er vaak geen precies tegenovergestelde bestaat. Maar hij werkt vaak genoeg om hem hier niet te vermelden .
    Overigens: deze regels zijn ook een uitstekend recept tegen de op deze website later beschreven processen die het menselijke beslissingsproces in de hersenen negatief beïnvloeden, zie hier - een speciaal voor dit doel aangepaste versie van dit artikel staat hier .

Met deze regels in de hand, en een stapel nieuwsberichten uit het verleden, kan geoefend worden op het toepassen ervan, omdat in veel gevallen de werkelijkheid ervan nu bekend is. Een greep uit de zaken die recent (of minder recent) zijn uitgekomen (het is wel goed opletten, want meestal zijn dit maar eenmalige en kleine berichtjes): de steun van de Verenigde Staten aan Soeharto tijdens zijn coup (was toegeschreven aan de communisten), de steun van de Verenigde Staten aan Indonesië bij de inval in Oost-Timor, de steun van de Verenigde Staten aan de Chileense generaals tegen Allende, de steun van de Verenigde Staten aan de mujaheddin en de Taliban (via Pakistan), het feit dat de vernietiging van Afghanistan is gedaan door de mujaheddin (niet door de zogenaamd communistische regering), het feit dat het neerschieten van de Koreaanse jumbojet door de Sovjet Unie een ongeluk was (werd door Amerikanen, met name president Reagan, gepresenteerd als opzettelijk), het feit de Amerikanen dit al na een enkele dag wisten, het feit dat er voor Gagarin geen andere kosmonauten zijn geweest (die verongelukt zouden zijn), het feit dat het neerstorten van een Russisch supersonisch verkeersvliegtuig in Parijs werd veroorzaakt door een spionerende Franse straaljager, enzovoort (nog wat voorbeelden hier )

De meeste van deze voorbeelden stammen uit de Koude Oorlog, omdat die informatie nu makkelijker ter beschikking komt door het einde aan die oorlog, en de inmiddels verstreken tijd. Maar er is geen enkel reden om aan te nemen dat dezelfde processen niet nu werkzaam zijn in conflicten die nu spelen.

Het voorgaande gaat over informatievervalsing met behulp van woorden. Voor de variant met cijfers, zie hier .

Naar Democratie praktisch , Media lijst , Politiek & Media overzicht , of site home .