Psychologische krachten en begrippen

Onderstaand is een lijst van op de praktijk gebaseerde omschrijvingen. Hoe deze begrippen weer in de praktijk uitwerken, kan men zien in Psychologische praktijktips . Voor de algemene onderbouwing, zie Algemene semantiek hier .

Bewustzijn
Vrijwel anoniem gezien als de hoogste functie van de menselijk geest, en volgens ook vrijwel iedereen gezien als iets uniek menselijks. Dat laatste is vanuit een evolutionair standpunt onwaarschijnlijk - waarschijnlijker is een grote stap van andere soorten naar de mens, maar dus gepaard gaande met lagere vormen van bewustzijn bij andere soorten.
    Volgens het psycho-fysisch parallellisme moet ook met het bewustzijn een fysiek aanwijsbaar proces corresponderen. Naar alle waarschijnlijkheid is dat een cirkelproces , dat zich vermoedelijk afspeelt over diverse tot vele tussenstations, die tussenstations zijnde de diverse modules en functionaliteiten die in de hersenen zitten . Zoals er in de hersenen een proces is waarin de zintuiglijke waarnemingen van de buitenwereld gecombineerd worden ("het geluid van het loeien dat hoort bij het beeld van een koe"), kan er ook een proces bestaan dat de interne representaties, de zelf-opgewekte of uit het geheugen gehaalde beelden, met elkaar combineert. Waarbij dat laatste van nature leidt tot een cirkelproces , omdat het daardoor opgewekte beeld weer deel uitmaakt van de verzameling interne beelden, een vorm van zelfreferentie bekend van het Droste koekjesblik .
    Het is niet duidelijk of met het bewustzijn een specifieke lokaliseerbare model correspondeert, of dat het geheel of deels bestaat uit een gedistribueerd proces. De laatste bevindingen dat intelligentie in hoge mate bepaald wordt door de kwaliteit van het netwerk van verbindingen in de hersenen , maken het waarschijnlijk dat dit netwerk ook een essentiële rol heeft bij het bewustzijn.
    Het is een plausibele intuïtie dat de spraakcentra, het verbaliseren, een belangrijk deel uitmaken van het proces van bewustzijn ("Denken is praten in je hoofd") .
    Overigens kunnen meditatie en soortgelijke training dan gezien worden als oefening in het onderhouden van de bewustzijncirkel zonder er de beelden en emoties uit het hier en nu aan toe te voegen - een vorm van een stationair- of leegloop-cirkelproces dus.
    Alle zaken opgemerkt over het cirkelproces zijn dus vermoedelijk ook van toepassing op het bewustzijn. Voor een praktisch voorbeeld, zie hier .
    De sociologische variant van bewustzijn is, verrassenderwijs, de media .

Binding
Binding behoort tot de emoties , en is vermoedelijk één van de basale emoties aldaar verondersteld, basaal betekend dat het optreden ervan verbonden kan worden aan een specifieke chemische stof - in geval van binding de stof oxytocine. De werking van oxytocine is nog niet zo lang bekend, en de gebruikelijke koppeling is die met de emotie van liefde , maar zoals de beschrijving van liefde al laat zien, is dat vermoedelijk een term voor een veelvoorkomende combinatie van basalere emoties - waarvan binding er één is .
    "Binding" staat dus voor alle gevallen waarin een persoon zich aangetrokken voelt tot een medemens, en vermoedelijk is deze emotie ontstaan tijdens en essentieel voor het groeps- en kuddedier. Hetgeen ook inhoudt dat de emotie van binding niet slaat op niet-leden van de groep of kudde. hetgeen men in recent onderzoek terugziet in dat oxytocine ook afstoting ten opzichte van (leden van) andere groepen kan veroorzaken.
    De sociologische equivalenten van binding aan de binnen-groepse kant kent men ook onder de namen van solidariteit en loyaliteit, en aan de buiten-groepse kant als xenofobie .

Cirkels
Veel psychologische processen gedragen zich als cirkelprocessen. Op deze pagina staat het voorbeeld van drugs , allerlei neurosen uiten zich in herhalings- of cirkelgedrag, en sommige (bio-)psychriatrische ziektes gaan gepaard met zich voortdurend herhalend gedrag. Op wat minder ernstig niveau zijn hardnekkige houdingen en attitudes toegeschreven aan cirkel-redenaties die mensen zich voorhouden, of onbewust uitvoeren (bijvoorbeeld de loops van Dr. Phil in Dr. Phillip C. McGraw, Self Matters). Gebruik makende van hetgeen opgemerkt in kwalen , nemen we hier aan dat deze afwijkingen staan voor cirkelprocessen als een basaal hersenproces, waarvan de ziektebeelden de extremen vormen. Deze aanname sluit direct aan bij die van de compartimentalisatie en modules , omdat een cirkelproces geen (te) direct contact heeft met naburige processen, ook cirkelprocessen - een (te) direct contact zou de cirkels verstoren.
    Om het cirkelproces stabiel te houden onder externe verstoringen, gebruikt het onderliggende proces meestal een mechanisme van zelfregulering: bij een kleine afwijking wordt het proces automatisch teruggestuurd naar zijn evenwicht. Een fysiologische voorbeeld daarvan is het dag-en nachtritme - de fysiologische klok die dit regelt draait op circa 25 uur - de daadwerkelijke frequentie wordt het autonome zenuwstelsel bijgeregeld aan de hand van licht en donker van dag en nacht en komt dus uit op 24 uur. Het is dit terugkoppelingsysteem dat ontregeld raakt door vliegreizen, hetgeen nu "jetlag" heet.
    Cirkelprocessen zijn ook makkelijk te classificeren. De min of meer stabiele zijn de gezonde, en de cirkels die steeds sterker worden, zoals die van verslaving, zijn ongezond, als een soort tumor. Ook ongezond zijn de cirkels die onderweg een omkering inhouden - in getallen uitgerukt en nemende de cirkel als staande voor 1, en de omkering voor vermenigvuldigen met -1, krijgt het cirkelproces een voortdurende flipperende uitkomst: +1, -1, +1, -1, enzovoort. Zo'n flipperende uitkomst heeft vast ook allerlei verstorende werkingen in de buurt van dit proces. Eén van de zeer veelvoorkomende voorbeelden van zo'n omkering is liegen, en de bijbehorende flipperende cirkel is die van de beroemde uitspraak van de Kretenzer die stelt dat alle Kretenzers leugenaars zijn .
    Op deze website gaan we er vanuit dat zeer veel tot vrijwel alle kleinere en veel van de grotere geestelijke kwalen van persoon en maatschappij te herleiden zijn tot dit soort ongezonde cirkels. De methodes om dit soort cirkelprocessen te genezen zijn al bekend, zij het onder andere namen. Zoals Dr. Phil zijn loops en dergelijke aanpakt door een verbaal beroep op het verstand van de slachtoffers, net als de cognitieve therapie in het algemeen , kan een groot deel van flipperende cirkels, die met allerlei negaties , oftewel onjuistheden in logica en redenatie, verholpen worden door een juiste analyse van de gebruikte woorden, zijnde de verbalisaties van de redenaties. Het aanleren van het gezonde gebruik van woorden is het topdoel van deze site, omdat uiteindelijk het meeste denken uitgerukt wordt in woorden. Voor dit doel gebruiken we hier de Algemene semantiek, en de centrale stelling van de Algemene semantiek is dat de betekenis van woorden altijd met enige regelmaat aan de praktijk moet worden getoetst, als een vorm van de wetenschappelijke methode, zie . Wat het diagram aldaar laat zien, is dat dit ook een cirkelproces is. Net als de cognitieve therapie de cliënt voortdurend door een cirkel van gezonde redenaties leidt om de foute te bestrijden.
    Men kan de methodiek van cognitieve therapie en Algemene semantiek dus ook omschrijven als een cirkelproces, in dit geval een proces dat een genezing vormt voor de ongezonde cirkelprocessen van de geestelijke kwalen van persoon en maatschappij . Voor een fysiologisch voorbeeld, zie hier . Ook geeft de cirkelanalogie een goede omschrijving van de meest gevaarlijke kwaal waaraan het denken kan leiden: ideologie .
    Een aantal cirkelprocessen zijn dusdanig belangrijk dat ze apart behandeld worden. Alle vormen van verslaving zijn ook cirkels, namelijk cirkels die versterkt worden door een genotsgevoel - het meest bekende en al genoemd zijn de chemische varianten, de drugs. Minder als zodanig bekend, maar maatschappelijk belangrijker, zijn koop- en geldverslaving
. Een ander veel voorkomend cirkelproces is depressie, zie hier . Er is ook een toepassing op het vlak van de intellectuele inspanning, die de kwaal van het intellectualisme beschrijft .
    Dat het bestaan en belang van dit soort cirkelprocessen ook intuïtief ingezien kan worden blijkt bijvoorbeeld uit de uitdrukking "alles op een rijtje zetten", dat wil zeggen: stoppen met piekeren of malen of draaien in een cirkeltje , en ook visueel hier .

Cognitieve dissonantie
De Wikipedia definitie gebruikend: cognitieve dissonantie is een term die de onaangename spanning aanduidt die ontstaat bij het kennis nemen van feiten of opvattingen die strijdig zijn met een eigen overtuiging of mening, of van het deelnemen aan gedrag dat strijdig is met iemands overtuiging.
    Die onaangename spanning kan reiken van vage of zelfs onbewuste onrustgevoelens tot lichamelijke onpasselijkheid. Dit hangt af van de mate waarin er verschil bestaat, en de mate van verwevenheid van de conflicterende bestaande opvatting in de geest met het geheel van opvattingen. Ook is het sterk afhankelijk van de manier en de snelheid waarmee de conflicterende observatie of werkelijkheid zich aan het slachtoffer opdringt - hoe sneller en hoe onverwachter, hoe groter de schok . Dat heeft te maken met de mate waarin het slachtoffer in staat is defensies tegen de conflicterende observatie of werkelijkheid op te bouwen, defensies die er normaliter voor zorgen dat er geen cognitieve dissonantie optreedt, door de talloze vormen waarin de mens in staat is zichzelf dingen wijs te maken die er niet zijn of niet zo zijn.
    Een in filosofische kringen bekend voorbeeld van cognitieve dissonantie en defensie is de uitspraak van Friedrich Hegel, die bijvoorbeeld de opvatting huldigde dat op grond van goddelijke symmetrieën en dergelijke er zeven planeten moesten bestaan, het toenmalig bekende aantal. Tijdens een lezing riep iemand uit het publiek: "Uw beweringen zijn in strijd met de feiten!" Hegel's antwoord: "Des te erger voor de feiten!"
    Als mensen zaken die niet kloppen met de werkelijkheid opnemen in hun geest als waar, is er ook sprake van cognitieve dissonantie, hoewel dat dan dus niet gepaard gaat met een schok - men kan dit geïnternaliseerde cognitieve dissonantie noemen. Het gevolg is dan meestal of een vaag gevoel van onrust dat kan leiden tot andere geestelijke ongemakken, en het maken van diverse redenatiefouten , het gebruiken van retorische trucs , en soms tot het omarmen van cognitieve dissonantie als een normaal geestelijk gebeuren. Bij dat laatste komen we dan bij zaken als cynisme en nihilisme.
    Hoewel de term normaliter anders gebruikt wordt, kan cognitieve therapie ook gezien worden als een methode om geïnternaliseerde cognitieve dissonantie te verhelpen

Cognitieve therapie
Methode om contraproductieve emoties en gedragingen te verhelpen met behulp van op kennis, verstand, of rationele overwegingen gebaseerde argumenten, voorgehouden door middel van woorden aan het slachtoffer van die contraproductieve emoties of gedragingen. Het verschil met andere psychologische methoden is dus dat de laatste in eerste instantie een beroep doen op de emoties van het slachtoffer , en de cognitieve methode doet een beroep op het verstand. Dit zijn min of meer gescheiden delen van de hersenen, dus de methodes verschillen fundamenteel. Professionele definities en doelstellingen zijn beschreven hier . Merk op dat uit die definities volgt dat cognitieve therapie voor een flink deel voldoet aan de wetenschappelijke methode . Merk ook op dat het voornaamste middel der cognitieve therapie de verbetering van het gebruik van verbaal geformuleerde ideeën, dus woorden, is, en dat cognitieve therapie dus het psychologische aspect vertegenwoordigt van de Algemene semantiek, de wetenschap van de relatie tussen woorden en werkelijkheid . Cognitieve therapie, samen met de aanverwante rationeel-emotieve therapie, is een van de succesvolste (vele uitkomsten zeggen: de succesvolste) therapieën gebleken .

Compartimentalisatie
Uit de ervaringen van mensen met gelokaliseerde hersenbeschadigingen (bijvoorbeeld gerapporteerd door Oliver Sachs) is inmiddels duidelijk dat de werking van de hersenen geen grote brei is, maar opgebouwd uit zelfstandige onderdelen . Dat valt samen met het idee dat vele gedachteprocessen een cirkelvormige structuur hebben . Tussen die onderdelen of modules bestaat wel een vorm van samenwerking, mogelijkerwijs weer door andere processen of modules, anders was geen samenhangend beeld mogelijk - het ultieme samenhangende beeld is natuurlijk het "ik" . Waar hersenbeschadigingen een mechanische vorm van een onderbreking van die samenwerking zijn, zijn er ook bio-chemische en geestelijke oorzaken, die zich voordoen in de vorm van allerlei geestelijke ziekten als schizofrenie. Schizofrenie is de ernstige versie van een algemeen geestelijke conditie, waarvan de minder ernstige varianten worden hier compartimentalisatie genoemd: het verschijnsel dat de uitkomsten van een gedachten proces, een module, worden genegeerd door andere. Het meest voorkomende maar nooit als zodanig benoemde voorbeeld is de negeren door het "ik" van de uitkomsten van de ratio : staande voor een keuze tussen emotie en ratio wordt de ratio genegeerd zelfs als deze duidelijk gelijk heeft .
    Het tegenovergestelde van compartimentalisatie is integratie. Het proces van integratie ligt waarschijnlijk ten grondslag aan een flink deel van de creativiteit. Het werkt in de mens een gevoel van plezier en geluk op, en is vermoedelijk een van constructiefste processen in de geest  .
    De sociologische versie van compartimentalisatie is "taboe" .

Cynisme:
Cynisme, het ontkennen van alle idealen of goede bedoelingen, is een levenshouding die een aantal voordelen lijkt te bieden, met name dat ze goed overeen lijkt te komen met de werkelijkheid. Zodra de werkelijkheid niet overeenkomt met de goede wensen van de mensen, kan de cynicus zich op de borst kloppen met de mededeling dat hij het al voorspeld had. Natuurlijk is zijn situatie wat minder eerzaam dan dat, omdat de leden van de groep van cynici vaak dezelfde zijn die de goede wensen van de mensen in de war sturen. Dat het niet noodzakelijkerwijs dezelfde cynici zijn als de cynici die de voorspellingen doen, is niet ter zake, soms doet de een het foute en wijst de ander op zijn gelijk, en dan weer is het andersom. Red-Eye/Roodoog uit de parabel Red-Eye the Atavist is een goed voorbeeld van de houding van de cynicus, en haar gevolgen. Cynici maken veelal deel uit van de groepen politici (vooral de rechtse), machthebbers (alle), en intellectuelen (links en rechts, ). De groep der cynici is gevaarlijk, met name de intellectuelen onder hen. De cynicus bestrijdt niet alleen idealen, maar alle vormen van goed (willen) handelen, en schept daarmee een moreel vacuüm waarin het slechte kan gedijen - meer over de relatie tussen cynisme en idealen hier .

De drie lagen
De eerste indeling die men van de hersenen kan maken is die van het drie-lagen model, in feite ook het evolutionaire model. De onderste laag is die van de reflexen, die van "vuiltje in oog" - "knipperen" en "brandt hand" - "trek hand weg"; in evolutionaire termen: die van de reptielen. De gevoels- en spierzenuwen werken hier alsof bijna direct verbonden, en de reflexen werken in tienden van seconden. Er is een beetje variatie in de tijden, zoals de oog en hand voorbeelden laten zien.
    De tweede laag is die van de emoties, angst, liefde enzovoort; in evolutionaire termen: die van de zoogdieren. De voorbeelden geven al aan dat emoties korter en langer kunnen werken, maar zelfs de snelste duren iets in de orde van seconden, veel langzamer dan reflexen dus. Maar van de fundamentele emoties neemt men steeds meer aan dat ze aan de snelle kant zitten - bekend is het razendsnelle oordeel dat mensen van elkaar hebben bij persoonlijke ontmoetingen ("Is'ie 't of is'ie 't niet?"), sollicitaties, en dergelijke. Er zijn zelfs aanwijzingen en een toenemende stroom boeken en artikelen die zeggen dat dit soort beslissingen betere uitkomsten geven als ze snel worden genomen . Ook is duidelijk dat emoties veel gemakkelijker te veranderen zijn dan reflexen; een computerdeskundige zou reflexen, de directe verbindingen, een vorm van hardware noemen, in het apparaat ingebakken regels, en de tweede firmware: regels die je van tijd tot tijd zelf kan aanpassen.
    De derde laag is die van het verstand, de ratio; evolutionair gezien: die van de mens. De beslissingen die men neemt en de handelingen die men verricht, komen vaak nog veel later dan die ten gevolge van emoties. "Daar moet ik nog even over nadenken" is een veel gewonere uitdrukking als "Daar moet ik nog even over navoelen". En dat denken is ook veel flexibeler dan de emoties, zoals het proces van leren aantoont. Mensen uit culturen die zo ver elkaar uit elkaar staan dat ze elkaar niet kunnen verstaan of begrijpen, kunnen wel degelijk emotioneel met elkaar meevoelen - de universaliteit van vele emoties is door onderzoek aangetoond. Het veel flexibele karakter van denken wordt, in aansluiting op de eerdere analogieën van hardware en firmware, voor de handliggend uitdrukking als zijnde software.
    De drie lagen zijn dus drie vormen van besluitvorming tot gedrag, die niet noodzakelijkerwijs dezelfde uitkomst zullen geven, en dat dan ook meestal niet doen. Voor de vergelijking van reflexen en emoties, zie hier - wat bronnen over de drie lagen staan hier . De uitgebreidere versie van het IRP staat hier   - het sociologische analogon van de drie-lagenstructuur staat hier .

Dromen
Beelden in de gedachten die zich tijdens het onbewustzijn van de slaap aan ons voordoen. Of die beelden er ook zijn tijdens het bewustzijn maar zich niet daaraan voordoen, is onbekend. Mogelijkerwijs is er een verband met intuïtie. Een vaker gehoorde theorie is dat dromen ontstaan tijdens de verwerking van de vele zintuiglijke waarnemingen gedurende de dag, waarbij tevens een soort van filtering voor het geheugen plaatsvindt

Drugs
Drugs zijn alle stoffen die onze emoties veranderen. Het aspect van verslaafdheid valt daar ook onder, want kennelijke veranderen die stoffen onze wil, namelijk de wil naar die stof, of beter, naar die emotie. Het kenmerk van verslaafdheid is dus weer een cirkelproces: de wil naar de stof/emotie kweekt de wil naar de stof/emotie. Het feit dat chemische stoffen invloed hebben op emoties heeft een simpele verklaring: in onze hersenen worden emoties overgebracht door chemische stoffen - er zijn al allerlei heroïneachtige stoffen ontdekt, en laatst (feb.2006) ook een cannabis-achtige - heel voorspelbaar.
    Het innemen van drugs wordt algemeen gezien als een onnatuurlijke zaak, en is het gevolg van een emotioneel tekort, gebrek of anderszinse kwaal. Drugsgebruik door het individu zegt dus iets over het individu, drugsgebruik op maatschappelijke schaal zegt dus iets over die maatschappij. Individueel drugsgebruik heeft diverse oorzaken, die in Psychologische praktijktips al deels uitgesplitst zijn ; de lichtere gevallen, de meerderheid, zijn eigenlijk alleen een teken van andere problemen . En een deel van dat dat drugsgebruik wordt mede gestimuleerd door maatschappelijk omstandigheden. Daarover kunnen we ook kort zijn: hoe meer gebruik: hoe slechter de maatschappij. Een gelukkige maatschappij is een die in de materiële en emotionele behoeftes van zijn burgers voorziet, en zoals al gesteld: drugsgebruik wijst op een onvervulde emotionele behoefte of emotionele kwaal. In Drugsgebruik, waarom , is uitgelegd dat in de westerse maatschappijen drugsgebruik gerelateerd is aan maatschappelijk opvattingen samengevat in het Angelsaksische model, en in wat algemenere economische termen hier .

Emotie
Volgens het veelgehanteerde Drie-lagen model van de hersenen zijn emoties de middelste laag, gelegen tussen de laag van de reflexen en de laag van het denken . Waar de reflexen in tienden van seconden werken (zie: "brandt hand" - "trek hand weg"), en het denken een kwestie is van minuten en uren (zoals het denken over wat hier allemaal staat), zijn emoties meestal kwesties van seconden. Bekend is het snelle oordeel dat mensen van elkaar hebben bij persoonlijke ontmoetingen ("Is'ie 't of is'ie 't niet?"), sollicitaties, en dergelijke. Er zijn onderzoeken die aangeven dat dit soort beslissingen tot betere uitkomsten leiden als ze snel (binnen enkele seconden) worden genomen  .
     Het evolutionaire nut van emotionele beslissingen boven reflexmatige beslissingen, in gevallen dat snelheid niet de absoluut essentiële factor is, ligt erin dat het een flexibelere dus een betere vorm van beslissingen-nemen is. Bij vogels lijkt de strijd tussen de twee methodes wel zichtbaar te zijn: hun reflex is om bij de minste geringste beweging op te vliegen, maar in de nabijheid van de mens, zoals op stations en terrassen leren ze, waarschijnlijk middels emoties, die reflex te beheersen. Bij zoogdieren zijn de emoties waarschijnlijk gewoonlijk al de doorslaggevende factor, in de meeste omstandigheden. Dat gaat zo ver dat mensen ook gedrag afkomstig van het autonome zenuwstelsel, reflexgedrag, toeschrijven aan emoties, terwijl het andersom is, zie Angst en Schaamte .
    Waar reflexen lopen als elektrische signalen min of meer direct van zintuigen naar ledematen en organen, en het denken loopt via elektrische signalen tussen zeer grote groepen van neuronen, is het dominante transportmiddel van emoties dat van chemische stoffen - stoffen van het type als adrenaline, oxytocine (Wikipedia), enzovoort. Schaamte komt overeen met het loslaten van een chemische stof die ook als reactie heeft dat de bloeddruk oploopt, met als gevolg "blozen". Op grond van dit soort observaties, en gezond verstand, lijkt het waarschijnlijk dat iedere basale emotie overeenkomt met zijn eigen chemische stof . Ook hebben de diverse onderdelen van de emotionele hersenen (zie voor een overzicht hier ) vermoedelijk een specifieke rol in het opwekken van emoties - een belangrijke rol speelt de amygdala, die zelf ook weer een aantal functionele onderdelen heeft (Wikipedia).
    Bij de mens is er voor het nemen van beslissingen, zoals bekend, nog een belangrijke derde factor in het spel, het denken of de ratio, die nog flexibelere en nog betere vormen van beslissingen mogelijk maakt; voor meer daarover, zie Ratio  .

Emotie-therapie
Onder de term emotie-therapie worden hier alle vormen van psychologische therapie geschaard die niet gebruik maken van de ratio, in tegenstelling tot cognitieve therapie. Emotie-therapie lijkt één belangrijke toepassing te hebben: de verwerking van trauma - bijvoorbeeld het verlies van een kind. De meest effectieve vorm daarvan lijkt de tezamen-verwerking met lotgenoten te zijn.
    Andere vormen van emotietherapie lijken sterk verminderd betrouwbaar, tot het tegendeel is bewezen .

Empathie
Het vermogen om met de emoties van een ander mens of dier mee te voelen. Empathie is makkelijker naarmate de emotie basaler is. Empathie is de bron van zeer veel andere emoties, zie bijvoorbeeld Geweten . Empathie is een (of de?) emotie die roofdieren scheidt van de rest: roofdieren kunnen geen empathie hebben met hun slachtoffer, en onderscheid maken in empathie tussen prooidieren en overige lijkt onmogelijk. Het verschil is duidelijk zichtbaar bij hond en kat - een kat deelt emoties met de mens, maar heeft overduidelijk geen empathie, daar waar een hond dat wel heeft . Dat verschil wordt veroorzaakt door het feit dat de kat een actief roofdier is - hond en mens delen een verleden van roofdier, dat ze min of meer afgeschaft hebben. Zie ook Psychopathie .

Evenwicht
De meeste natuurlijke toestanden zijn evenwichtstoestanden, dat wil zeggen: het gevolg van processen waarin twee of meerdere krachten een rol spelen en die elkaar in evenwicht houden . De meeste, zo niet alle, processen in de hersenen zijn evenwichtsprocessen, zie hier , en het is dan ook waarschijnlijk dat dit ook geldt voor de meeste psychologische gedragingen. Degene die het niet zijn, zijn vermoedelijk ook dezlefde de voor beroepmatige behandeling in aanmerking komen - de neuroligische versies bij de pschiater, de semantische en ideologische versies bij de diverse vormen van Cognitieve therapie . 

Extraversie:
Zie Introversie .

Geldverslaving
De verlangen naar geld kan in eerste instantie verklaard worden doordat geld tegenwoordig staat voor materiële goederen, dus ook de goederen die van belang zijn voor een fatsoenlijk leven. Het verlangen wordt een verslaving, zodra het verlangen blijft bestaan als aan deze eerste behoefte is voldaan. het verlangen staat dan los van de materie, en kan oneindig doorgaan, wat in de praktijk ook heel vak het geval is: mensen die al miljoenen hebben nemen risico's en doen enorme inspanningen, om nog meer te verwerven. Het genot zit dat meestal niet meer in de goederen waar het geld voor staat of kan staan, maar aan het geld zelf, of de bijbehorende status of macht. Dat laatste is meestal onontwarbaar met het eerste verbonden. dat het een echte verslaving is, blijkt ook uit het feit dat het door gaat ondanks het meestal wel aanwezige besef dat het schade doet aan de eigen geest, en materiële schade aan anderen. Een voorbeeld is dat van de belastingmoraal, in sociologische termen uitgewerkt hier , of in individuele termen hier . Meer over de geldvalkuil hier ; voor twee specifieke voorbeelden van dit verschijnsel, zie hier (de simpele versie), en hier ; meer over de sociologische gevolgen hier . Voor een wijdere filosofische context, zie hier . Voor de later ontdekte neurologische basis, zie hier .

Geur
Geur is één van de fundamentele zintuigwaarnemingen, en behoort qua indeling in de drie lagen tot niveaus één en twee. Er zijn zeer primitieve aspecten aan geur, direct verbonden met het autonome zenuwstelsel, zoals definitief bewezen door de essentiële rol die geur speelt in de sociale interactie bij insecten, het meest duidelijk in de hooggeorganiseerde maatschappij van de mieren.
    Het verband tussen geur en emoties is al heel lang bekend , zoals bijvoorbeeld de essentiële rol die het speelt bij (vrije) partnerkeuze: de aantrekkelijkheid van de geur van de ander blijkt een directe functie van de samenstelling van de wederzijdse immuniteitspatronen - wat direct herleid kan worden tot levenskansen voor de nakomelingen, vanaf de conceptie. Dit komt zelfs terug in een relatie met ziekte . Ook heel bekend is de manier waarop geur bepaalde emotionele herinneringen kan oproepen.

Gezond verstand
Combinatie van intuïtie , ratio en ervaringen, die een snelle manier verschaft om vragen of problemen op te lossen. Voorbeeld: "Je hoeft niet in China geweest te zijn om te weten dat de lucht daar ook blauw is." (aforisme toegeschreven aan Goethe). Vrijwel iedereen denkt dat hij genoeg gezond verstand heeft, en vrijwel niemand heeft het . Gezond verstand is hoogstwaarschijnlijk een combinatie van vele denkprocessen, een aantal waarvan beschreven zijn hier .

Geweten
De meest algemene term voor het besef kwaad te doen of te kunnen doen aan anderen,. Een noodzakelijke voorwaarde voor een gevoel van geweten is het hebben van empathie . Mogelijkerwijs afkomstig uit de tijd dat de mens in kleinere groepen leefde (dus vrijwel zijn gehele bestaan), gebaseerd op de langdurige ervaring dat als je een groepsgenoot iets aandoet, je ook de belangen van de groep schaadt.

Genot
De meest algemene naam voor allerlei vormen van beleving als plezier, vreugde enzovoort. Emotie door de natuur ontwikkeld om het individu te stimuleren tot bepaald gedrag. Belangrijkste voorbeeld is het genot verbonden met seks, ten einde het individu te stimuleren tot voortplanting. Voortplanting is namelijk helemaal niet van groot belang voor het individu, zeker niet voor de moeder, omdat het zeer veel lichamelijke bronnen kost. Maar voor het voortbestaan van de soort is het essentieel, vandaar dat het gebrek aan individuele belang gecompenseerd moet worden met een grote hoeveelheid genot.

Glijdende schaal
Uit de sociologie is bekend dat alle eigenschappen voorkomen volgende normale verdeling, dat wil zeggen: er is een gemiddelde, de meeste mensen zitten in de buurt van het gemiddelde, en naarmate men verder van het gemiddelde is, zijn er minder mensen met die eigenschap: er zijn heel veel mensen rond de 1,80 meter, de normale lengte, weinig mensen van 2 meter of 1,60 , wat minder normaal, en uitzonderlijk weinig mensen van 2,40 of 1 meter - dat noemt men abnormaal (politieke-correctheid heeft het gebruik van deze term verminderd, maar het begrip blijft hetzelfde).
    Zonder verder experimenteel bewijs neemt het IRP aan dat voor alle psychologische eigenschappen precies hetzelfde geldt . Het rare is dat op het ogenblik er een trend in de maatschappij bestaat die het omgekeerde doet: lichte afwijkingen van het normale voor eigenschappen als autisme en ADHD worden met de abnormale term aangeduid .

 Hersenen en geest
Psychologie gaat in principe over de werking van de menselijke geest. Volgens strikt wetenschappelijke opvattingen is dat hetzelfde als de werking van de hersenen. Dit is geformuleerd als het psycho-fysisch parallellisme : de opvatting dat ieder proces in de geest overeenkomt met een proces in de hersenen.

Hersenhelften
Naast de verdeling in drie evolutionaire, hiërarchische, lagen, is er nog een tweede globale deling in de hersenen: de tweedeling tussen linker en rechter hersenhelft. Globaal gezien ordent men de meer exacte, analyserende, en taalkundige denkfuncties in de linkerhelft, en de meer verbeeldende, synthetiserende, ordenende en dergelijke functionaliteiten aan de rechterkant. De meeste mensen hebben ook een duidelijke voorkeur in het gebruik van één van de hersenhelften - voor een directe, visuele test daarvan, zie hier .

Ik
Zoogdieren, met relatief gezien al vrij grote hersenen, verwerken een groot aantal zintuig-prikkels via bijpassende systemen in gedrag. De belangrijkste aspecten van dat gedrag liggen min of meer vast - die zijn bepaald door de soort. Minder belangrijke aspecten van het gedrag variëren, door de variërende sterkte van de verschillende deelsystemen in verschillende exemplaren (net als in: koeien zijn zwart-wit, maar ieder met hun eigen patroon). Het totaal van dit onderscheidende gedrag is het unieke van het exemplaar. Mensen hebben door de nog grotere complexiteit van hun hersenen de capaciteit verworven om werkelijkheid en gedrag te symboliseren, met als belangrijkste uiting de taal . Die symbolen kunnen ook toegepast worden op de eigen werkelijkheid en het eigen gedrag, en het unieke daarin noemt men het "ik". Afhankelijk van het sociale klimaat kent men een variërende waarde toe aan dit unieke gedrag in relatie tot het soort-  en groepsbepaalde gedrag, waarbij in onze tijd de neiging bestaat het soort- en groepsbepaalde gedrag te ontkennen ("Ieder mens is uniek"). Het blijvende bestaan van het soortbepaalde gedrag blijkt uit opmerkingen van mensen als ze iets hebben gedaan wat ze zelf achteraf vreemd vinden: "Maar zo ben ik anders helemaal niet".
    Het "ik" kan ook weer gezien worden als een systeem, met zijn eigen regels. Dat systeem is, net als het lichaam, ongetwijfeld samengesteld uit een aantal onderdelen, die samenwerken - en soms niet - het zou zelfs zo kunnen zijn dat die samenwerking het "ik" is.
    Een van de regels van dat systeem is dat van (relatieve) stabiliteit. Een uiting van die stabiliteit van het "ik" is de "psychologische reactie of compensatie": is een persoon lange(re) tijd blootgesteld aan een extreem, heeft hij de neiging dit te compenseren door zich bloot te stellen aan het tegenovergestelde extreem . Een andere uiting van het "ik" is voorspelbaarheid: een individu gedraagt zich in sterk verschillende situaties niet sterk verschillend, maar meestal ongeveer hetzelfde, met kleine verschillen; individuen die wel sterke verschillen in gedrag vertonen, worden gezien als gestoord. Die voorspelbaarheid geldt voor ieder individu, en daarmee ook voor mensen als groepen . Voor een overzichtsartikel, zie hier .

Individualiteit
In de algemene indeling "solitaire dieren - groepsdieren" staat de mens in hoge mate aan de kant van de groepsdieren, zoals blijkt uit vrijwel ieder dagelijks gedrag. Als om dit te benadrukken hebben sommige leden van die groep, die vooral onder de abstracter denkenden te vinden zijn, een theorie opgesteld die propageert dat de mens een individu is, samengevat in de slagzin: "Iedereen is uniek." Wat ieder van die abstracte denkers, meestal aangeduid als "intellectuelen", natuurlijk beweert is dat hijzelf uniek en een individu is. Helaas handelen ze daar in hun eigen dagelijkse leven in het geheel niet naar, want in tegenstelling tot de echte solitair bemoeien ze zich met van alles en iedereen, waarbij ze ook nog eens iedereen voorhouden dat iedereen uniek is, dus. Kortom, deze mensen zijn van de beroemde soort van de Kretenzer die beweert van alle Kretenzers liegen. Een kleine en amusante verhandeling over de praktische individualiteit van de mens is te vinden hier .

Integratie
Het gaan samenwerken van de verschillende onderdelen van de geest  , zie ook compartimentalisatie .

Intelligentie
Intelligentie is een van de meest bediscussieerde begrippen in de psychologie. De reden daarvan is niet dat het een zeer vage eigenschap is, maar precies het omgekeerde: het is die eigenschap in de psychologie die het makkelijkst is te meten. Want geen groter angst bij de meeste mensen dan gedetermineerdheid in menselijke eigenschappen of gedrag - 'mensen' hier staande voor degenen die het over psychologische eigenschappen hebben: intellectuelen.
    Van intelligentie staat het volgende wel redelijk vast: Het is in hoge mate genetisch bepaald: één-eiige tweelingen verschillen nauwelijks of niet in intelligentie. Het is in aanzienlijke mate erfelijk bepaald - maar dat volgde al uit het eerste. En het is in beperkte mate oefenbaar - en dat volgt eigenlijk ook uit ten eerste. Dat laatste betekent overigens niet dat oefening geen zin heeft - het betekent alleen dat de bandbreedte van bereikbare resultaten redelijk vastligt: een gemiddelde wiskundige kan nooit door oefening een wiskundig genie worden - en pogingen dit soort dingen te doen zullen slechts een beperkt resultaat hebben .
   Hoewel deze observaties redelijk vast staan, liggen ze maatschappelijk dermate gevoelig, dat nog steeds met regelmaat pogingen worden ondernomen om ze te ontkennen . Die gevoeligheid heeft alles te maken met het complex aan ideeën dat men kan omschrijven als het linkse zestiger-jarenideaal, waartoe ook de volkomen gelijkheid van alle mensen betreft .

Introversie
De ene kant van een koppel tezamen met extraversie. Deze termen afkomstig van Carl Gustav Jung, waarbij introverten ('naar binnen gekeerden') zich kenmerken door een zuinig energieverbruik, voorzichtigheid, en het genoegen nemen met een eenvoudiger leven. Extraverten ('naar buiten gekeerden') daarentegen bruisen van energie en durven meer risico's te nemen. Voor het  tijdperk van de wetenschappelijke psychologie waren dit ruwe kwalificaties, die voornamelijk gebruikt werden in de volksmond - modern onderzoek laat zien dat het verschil in de hersenen zelf zit .
    De populaire benadering van introversie en extraversie heeft geleid dat introversie altijd een slecht imago gehad - extraverten zijn tenslotte van die gezellige mensen ... . Dit ging zo ver dat bij geschiktheidtests bij sollicitatie in alle mogelijke beroepen, extraversie als positieve zaak werd zien, en waarschijnlijk gebeurd dit nog steeds. De werkelijkheid voor de meeste beroepen, waaronder vrijwel alle inhoudelijke, is omgekeerd; meer over introversie hier . Meer over de vooroordelen ten opzichte van introversie en aanverwante zaken hier .

Intuïtie
Een conclusie, gedachte, opinie of idee die/dat in de geest opkomt, waarvoor onvoldoende aanwijzingen, bewijzen en dergelijke lijkt te bestaan . De waarde van intuïtie volgt deels uit het feit dat ze bestaat - kennelijk was het evolutionair van belang. Mogelijkerwijs berust intuïtie op hetzelfde proces als wat ten grondslag ligt aan snelle besluitvorming , of misschien is intuïtie de snelle vorm van emotionele besluitvorming. Een andere mogelijkheid ligt in de vele en grotendeels onbekende processen die zich in de onbewuste delen van de hersenen afspelen, waarvan we alleen indirect kennis lijken te kunnen krijgen tijdens de slaap . Een aantal vormen van dierlijk gedrag, bijvoorbeeld het vluchtgedrag van dieren in aanloop van natuurrampen, laat zich het best vertalen als intuïtie. Het probleem van intuïtie is dat de verbale term vaak misbruikt wordt, als vervanging voor allerlei andere denkprocessen, zoals wensdenken - zie ook het commentaar van cartoonist Peter de Wit:

Jaloezie
Jaloezie is een van de belangrijke menselijke drijfveren. Het is nauw verwant aan eergevoel en prestatiedrang, waarbij de eerste twee een positievere bijklank hebben. Je kan het verschil misschien zo definiëren dat de laatste twee voornamelijk uitgaan van de eigen prestatie, en jaloezie ook plezier geeft als het een ander minder gaat. De natuur hecht kennelijk aanzienlijk belang aan deze drift, dat ook deze variant voorkomt. De vermoedelijke reden daarvan is dat de de drijfveer factor belangrijk is voor de vooruitgang van de soort - meer daarover hier .

Karakter
Karakter is een term die veel voorkomt in het dagelijkse taalgebruik, maar minder in de psychologie als vak. Dat komt omdat karakter in feite een containerbegrip is, dat wil zeggen: er zitten diverse meer fundamentele kenmerken in verzameld - bijvoorbeeld als in: meisjes hebben een ander karakter dan jongens. Een paar van die meer fundamentele kenmerken zijn intro-/extraversie, gelijkmoedigheid/opvliegendheid, en dergelijke. Hoewel deze kenmerken in principe als onafhankelijk van elkaar gezien kunnen worden, lijkt het dat bepaalde kenmerken vaker voorkomen met bepaalde andere, welke correlaties men dan kan aanduiden met "karakter" - er weinig tegengestelde kenmerken voorkomen, spreekt men van een "evenwichtig karakter". Ook dit blijkt in de hersenprocessen terug te vinden, hoewel men dan de meer technische term van "denkstijl" gebruikt - wat meer over een speciaal geval daarvan hier  .
    De sociologische versie van "karakter" is "cultuur", wat eveneens bestaat uit een combinatie van eigenschappen, gekenmerkt door de relatieve sterktes binnen de combinatie .

Kwalen
Geestelijke kwalen komen net als lichamelijke kwalen voor in allerlei varianten en sterktes. Maar waar vrijwel alle lichamelijke kwalen zonder schroom besproken, wordt het bestaan van de meeste, of vrijwel alle, psychologische kwalen ontkent. De enige psychologische kwalen die men toegeeft zijn de ernstige, de ziektes, zoals schizofrenie en paranoia. Dat zijn de geestelijke equivalenten van kanker en hartziektes. De meeste lichamelijke kwalen zijn van minder ernstige aard, denk bijvoorbeeld aan huidontsteking, verkoudheid, en dergelijke. Dit soort kwalen komt veel meer voor dan de ernstige, natuurlijk (natuurlijk). Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat dit bij psychologische kwalen anders ligt. Een groot deel van deze kleinere kwalen uit zich op verbale wijze. Om die reden is op deze site ook een deel over Algemene semantiek , de leer van de betekenis van woorden, omdat de Algemene semantiek een vorm van cognitieve therapie voor deze verbale kwalen is. Meer over de het verband tussen geestelijke ziektes en kwalen hier .

Leren
Het algemene idee van leren is dat je mensen iets vertelt of laat lezen, zij erover nadenken of het anderszins in hun bewustzijn opnemen, en het daarna in hun geheugen stoppen. Wel is redelijk bekend dat er nog een methode bestaat, lichamelijk voordoen: de haptische methode, bekend van sport en dergelijke. Deze laatste methode heeft nu een heel nieuwe dimensie gekregen door onderzoek aan de werking van de hersenen. Dat heeft laten zien dat bij het waarnemen van beweging van anderen, een deel van de hersenen de beweging naspeelt, in wat de spiegelneuronen genoemd wordt. Dat gaat zover dat zelfs de uiteindelijke doel van de handeling van begin af aan wordt waargenomen, en wel zonder betrokkenheid van het bewustzijn, dat pas later in het spel komt.
    Deze waarnemingen hebben grote gevolgen voor het begrijpen van de manier waarop vooral kinderen leren hoe ze met hun omgeving om moeten gaan. En het is aannemelijk dat vele hogere leerprocessen ook door deze meer basale processen beïnvloed worden. Onderzoekers noemen ook het verband met autisme.

Liefde
Een veelgebruikte term toegepast op alle mogelijke vormen van aantrekking - in die laatste betekenis beter te vervangen door de term binding . De term "liefde" kan dan nauwkeuriger gebruikt worden voor die gevallen waarin ook seksuele aantrekking een rol speelt, wat een andere zeer voorkomende uitleg van "liefde" is.
    "Liefde" wordt ook vaak gebruikt als tegenhanger voor angst, maar de meer natuurlijke tegenhanger daar is "afkeer" - de tegenhanger van angst, staande voor vluchten of afstand nemen of  "afstoting", is weer "binding".
    Een derde factor naast binding en seksuele aantrekking is empathie - waar "liefde ook gebruikt wordt in gevallen zonder empathie, acht men het in het gewone gebruik van de term weel een "hogere" vorm van liefde als er (veel) empathie is.
    Waar seksuele aantrekking zeer basaal is (komt bij alle diersoorten voor), en emotionele aantrekking vermoedelijk ook een rol speelt bij zoogdieren, is er bij de mens nog een derde laag: een aantrekking of overeenstemming op het rationele vlak. Deze wens of noodzaak tot overeenstemming op de drie lagen   maakt de menselijke partnerkeuze een ingewikkelde en enigszins hachelijke kwestie, in de praktijk opgelost door relatief langdurige initiatierituelen en regelmatige wisselingen .

Liegen:
Er zijn twee hoofdsoorten van liegen: de sociale en de rationele. Van sociaal liegen wordt algemeen aangenomen dat het noodzakelijk is om sociaal te kunnen functioneren - er zijn talloze situaties waarin je werkelijke mening, bijvoorbeeld als antwoord op een vraag, niet tot de gewenste resultaten leidt: "Wie is de allermooiste van de hele wereld?" heeft als enig redelijke antwoord niet de "objectief" mooiste vrouw van de hele wereld, maar de vrouw die het vraagt. In werkelijkheid is dit geen liegen, omdat de vraag ook niet een objectieve vraag is: er wordt niet gevraagd naar wie de mooiste vrouw van de wereld is, maar "Hou je (nog een beetje) van me?" Objectief liegen op het sociale vlak is meestal wel schadelijk, bijvoorbeeld in het geval dat je zegt van iemand te houden als dat niet zo is.
    De situatie wat betreft rationeel liegen is nauwelijks minder duidelijk, voor wie het weten wil: rationeel liegen is vrijwel altijd schadelijk. Rationele leugenaars zullen bij confrontatie met hun leugen ook vrijwel altijd vervallen in andere en vaak nog ergere leugens. Het ergste zijn daarbij mensen die uit ideologische motieven liegen, want die maken zich ook nog wijs dat het voor een goed doel is - dit betreft voor het overgrote deel de alfa- en gammageest, die zowel sterk is in liegen als in het onderhouden van ideologie . Vrijwel onveranderlijk blijkt dit ideologische goede doel dan ook nog eens een slecht doel te zijn - voor goede doelen hoeft niet gelogen te worden. Meer over de schade van liegen hier .

Man-vrouw
In het kader van de vrouwenemancipatie is in de jaren zestig en langere tijd daarna gesteld dat man en vrouw gelijk waren . Dat is natuurlijk volstrekte onzin - de verschillen tussen man en vrouw zijn groter dan die tussen welke twee culturen dan ook. Middels min of meer bekend zijn de onderzoekjes, ook op televisie gedaan, naar verschil in ruimtelijk inzicht en rekenen (beter bij mannen), en het fijn-hanteren en taal (beter bij vrouwen).
    Zoals zo vaak was het middelpunt van de discussie het begrip IQ, omdat dat destijds het best te meten was. Daarin zijn geen noemenswaardige verschillen. Toch zijn er op vele terreinen die IQ-afhankelijk lijken meer mannen dan vrouwen in de top. De verklaring van deze tegenstrijdigheid is dat dat bij mannen de spreiding groter is: er zijn meer intelligentere, en meer dommere mannen (ook bij bijvoorbeeld zwakzinnigen). En de reden dat de natuur meer risico heeft genomen met de mannenhersenen dan met die van de vrouwen, is dat mannen in de jacht in de natuur altijd meer risico liepen, en dat de voortplanting van de soort meer afhangt van het aantal vrouwen. Waarbij de combinatie van de twee natuurlijk optimaal is voor de vooruitgang van de soort. Voor wat geschreven bronnen, zie hier - voor een gesproken vorm (Martine Delfos) zie hier of .

Natuur
De houding tegenover natuur kan je opsplitsen in  twee extremen: degenen die met bomen praten, en degenen die dat waanzin vinden.
    Onderzoek heeft uitgewezen dat patiënten die in een ziekenhuis liggen, twee tot drie dagen eerder naar huis kunnen als ze op een boom of tuin uitkijken, dan degene die op een blinde muur of huizen uitkijken . Dat bewijst op onweerlegbare wijze dat als er een keuze gemaakt moet worden tussen de twee extreme houdingen aangaande natuur is, dat het de natuur-cynicus is die de gestoorde houding heeft - zoals te verwachten op grond van gezond verstand.

Negativiteit
Er zijn diverse aanwijzingen dat negatieve gevoelens natuurlijk zijn: ze behoren waarschijnlijk bij het oude overlevingsinstinct om in het onbekende een potentieel gevaar te zien. Het is een overlevingsinstinct, omdat het de oude mens op de hoede deed zijn, wat zijn overlevingskansen in een gevaarlijke wereld vergrootte. Dit is iets dat de mens hoogstwaarschijnlijk gemeen heeft met minstens alle andere zoogdieren.
   Het uit zich ook in de gedachten die een mens heeft, waarvan volgens schattingen 70 procent negatief gekleurd is . Waar die negativiteit zichzelf gaat versterken, of anderszins uit de hand loopt, kan men dus gaan lijden aan diverse psychologisch kwalen, met aan de emotionele kant depressie , en aan de rationele kant Cynisme .
    Het feit dat die oorspronkelijk normale negatieve instincten uit de hand kunnen lopen, heeft waarschijnlijk te maken met het nieuwe van de mensheid ten opzichte van alle andere diersoorten die soortgelijke instincten hebben, namelijk zijn de overcapaciteiten van zijn brein, zie hier .

Ontwikkeling
In de psychologie slaat de term ontwikkeling normaliter op die van het kind, bestudeerd door een apart vak genaamd ontwikkelingspsychologie - in feite is dit natuurlijk hetzelfde als de ontwikkeling van de hersenen. Het belangrijkste begrip daarin is dat het ontstaan van bepaalde vaardigheden bij bepaalde leeftijden dus groeifasen van de hersenen horen. - de meest genoemde naam hierbij is die van Piaget, die verschillende fasen van het jonge kind heeft beschreven. Moderne technieken die in de hersenen zelf kunnen kijken, hebben laten zien dat de periode van ontwikkeling zich uitstrekt tot in de twintiger jaren, hetgeen belangrijke consequenties heeft voor een aantal belangrijke zaken, zoals onderwijs .

Persoonlijkheid
Persoonlijkheid is het verzamelwoord voor de combinatie van emotionele voorkeuren en houdingen van en persoon. Er zijn diverse manieren om persoonlijkheid te beschrijven, waarvan de meeste proberen ze uit te drukken als sterkte in bepaalde basisemoties of basiskenmerken - een van die methodes is beschreven hier .

Psycho-fysisch parallellisme
De opvatting dat iedere proces in de geest overeenkomt met een fysiek, biochemisch, proces in de hersenen. Er zijn voortdurend meer aanwijzingen voor de juistheid van deze opvatting, de laatste stroom komende van het gebruik van MRI-scans op de hersenen. Een aantal artikelen met betrekking tot het psycho-fysische parallellisme is verzameld hier . Een specifiek voorbeeld is de veronderstelling dat iedere van de basale emoties overeenkomt met een eigen chemische stof .

Psychologiseren
Psychologiseren is het algemene verschijnsel van het toeschrijven van handelingen of verschijnselen aan psychologische verschijnselen - in het normale gebruik van het woord, slaande op individuen, bedoelt men met het woord dat dit ten onrechte gebeurt.
    Er zijn ook levensvisies die lijden aan psychologiseren, meestal van de soort: "Een succesvol leven maak je zelf", en van Amerikaanse oorsprong.

Psychopathie
Psychopathie is het extreem van de ongevoeligheid voor de wereld, en/of de belangen van anderen, en/of de overschatting van de eigen kwaliteiten. Volgens pyscholoog-onderzoeker Robert Hare is of er sprake is van een cluster van specifieke eigenschappen en gedragingen waaronder gewetenloosheid, een volslagen gebrek aan empathie, een opgeblazen zelfdunk, egocentrisme, een ontbrekend schuldgevoel en een indrukwekkend vermogen om met gladheid, leugens en charme iedereen te manipuleren. Ook speelt de directe bevrediging van een behoefte een cruciale rol in veel van hun handelingen, terwijl de behoeften van anderen volledig worden genegeerd . Dat psychopathie is gerelateerd aan minder ernstige vormen van zaken als zelfoverschatting blijkt hier  .
    Onder de groepen mensen die neiging tot dit soort gedragingen hebben bevinden zich niet alleen diverse soorten misdadigers, maar ook diverse types bekend uit de top van de maatschappij - veel van deze karakteristieken komen overeen met die van de wens naar macht en in extremum machtswellust. Aangezien redelijk duidelijk is dat veel mensen met macht zijn behept met een machtswens of zelfs machtswellust, is het niet verbazingwekkend dat deze ook sterk scoren op psychopathische eigenschappen - geen zinnig mens met gevoel voor de medemens start een oorlog. Degenen die ook het item Uiterlijk hebben gelezen kunnen ook deze portrettengalerij raadplegen.

Ratio
De ratio is een psychologische kracht die zich onderscheidt van alle andere, in dat ze een veel strikter universele waarde heeft. Een muzikaal wonderkind geboren in India produceert andere muziek dan één geboren in Oostenrijk. Een mathematisch wonderkind geboren in India produceert dezelfde wiskunde als één geboren in Oostenrijk (en trouwens, net ontdekt, bij gewone kinderen ook ). Het archetypische voorbeeld van dat laatste is Ramanajan, zelf-onderricht onderwijzer in India, die uiteindelijk zeer belangrijk wiskundig werk heeft gedaan samen met mensen als Bertrand Russell. Als men de term "psychologische kracht" gelijk zou stellen aan "emotie", dat wil zeggen iets dat werkt op de middelste van de drie lagen , dan zou ratio dus zelfs geen psychologische kracht zijn.
    Het fundamentele verschil tussen ratio en emoties op het fundamenteel-psychologische vlak, of zelfs fysiologische vlak, leidt ook tot verschillen in algemene houding tegenover de wereld voor individuen die verschillend getalenteerd zijn in dit opzicht , tot verschillende gedragingen binnen de respectievelijke groepen, en tot afwerende en vluchthoudingen houdingen tussen zowel individuen als groepen, soms tot uitingen van vijandigheid leidende . Voor de grote meerderheid der mensen geldt dat gesteld voor de (onbewuste) keuze tussen emotie en ratio, men kiest voor emotie, zoals blijkt uit onderzoek , en spontane uitingen .  Ze erkennen in stilte wel de extra waarde van de ratio, door bijvoorbeeld emotionele beslissingen "rationeel' te noemen terwijl ze dat niet zijn .
    Het gebruik van de ratio als dominante beslisser lijkt voorbehouden aan een vrij beperkte groep mensen, hoewel de overigen dat natuurlijk nooit zal erkennen - openlijk. Ze doen het wel impliciet, in negatieve kwalificeringen van die ratio-dominanten als "nerds", "autisten", enzovoort, aanduidende dat de betreffende mensen relatief minder belang hechten aan emoties - wat hetzelfde is als zeggen dat deze groep de rationelere mensen zijn - en volgens het drie-lagen model en de onderliggende evolutie: voorop in het pad naar de toekomst. Een vermoeden dat onderstreept wordt door het feit dat dit soort mensen het meeste werk hebben gedaan en doen aan wat de drijvende motor achter de vooruitgang is: (natuur)wetenschap en technologie.

Religie
Geestelijke houding ontwikkeld ter bestrijding van diverse andere geestelijke processen, voornamelijk angst voor onzekerheid. Meestal bestaat religie uit het volgen van de uitspraken van een bepaald persoon, of anders een bepaald geschrift. Het kenmerk van een religie is dat de uitspraken van de betreffende persoon of geschrift worden gezien als de oplossing van alle levensvragen, en dat over die uitspraken geen discussie mogelijk is, dus ook niet aan verandering onderhevig zijn.
    In hun houding ten opzichte van religie zijn er vijf soorten mensen: de fundamenteel gelovigen, de gewone gelovigen, de ietsisten, de agnosten en de niet-gelovigen. De eerste leeft actief naar de leerstellingen van het geloof, de tweede belijdt ze maar leeft er niet naar, de derde belijdt niet de leerstellingen, maar gelooft wel dat er iets religieus (god, hemel) is, en de vierde gelooft helemaal niet in onveranderlijk leerstellingen. In de praktijk zijn de verschillen tussen de eerste twee groepen en de laatste twee groepen onbelangrijke ten opzichte van die tussen de tweede en de derde groep: gewone religieuzen staan veel dichter bij fundamenteel religieuzen dan bij ietsisten, en ietsisten staan veel dichter bij niet-gelovigen dan bij gewone gelovigen (hun hele praktische leven ziet er hetzelfde uit als dat van niet-gelovigen, en meestal ook hun beslissingen).

Schaamte
Schaamte is de emotie die gevoeld wordt bij een aandrang tot gedrag, daar waar iets anders dat gedrag lijkt te voorkomen - zoals uitgedrukt in "je doet iets niet uit schaamte". Schaamte lijkt daarmee een zelfde soort geval als wat Willam James heeft opgemerkt over angst : het is een emotie horend bij basalere gedragsneigingen. Waarschijnlijk is de gedragsaandrang meestal van de individualistische soort, terwijl datgene dat het tegenhoudt te maken heeft met sociale codes. Het is waarschijnlijk een basale emotie voor alle groepsleven, want ook bij apen is het bekend, en er zijn sterke aanwijzingen dat de hond het in de interactie met de mens ook heeft.
    Het gebied dat het sterkst geassocieerd wordt met schaamte is seks. Het is duidelijk dat seks al een factor is op het niveau van het autonome zenuwstelsel - zelfs planten kennen een begrip "sekse". Een blik op de natuur leert dat voor de meeste diersoorten het een evolutionair kennelijk gunstige strategie is om voortplanting, dus de seksuele daad, min of meer gelijktijdig te hebben. Dus is het ook waarschijnlijk dat in de genen van deze soorten zit ingeprogrammeerd om de neiging te hebben  zich te gaan voortplanten als soortgenoten zich gaan voortplanten. Als dat zo is, is het uiterst waarschijnlijk dat ook nog in het menselijke genenpakket zit, tezamen met de bijbehorende neiging van het autonome zenuwstelsel dat wij meegekregen hebben van de lagere diersoorten: seks verleidt tot seks. Maar in ons hogere emotionele pakket, aangepast aan veel latere vormen van groepsgedrag, zit ook dat we aangeleerd hebben trouw te zijn aan een enkele partner, vanwege de lange zoogtijd van met name de mensen diersoort. Die hogere emoties zorgen voor een tegenimpuls bij de neiging van seks leidt tot seks - de emotionele impuls die wij verwoorden als "schaamte". Dus á la James: het is niet zo dat we geen seks hebben als we het zien omdat we ons schamen, het is zo dat we ons schamen omdat we geen seks hebben als we het zien.

Seks
Niettegenstaande de vele en  ingewikkelde verhalen over dit onderwerp gaat seks voornamelijk, dat wil zeggen: op plaats 1, 2, 3, en misschien nog meer, over voortplanting. Ook is het zeer waarschijnlijk dat seks in belangrijke mate een laag één proces is (zie de drie lagen ), op dezelfde manier als angst . Aanwijzingen zijn de dagelijks bekende en proefondervindelijk bewezen relaties tussen seksuele aantrekkingskracht en geur (geur is bekend als typisch laag één), en tussen de bewezen relaties tussen geurvoorkeuren en immuniteitseigenschappen, en de bewezen relaties tussen schoonheid en symmetrie, en die tussen symmetrie en gezondheid.
     De succes van de soort wordt in hoge mate bepaald door de hoeveelheid en kwaliteit van de voortplanting. Hierbij geldt de simpele regel: hoe meer nageslacht, hoe minder de zorg, en dus hoe minder de kwaliteitsbewaking. Bij diersoorten ziet men van laag tot hoog de hoeveelheid nageslacht, gemiddeld, voortdurend afnemen. Bij mensen ziet men bij het voortschrijden van de beschaving ook voortdurend het kindertal afnemen (kindertal is dus ook een maat voor beschaving, getuige het afnemen ervan bij toename van het onderwijsniveau van de vrouw).
    Bij de mens wordt de seksuele partnerkeuze bepaald door de vrouw, en boze tongen beweren dat ook alle anderszins gericht lijkende activiteiten van de man gericht zijn op het verkrijgen van een zo goed mogelijke vrouw (dus zo mooi mogelijk, dus zo gezond mogelijke, dus zo goed mogelijke kinderen krijgend, zie boven), en de activiteiten van de vrouw op het verkrijgen van een zo krachtig/machtig mogelijke man (die goed voor voedsel voor het nageslacht kan zorgen).
    De rest van het verhaal van seks is versiering (nog een enkele illustratie: de vruchtbaarheid van de vrouw bij verkrachting is twee maal zo hoog als bij de gewone paring; uitleg: verkrachting = geweld = kracht = gunstige genen ). Hoe ver dat allemaal gaat qua invloed op de rest van de levensstijl, staat hier .

Spiegelneuronen
Neuronen zijn de cellen in de hersenen die onze acties aansturen: het afvuren van een neuron stuurt, via de zenuwen, het uitsteken van de tong - net als bij alle dieren. Spiegelneuronen zijn een bepaald soort neuronen, die afgaan bij acties waargenomen in de buitenwereld: zie je iemand zijn tong uitsteken, dan gaat het bijbehorende spiegelneuron af. Spiegelneuronen zijn dus een soort snelweg in het ervaren wat er in de buitenwereld gebeurd. In mensen lijken ze vooral nuttig te zijn bij het aanleren van mechanische taken ("moeder doet jong voor"), en het begrijpen van elkaars acties. men neemt aan dat ze essentieel zijn voor sociale interacties, en hun bestaan verkaart ook dat veel van die sociale interacties, zoals verliefd worden en dergelijke, op zo razendsnelle wijze kunnen gebeuren : een groot deel verloopt via dit speciale, snelle mechanisme.
    Meer over het proces zelf hier - meer over het belang hier .

Uiterlijk
Psychologie is puur een kwestie van de geest, het innerlijk - en staat dus los van het uiterlijk. Dat is een keiharde leerstelling van de huidige psychologie, die meestal onderstreept wordt vanuit het ongerijmde, door te wijzen op de mislukking van Lombroso en de praktijken van de nazi's. De stelling dat het uiterlijk onbelangrijk is, behoort ook tot het spectrum van politiek-correcte leerstellingen .
    Dat dit denkbeeld op dit moment nog steeds bestaat is verbazingwekkend. Uit onderzoek bij dieren zowel als bij mensen is bekend dat wat ervaren wordt als schoonheid, in hoge mate samenhangt met symmetrie, en dat hang weer in hoge mate samen met genetische gezondheid. Kortom: waarom vinden iemand mooi: vanwege de belofte van veel en sterk nageslacht .
    In de dagelijkse praktijk gebruikt natuurlijk iedereen in hoge mate het uiterlijk om psychologische inschattingen te doen, want we zien iemand eerst voordat we hem spreken - zie bijvoorbeeld het waarnemen van emoties , of denk bijvoorbeeld aan iets als liefde op het eerste gezicht . En volgens allerlei eerbare lieden nemen we een heleboel beslissingen in de eerste 1 à 2 seconden dat we iemand zien . Daarbij zijn ook beslissingen of oordelen over iemands karakter . Die lieden zeggen dus in feite keihard dat we die beslissingen nemen op grond van uiterlijkheden. Buiten de mainstream psychologie is die realiteit natuurlijk al bekend genoeg - kijk bijvoorbeeld ook maar naar Hollywood .
    Waar iemands persoonlijke karakter in redelijke mate van zijn uiterlijk van af te lezen, geldt dat natuurlijk ook voor zijn politieke karakter. De IRP-hoofdredacteur heeft dat eens treffend geïllustreerd gezien ten tijde van de gevangenneming van de Chileense dictator Pinochet in Londen. In Chili werden demonstraties gehouden door medestanders voor Pinochet, en Londen door tegenstanders, veelal Chileense ballingen. Het contrast tussen de twee populaties was sprekend. (voor een grappige literaire illustratie, zie hier )
    De meest treffende illustratie van het belang van uiterlijk is de relatie tussen uiterlijk en maatschappelijke carrière, uitgedrukt in geld. Dat effect is volkomen duidelijk meetbaar .
    Het IRP wil deze ervaringen ook gebruiken om mensen groepen in te delen. Daartoe zijn inmiddels een paar portrettengalerijen verzameld die de relatie tussen beroepsgroepen en psychologisch profiel illustreren . Deze voorbeelden zouden gebruikt kunnen worden voor een wijder onderzoek naar deze relatie, maar gezien de gevoeligheden rond uiterlijk en karakter zal zo'n soort onderzoek waarschijnlijk niet op korte termijn plaatsvinden . Het IRP zal de al gevonden deelresultaten wel gebruiken.

Valkuilen
De term valkuil heeft zijn origine in de aloude jagers- en krijgerstruc om in een bospad een kuil te graven en dit onzichtbaar met takken en dergelijke af te dekken, zodat de niets vermoedende pad-beganer als slachtoffer "in de kuil valt". In de psychologisch context hier zijn een aantal deze elementen terug te vinden.
    Maar eerst een beschrijving van het psychologische proces achter de typische vlakuil. De meeste en vermoedelijk alle psychologische toestanden zijn het resultaat van twee of meer elkaar tegenwerkende meer elementaire processen, die tezamen zorgen voor een min of meer stabiel evenwicht . Die meer elementaire processen zijn op zich ook weer onderhevig aan invloeden, die het proces kunnen versterken of verzwakken. Neem als voorbeeld een versterking van zo'n elementair proces wat leidt tot een verschuiving van het evenwicht. Stel nu dat de verschuiving van dat evenwicht op zich weer leidt tot een verdere versterking van het elementaire proces. Dan verschuift het evenwicht nog verder, het elementaire proces wordt weer versterkt, enzovoort. Waarmee we een cirkelvormig proces hebben gekregen , en wel één van de soort dat zichzelf versterkt (in vaktermen: positiv feedback). Het resultaat is dat de oorspronkelijke evenwichtstoestand steeds sneller vernadert (het is een niet-evenwichtstoestand geworden, wat ten opzichte van normale processen ook meestal razendsnel gaat, en uiteindelijk, onder invloed van vaak andere tegenkrachten, weer leidt tot een nieuw en sterk veranderd evenwicht (methoden). Afgekort: de toestand is van het ene niveau razendsnel verandert naar een ander niveau - en als je dat tweede niveau als "lager" betitelt, wat het na dit soort cirkelprocessen vaak is, ben je dus "gevallen".
    Deze algemene omschrijving laat zich direct vertalen naar allerlei psychologische processen: als iemand een laag zelfbeeld heeft, gaat hij daardoor vaak fouten maken. Als daardoor zijn zelfbeeld verder afneemt, en maakt hij daarna nog meer fouten - enzovoort. Vertaald: iemand met de neiging zijn zelfbeeld naar beneden bij te stellen bij het maken van fouten, heeft een valkuil.
    Het is duidelijk dat deze beschrijving slaat op vrijwel zaken die men in psychologische zin aanduidt als "valkuilen" . Het slaat ook op een aantal zaken die n iet die naam hebben. Religie is een reactie op de onbekendheden van het leven, en de daardoor opgewekte angsten . Zodra die religie waste waarden gaat formuleren, zal de nu eenmaal veranderlijke werkelijkheid op een gegeven moment gaan afwijken van die vaste waarden. De afwijking van de vaste waarden kan ook weer angsten oproepen (en doet dat vrijwel altijd) waardoor de behoeft aan religie en vaste waarden toeneemt - en de werkelijkheid nog eerder en meer afwijkt, enzovoort. Kortom: religie is de valkuil van de angst voor het onbekende . En iets dergelijks geldt natuurlijk voor alle vormen van ideologie .

Vrije wil
Het hebben van een vrije wil wordt beschouwd als een van de meest kenmerkende eigenschappen van de mens, dat hem plaatst boven andere diersoorten. Het is tevens de meest overschatte. In de praktijk vertoond de mens nauwelijks meer vrije wil dan een aap in een dierentuin, zoals blijkt uit de voorspelbaarheid van veel gedrag . Zo is alle gedrag dat gebaseerd is op zijn verlangen om zichzelf materieel zo goed mogelijk te voorzien, dus ook alle zaken waarvoor de inspiratie geld is, gebaseerd op het primitieve instinct van overlevingsdrang, waar geen enkele vrije wil aan te pas komt - anders deed men het ook niet, omdat inmiddels duidelijk genoeg is dat het geestelijk ongeluk brengt. Dat laatste betekent dat geen zinnig mens met een vrije wil de keuze voor het materialisme zal maken, en dat de mens dus die vrije wil niet heeft, gedwongen als hij is door zijn instincten. Het laat tevens zien dat de meeste mensen leiden aan een aanzienlijk gebrek aan gezond verstand . En degenen die er minder last van hebben, zijn dan nog vaak zo druk bezig dit te bewijzen, dat dat ook nauwelijks nog vrije wil genoemd kan worden. Dat laatste vinden we vooral veel bij min-of-meer creatieve alfa-intellectuelen .
    Tussen twee haakjes: daar waar vrijwel iedereen gelooft in de volledige vrije wil, verandert bovenstaande niets aan de situatie rond de beoordeling van bijvoorbeeld misdadig gedrag: zowel niet-misdadiger als misdadiger hebben dezelfde beperking, en dus blijft de misdadiger even verantwoordelijk. Pas als een substantieel deel der mensen in de beperkingen van de vrij wil overtuigd is, kan de beoordeling van misdaad bijgesteld worden.

Woordgebruik
Het hoeft nauwelijks betoog dat veel psychologische processen ten nauwste verbonden zijn met woordgebruik - misschien is het zelfs wel geldig om een onderscheid te maken tussen de zware en licht psychologische problemen als die primair veroorzaakt door bio-chemische factoren, en die veroorzaakt door fout woordgebruik, waarbij "fout" staat voor een foute relatie tussen woorden (externe en de interne verbalisaties van gedachten), en de werkelijkheid. Dat laatste toont ook meteen de nauwe band tussen therapieën als cognitieve therapie, en de theorie van de Algemene semantiek , een relatie die men ook goed kan zien zodra het praktisch wordt . 

Zingeving
De vraag naar de zin van het bestaan wordt wel de ultieme menselijke vraag genoemd. De vraag kan in principe met een een enkele opmerking worden afgedaan: Stel dat je de zin van het bestaan zou weten, wat dan? Dan is namelijk onmiddellijk duidelijk dat het weten van de zin van het bestaan het bestaan onmiddellijk van het grootste deel van haar zin ontdoet. Het weten van de uitkomst verpest de lol in het spel voor de meeste mensen. Slechts een enkeling kan het spel spelen om het spel. En die enkeling heeft sowieso al weinig belangstelling naar de zin van het bestaan. Voor wie toch wat wil meer weten van de belangrijkste aspecten van die vraag, zie hier .

Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .