WERELD & DENKEN
 
 

Alfa en bèta denken, psychologisch

Op deze site wordt een aanzienlijk belang gehecht aan het verschil tussen alfa's en bèta's, een tegenstelling die normaliter wordt geassocieerd met de academische wereld  . Maar dit is slechts een uiting van een dieperliggend verschil, namelijk een verschil in denken, en in sommige opzichten een verschil in algemene geestesstructuur - of zelfs: een verschil in neurologische processen  . Gamma's worden wel geacht hier een tussenpositie in in te nemen, maar ten opzichte van de bèta's is het verschil met de alfa's zo klein, dat ze hier normaliter als één enkele groep worden genomen.

Dat verschil wordt door beide partijen ook duidelijk gevoeld. Bèta's worden door alfa's gezien als betweterig, arrogant, saai, en licht tot ernstig autistisch - alfa's door bèta's als navelstaarderig  , dom of irrationeel, geneigd tot liegen en verwante vormen van slechtheid   , en licht tot ernstig neurotisch  .

Illustratief is in dit verband de volgende bèta grap: "Wie in vijf zinnen zegt wat in een enkele zin gezegd kan worden, is ook tot andere misdaden in staat" - de alfa-versie zou luiden: "Wie cijfers gebruikt daar waar het ook in woorden kan, is ook tot andere misdaden in staat"  .

Dit verschil in houding speelt op (bijna) alle niveaus van het denken. Eén van de meest fundamentele is de houding ten opzichte van het begrip "werkelijkheid": bèta's geloven in het bestaan van een objectieve werkelijkheid - alfa's niet    - alfa's zien het bestaan van een "werkelijkheid" als een bedreiging voor het kunnen uitleven van hun fantasie- en gedachtenwereld. Je kan de spiegelbeeldigheid uitdrukken in twee termen: bèta's zijn emotie-autisten, en alfa's zijn ratio-autisten  .

Een tweede hoog-abstract veld waarop dit speelt, is de houding ten opzichte van generalisaties. Een "generalisatie" is het onder één noemer plaatsen van een groep zaken of personen. Het houdingsverschil gaat over de toepassing op personen: alfa's vinden basaal (en afgekort) dat je generalisaties niet mag toepassen op personen - als denkfouten af te korten tot "individualitisme" of "groepsontkenning"  . Dit komt tot uiting in uitdrukkingen als "Iedereen is uniek", "Niemand is gemiddeld"  of "Het zijn toch allemaal mensen  ..."

Het probleem is dat ze door de werkelijkheid voortdurend gedwongen worden om generalisaties te gebruiken, omdat bijvoorbeeld het afroepen van de namen van alle 17 miljoen Nederlanders te omslachtig is, en ze dus gedwongen zijn de term "Nederlanders" te gebruiken. De afkeer van generalisaties betekent dat ze zich desondanks niet willen verdiepen in het gebruik ervan, en daardoor enorme fouten maken in dat gebruik. Zo zijn de termen "iedereen" en "niemand" ook generalisaties, maar van de soort "zonder betekenis in de werkelijkheid": de eerste is in wiskundige vorm hetzelfde als "oneindig", en de tweede hetzefde als "nul", beide begrippen die slechts in de wiskunde bestaan.

Zo gaat bijna alles in het kader van de integratiediscussie fout in dit opzicht - bijvoorbeeld als in: "Nederlanders zijn racisten omdat ze de term 'allochtoon' gebruiken". Het redeneren en discussieren met alfa's over dit soort en vele andere maatschappelijke zaken is vrijwel onmogelijk, door het volkomen inconsistente en foutieve gebruik van generalisaties   .

Onder deze meer fundamentele verschillen zit een hele verzameling meer specifieke: alfa's volgen meer de begrippen subjectiviteit  , relativisme, fantasie  , vorm  , idealisme, woorden, emotie, macht, chaos dat wil zeggen tegen regels in het algemeen   en ook in opvoeding  , inspiratie, enzovoort, en bèta's volgen meer de begrippen objectiviteit  , inhoud, realisme  , cijfers, ratio  , gezag  , orde, vakmanschap  , enzovoort. Vanzelfsprekend zijn deze verdelingen niet zwart-wit  - voor een wat uitgebreider overzicht in meer bèta-achtige vorm, zie hier  .

Maar het meest basale verschil in geestesstructuur is simpel te benoemen. Algemeen wordt aanvaard dat een van de belangrijke verschillen tussen alfa's en bèta's hun verschillende affiniteit met betrekking tot emoties en redenaties is. Met de alfa, de taalmens, wordt een grotere verwantschap met en voorkeur voor emoties geassocieerd, tot in het zwelgen aan toe  , en een onverschilligheid en afkeer van logische redenaties en alles wat daarbij hoort. Met de bèta, de rekenaar, een grotere voorkeur voor beredeneerbare en meetbare zaken, en een ondergeschiktere rol van tot een weerzin tegen emoties.

Deze verbale uitdrukkingen van het verschil zijn ook een fysiologische plaats te geven. Eén van de oudere bekende feiten over de structuur van de hersenen is dat rationeel denken en emoties op verschillende plaatsen in die hersenen zitten. Emoties horen thuis in onderste deel van de hersenen (thalamus, amygdala, enzovoort)  , die zich dichter bij de hersenstam en de ruggegraat bevinden, die op zich weer geassocieerd zijn met de reflexen  . Het rationele denken bevindt zich in de meer naar boven en voren liggende grote hersenen, de cortex, achter het hoge voorhoofd van de moderne mens, homo sapiens. De enig bekende theorie die uitgaat van een fundamenteel verschil tussen rationeel en emotioneel denken, de algemene semantiek van Alfred Korzybski  (Wikipedia), heeft daarom die tweedeling ook wel geassocieerd met de termen cortex en thalamus  .

Eén van de aspecten van die neurologische verschillen is het verschil van tijdspanne waarin  verschillende denkprocessen verlopen. Primaire lichamelijke handelingen, ademen en dergelijke, worden als reflexen bestuurd vanuit het ruggemerg en gaan heel snel, in tienden van seconden. Emotionele processen, bestuurd vanuit de kleine hersenen, verlopen in enkele seconden, zoals modern onderzoek laat zien  . En van rationele denkprocessen wijst de praktijk uit dat deze op zijn minst seconden duren, en tot uren en dagen uit kunnen lopen.

Een belangrijke praktische uiting van dit verschil is hoe alfa's en bèta's problemen aanpakken. Stel het probleem voor als een punt en de mogelijke oplossing of oplossingen als een ander punt of gebiedje. Alfa's gaan vanuit het probleempunt meteen in zoveel mogelijke richtingen zoeken, en vanuit waar ze dan komen weer in zo veel mogelijk richtingen. Bèta's volgen een ander patroon: zij proberen zich eerst zo goed mogelijk voor te stellen waar de oplossing ruwweg zou kunnen liggen, en doen dan een stap in die richting. Vervolgens wordt bekeken of vanuit dat nieuwe punt de oplossing dichterbij of verder weg lijkt te zijn gekomen. Is dat laatste het geval, wordt een nieuw stap genomen, ongeveer in dezelfde richting, enzovoort. Maar de echt talentvollen hebben nog een extra wapen, namelijk dat ze tegelijkertijd een pad zoeken van oplossing terug naar probleem, zoals een tunnel gegraven door aan beide uiteinden tegelijk te beginnen.

Het is duidelijk dat verschillende soorten problemen zich tot beter deze verschillende soorten methoden verhouden. Natuurlijk geldt daar weer dezelfde tweedeling: problemen gerelateerd aan emotionele zaken laten zich beter oplossen via de alfa methode, die gerelateerd aan rationele zaken via de bèta methode  . Veel problemen hebben zowel een emotionele als rationele kant, maar meestal is toch wel een duidelijk zwaartepunt aan te wijzen. Voor de meeste problemen uit de materiële wereld geldt dat ze een zwaartepunt aan de rationele kant hebben. In de praktijk kiezen de meeste mensen voor de emotionele kant    .

Die keuze voor de emotionele aanpak heeft een achtergrond in een essentieel verschil met de rationele: de rationele aanpak staat geen tegenspraak toe - de emotionele aanpak wel. Een tegenspraak in een rationeel systeem leidt altijd tot onduidelijke of absurde uitkomsten. Het standaard voorbeeld is de uitspraak van de Kretenzer die zegt dat alle Kretenzers liegen. Hij spreek daarmee zichzelf tegen, en je eindigt met een oneindig doorlopende cirkel van ontkenningen en bevestigingen. In het Engels is daar het spreekwoord voor: You can't have your cake, and eat it - je kan niet tegelijkertijd je cake bewaren én hem opeten. Het punt is dat de meeste mensen dat wel willen - ze willen tegelijkertijd lage belastingen én goede maatschappelijk voorzieningen. Bèta's passen hun rationele verstand toe, en maken een keuze - alfa's proberen beide tegengestelde dingen te doen   - vaak tot meestal met contraproductieve uitkomsten in beide opzichten.

Direct verwant aan de scheiding tussen de emotionele en de rationele aanpak van problemen en te nemen beslissingen is er nog een grote tweedeling, namelijk die met betrekking tot het bestaan van een objectieve werkelijkheid. De alfa's hebben een lichte tot grote moeite met het begrip objectieve werkelijkheid, lopende tot aan een regelrechte ontkenning ervan door hele filosofische en sociologische stromingen. De literaire tak van de alfa's bestaat van het ontkennen en manipuleren van de objectieve werkelijkheid - en waar je je bestaan aan ontleent, ligt natuurlijk nauw aan het hart  . Bèta's daarentegen beschouwen de objectieve werkelijkheid als een sine qua non, een niet te vermijden basisvoorwaarde voor het denken. Het verschil tussen de twee houdingen is in extremum de tweedeling tussen fantasie en variatie, en betrouwbaarheid en saaiheid - het rijtje verschillen uit de tweede alinea. De keuze van de alfa's voor hun eigen extremum gaat zelfs zo ver dat ze gesteld voor de keuze tussen fantasie en variatie en slechtheid, of betrouwbaarheid en saaiheid en goedheid, ze voor de slechte kant kiezen  .

Alfa's ervaren met hun veel sterkere neiging tot het onderhouden van tegenstrijdige ideeën ook veel vaker het probleem dat de realiteit ze op één of andere manier dwingt te kiezen. Voor dat probleem heeft de alfa-geest een oplossing, en die oplossing is het al genoemde "liegen"  . Nu is liegen iets dat iedereen doet op enig tijdstip, alleen verschilt de hoeveelheid per persoonlijkheid en per soort persoonlijkheid. Alfa's moeten veel meer liegen, en doen dat ook. Dat is in veel opzichten niet zozeer een kwestie van bewuste keuze: de tweedeling alfa-bèta valt grotendeels samen met de tweedeling emotie-ratio. Moderne onderzoeken laten zien dat deze twee zaken in iedereen zitten, schuilende in twee verschillende delen van de hersenen, waarbij de evolutionair moderne rationele delen dichter betrokken zijn bijna de externe objectieve werkelijkheid, en de waarheid, en de oudere emotionele delen meer bij het interne zelfbehoud en de wenswereld - en het liegen, dus  . Daar waar bij alfa de relatieve sterkte van de connectie met de emotionele hersenen groter is dan bij de bèta  , is zijn de neiging tot (meer) liegen dus min of meer ingebouwd.

Nu is liegen, hoe algemeen ook voorkomend, toch ook iets dat meestal negatief of sterk negatief beoordeeld wordt, afhankelijk van de omstandigheden, en het te veelvuldig liegen zou de alfa-zaak geen goed doen. Hierin wordt hij geholpen door al die andere creatieve capaciteiten: hij verhult of maskeert zijn liegen. Wat kan omdat het in de meeste gevallen om woorden gaat, en te weinig mensen de moeite nemen om die woorden te controleren  . De enige plaats waar dat wel systematisch gebeurt, de wetenschap, is dan ook een plaats waar de alfa's, en gamma's, eigenlijk ook niet veel van moeten hebben. De gamma's zeggen wel dat ze er aan doen, maar ook dat is meestal weer een leugen - omdat ze gesteld voor de keuze tussen ideologie en werkelijkheid, meestal voor ideologie kiezen, zoals in de menswetenschappen  .

Waarmee de cirkel dus rond lijkt: de neiging van alfa's om af te wijken van de werkelijkheid is tevens de capaciteit die ze in staat stelt met die neiging te leven, zodat alles als geheel voor henzelf en maatschappelijke gezien in de omgang met anderen weer oké lijkt. 

Maar dat is niet helemaal waar. Zoals het al genoemde voorbeeld van de liegende Kretenzer laat zien, veroorzaakt de combinatie van liegen en een cirkelproces een voortdurende stroom tegenstrijdigheden. In het voorbeeld is er een cirkelproces ontstaan omdat de Kretenzer over alle Kretenzer sprak, dus ook over zichzelf - dat laatste heet zelfreferentie  , zoals bekend van het Droste blikje  .

Nu is het verschijnsel van zelfreferentie niet te voorkomen, want het hele menselijke bewustzijn is één groot proces van zelfreferenties  . Dus wie liegt, kweekt automatisch en onontkoombaar cirkels van tegenstrijdigheden.

Nu hebben de hersenen een speciaal deel voor de signalering van tegenstrijdigheden: de anterieure cingulate cortex  . Alleen al het bestaan van zo'n special deel wijst op het belang van het proces. En je mag veilig aannemen dat het signaleren van een tegenstrijdigheid een vorm van alarmsignaal is. Bij een continue stroom tegenstrijdigheden zoals veroorzaakt door de combinatie van liegen en een cirkelproces staat dat alarmsignaal voortdurende te rinkelen. Naar men ook mag aannemen, geen positieve ervaring voor de hersenen - dus de mens. Er zijn dan ook steeds meer onderzoeken die wijzen op de mogelijke schadelijkheid van liegen  - een duidelijk zichtbaar gevolg is dat het eenmaal beginnen met liegen vaak steeds meer nieuwe leugens opwekt. Een ander zichtbaar gevolg is het neuroticisme waartoe de alfa-geest een neiging heeft  .

De tegenmaatregel tegen de interne irritatie of "pijn" veroorzaakt door liegen kan twee dingen zijn: stoppen met liegen, of het cirkelproces doorbreken. En hier komen de alfa- en bèta-geneigdheden weer om de hoek kijken: de bèta (de wetenschapper) zal eerder stoppen met liegen - de alfa (de kunstenaar) stopt eerder het cirkelproces. Dat laatste noemen we hier compartimentalisatie   : er wordt een scheiding aangebracht, in dit geval tussen de twee delen van de hersenen die de zaken bevatten die elkaar tegenspreken.

De alfa-geneigde die gebruik maakt van compartimentalisatie heeft dus twee werkelijkheden in zich. En blijkt daar zelfs tussen te kunnen wisselen - in de ene werkelijkheid heeft hij "dit" gezegd, en in de andere wekelijkheid "dat", waarbij "dat" een tegenspraak is van "dit". Ondervraagd hierover, zegt hij dan dat het "zijn visie (of interpretatie of ervaring) van de werkelijkheid" is  .

Dat voor zover de beschrijving van de twee houdingen. De vraag is dan: is het noodzakelijk een keuze te maken, en welke is dan die keuze?

Het eerste hangt af van je doeleinden: zijn kunstzinnige of gericht op vermaak, dan is de keuze duidelijk: dan kies je de alfa-houding. Zijn die doeleinden materieel of maatschappelijk, dan is de keuze ook duidelijk: dan kies je de bèta-houding. Want wat de maatschappij betreft: het praten erover en het besturen ervan is in feite sociologie, en in weerwil van hoe sociologen zich gedragen is sociologie een wetenschap, en dus kan het hier niet anders dan rationeel dus op de bèta-wijze worden aangepakt  - deze keuze is verwoord in de laatste van de drie basis-aannames van deze site  . Het is de basisaanname die de praktische uitvoering van de morele keuzes van de eerste twee regelt. Het is ook het punt waar de hier voorgestelde aanpak fundamenteel afwijkt van alle nu bekende maatschappelijke denksystemen. De laatste gaan vaak ook uit van fraaie morele doelstellingen, maar falen in hun uitvoeringspraktijk, door het ontkennen van een objectieve, door rationele aanpak bestuurbare werkelijkheid, en vervallen daarmee in een aanpak waarbij bewust of onbewust de voorkeur wordt gegeven aan de emotionele aanpak van de meeste problemen, inclusief de meest grote als hoe behouden we onze planeet voor de toekomst. Dat leidt er meestal toe dat die problemen niet worden opgelost  .

Gezien de toenemende ernst van die maatschappelijke problemen is het dus zaak van degenen die er nu voor staan, de politici en andere machthebbers op alle niveaus, om de bèta-manier van denken aan te leren, inclusief het onderdrukken van de neiging tot onjuiste voorlichting en andere vormen van bedrog, af te leren, of hun posities op te geven aan hen die de bèta methode van nature beheersen: de bèta's. Of woorden van economen Arnold Heertje parafraserend: "Alfa's zemelen nu al drieduizend jaar over moraal - misschien kunnen we nu eens met op rede gebaseerde structuren proberen". De reactie van de alfa laat zich raden: 'Dat vonden de nazi's ook'  .

Voor de strijd tussen alfa's en bèta's in de academische wereld, zie hier  , en de gevolgen voor de wetenschappelijke effectiviteit ervan hier  . Over de sociologische aspecten gaat het verder hier  .
 

Naar Algemene semantiek, toepassingen  , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of site home  .
 



 

Rijnlandmodel - 16 mei.2005; 13 nov.2008; 28 feb.2010