Retorische trucs

Retorische trucs en denkfouten worden nogal eens door elkaar gehaald. Retorische trucs kunnen ook drogredenen of denkfouten zijn, dat wil zeggen: vormen van foute logica of betekenis bevatten , maar dat hoeft niet. Een echte denkfout kan gemaakt worden zonder dat emoties in het spel zijn - maar de oorzaak van denkfouten is toch heel vaak een slechte bedoeling.
    Retorica pur sang, de kunst van het spreken, kan ook een goede bedoeling hebben zoals het opvuren van je medestanders of teamgenoten. Retorische trucs hebben dat zelden - meestal is de retorische truc ervoor bedoeld om de toehoorders iets aan te smeren dat in het voordeel is van de spreker of zijn groep, en/of ten nadele van de toehoorders. Voor dat doel gebruikt de retorische truc ook veelal woorden met een sterke vermenging van inhoudelijke en emotionele componenten  . In een groot deel van de gevallen zit er achter het gebruik van retorische trucs ook diverse vormen van meer fundamentele problemen, zoals interne cognitieve dissonanties .
    Het beste wapen tegen retorische trucs is kennis van de Algemene semantiek, de studie van de relatie tussen woord en werkelijkheid - dan is men voorbereid op iedere specifieke vorm  ervan, en eventuele nieuwe varianten - voor wat specifieke aanwijzingen aangaande de dialoog, zie hier . Hieronder staat een lijst met links naar specifieke trucs, waaruit men ook het een en ander kan destilleren.

Afleidingsmanoeuvre (Red herring)
In een lopende discussie een nauwelijks of niet verwante of relevante zaak aanhalen. "Jij hebt het nu voortdurend over de nadelen van immigratie, maar wat de Amerikanen in Irak uithalen is veel erger". Red herring slaat op het verhaal dat in Amerika ontsnapte gevangenen hun achtervolgers, die gebruik maakten van hun honden, die honden op een dwaalspoor probeerden te brengen door haringen op of naast het spoor te leggen.
    De afleidingmanoeuvre is ook een gemene valkuil in inter-persoonlijke en vooral partnerruzies.
    Live voorbeeld: "Vergeet ook vooral niet het geweld tegen vrouwen in landen als Guatemala en Mexico en vele andere landen! Ach, vreemd, nee, daar zijn ze geen moslim dus hoezo zou daar nou geweld tegen vrouwen kunnen optreden?" Oftewel: omdat in Mexico ook vrouwen mishandeld worden, mogen we er niets over zeggen als moslims het doen.

Anekdotisch bewijs:
Anekdotisch bewijs, het aanroepen van een enkel geval als bewijs voor een regel, is eigenlijk een drogreden, maar hij wordt ook heel vaak gebruikt als retorische truc: "De hele familie van Jan heeft voor hem gebeden toen hij kanker kreeg, en hij is wonderbaarlijk genezen. Dat bewijst dat God bestaat." Of het omgekeerde wat betreft regels: "Riku Kobayashi is langer dan Piet de Visser, dus de regel dat Nederlanders langer zijn dan Japanners is onjuist." . Deze laatste vorm wordt zeer veel gebruikt door alle tegenstanders van groepsaanduidingen en regels, waaronder alle multiculturalisten en merkwaardig veel sociologen .
    Een speciale en veel gebruikte vorm van anekdotisch bewijs is het "Maar er zijn ook autochtone ...", met op het stippellijntje één of andere negatieve eigenschap die veel voorkomt bij allochtonen, immigranten, moslims, en dergelijke (De Volkskrant, 19-08-2010, van verslaggever Iñaki Oñorbe Genovesi ):

Natuurlijk is de gedane uitspraak op zich wel waar, want op 13,5 miljoen mensen zal alles wel voorkomen. Maar het argument is irrelevant, want het gaat alleen om de percentages.

Angstopwekking
Een glaszuivere emotionele truc, omdat angst misschien wel de meest basale emotie is: "We moeten de Russen aanvallen, want anders vallen ze ons aan" (gedurende vijftig jaar in de internationale politiek de meest gebruikte retorische truc).

Associatie
Associatie is meestal een vorm van Persoonlijke aanval , en loopt in principe als volgt:
- Jij zegt iets dat Pietje ook heeft gezegd
- Pietje deugt niet.
- Ergo: jij deugt ook niet.
Meestal komt dit ook in combinatie met de Tweede Wereldoorlog, zoals in het volgende echte voorbeeld samengesteld uit diverse gebezigde varianten :
- Paul Cliteur zegt iets dat Carl Schmitt ook zegt.
- Carl Schmitt is een nazi.
- Paul Cliteur heeft nazi-sympathieën.
Waarbij dat laatste natuurlijk een eufemisme is voor het eigenlijke betoog van de auteur: Paul Cliteur is ook een nazi.

Autoriteitsargument (Ad verecundiam):
Een zeer veel voorkomende denkfout, van de normaliter afgekorte vorm: "Professor Weetal heeft gezegd ...", wat een afkorting is van (met een specifiek voorbeeld ter verduidelijking):
"Professor Weetal heeft gezegd zegt dat de maan van groene kaas is."
"Professor Weetal heeft altijd gelijk."
Ergo: "De maan is van groene kaas."
Theoretisch gezien hoeft dit geen denkfout te zijn, omdat het zo zou kunnen zijn dat Professor Weetal de toestand van de maan inderdaad onderzocht heeft, en hij dus een goede reden heeft om zijn uitspraak te doen. In de praktijk zal deze situatie zich zo zelden voordoen, dat men hem op voorhand kan afwijzen - ten eerste zou als dat onderzoek gedaan is, ieder verstandig persoon verwijzen naar dat onderzoek en niet naar professor Weetal, en ten tweede wordt de "Professor Weetal"-redenatie vrijwel uitsluitend toegepast op die terreinen waar er nauwelijks tot niet sprake is van onderzoek van de werkelijkheid, zoals filosofie, sociologie, en politiek.
    Een voorbeeld uit het geheugen van de IRP-hoofdredactie is een test die ooit eens gedaan is (door een Amsterdamse universiteit?) waarbij toenmalig VVD-voorman Hans Wiegel en PvdA-voorman Joop den Uyl een speech hielden voor studenten met PvdA en VVD sympathieën, waarbij Wiegel linkse standpunten verkondigde en Den Uyl rechtse, waarna de studenten ondervraagd werden over hun waardering van de speeches. Uit het resultaat bleek dat de studenten in overweldigende mate de persoon volgde, de autoriteit, in plaats van de inhoud.

Bekende weg
Dit is een afkorting "het vragen naar bekende weg". In principe mag je natuurlijk altijd vragen stellen, maar als je over alles vragen zou stellen, schiet het natuurlijk niet op - dan komt de discussie volledig tot stilstand. Vragen stellen naar zaken die redelijk tot vrijwel volledig bekend zijn, is dus een mogelijkheid om een discussie te stoppen als deze een richting uit dreigt te gaan die je niet bevalt - een retorische truc.

Bewijs het
Het vragen naar de e3kende weg is de vraag naar een bewijs eentje die in principe altijd gesteld mag worden. Maar ook hier ligt op dezelfde manier misbruik op de loer. Je kan van ieder detail bewijs vragen. En van niets is een volkomen sluitend bewijs te krijgen - volkomen sluitende bewijzen zijn voorbehouden aan de wiskunde. Ook bij het vragen naar bewijs dient dus de redelijkheid in het oog te worden gehouden. Te veel vragen naar bewijs op het verkeerde moment is een retorisch truc, meestal om de discussie in het honderd te laten lopen, en dat dan omd

Claque
De Engelse Wikipedia uitleg is erg illustratief:

Komt voornamelijk voor in internetdiscussies, en betreft dan mensen die de mening van anderen ondersteunen, vaak door tegenstanders met andere retorische trucs als Ad hominem onderuit proberen te halen. Een bijzonder naargeestig verschijnsel.
    Een meer letterlijke vorm van claque is het organiseren van een eenzijdig publiek bij een openbare discussie, zeker als het een één-op-één discussie is. Het krijgen van ondersteuning heeft een zeer vervormende werking op de het oordeel van buitenstaanders over de juistheid van argumenten, het gevolg van het menselijk groepsdenken . De retorische truc bestaat dan uit het inspelen op de opinies van die claque.

Contradictie
Het gebruiken in een woord term of combinatie van woorden van zaken die elkaar tegenspreken. In principe natuurlijk een denkfout, maar ze kan ook bewust gemaakt worden. Dan zijn er ook weer twee gevallen: de stijlfiguur en de retorisch truc. Indien gebruikt als retorische truc, is de ideologie meestal niet ver, omdat een contradictie meestal redelijk duidelijk is, en je enigszins tot in sterke mate last moet hebben van een blinde vlek om hem te missen. Bekende toepassingsvelden zijn de religie, het multiculturalisme en de koudeoorlog (of de buitenlandse politiek in het algemeen). Een paar voorveelden staan hier , en nog een verdere behandeling in het kader van de algemene semantiek hier  .

Demoniseren (duivelsargument)
Het duivelsargument probeert een mening te bestrijden door de verkondiger van de mening kwade bedoelingen toe te dichten. Het is dus een combinatie van stroman (het toedichten) en angstopwekking. In zijn werkwoordvorm is het bekend als "demoniseren". Waarna iedereen zelf de voorbeelden kan verzinnen, als Wouter Buikhuisen , Hans Janmaat en Pim Fortuyn .

Dreigement (Argumentum ad baculum)
Het argument "met de stok" is een zuiver en puur machtsargument, zeg maar een openlijk dreigement, en daarmee een heel kwalijke. Een voorbeeld:
"Als je Jezus niet aanneemt als Redder zult je eeuwig branden in de hel!"

Domme August:
Net doen of je een argument of de weerlegging van een argument niet gelezen of begrepen hebt.

Eenzijdigheid (Meten met twee maten)
Eenzijdigheid is een wijd verspreid verschijnsel, en als retorische truc één van de meest venijnige, omdat de gedane uitspraak op zich heel redelijk kan klinken. Een decennium of zo terug in zijn meest flagrante vormen te beluisteren in het kader van de Koude Oorlog. Zoals in (de Volkskrant, 23-02-2010, van correspondent Hans Moleman):

Natuurlijk ontkent ieder land habitueel iedere vorm van spionage, in weerwil van een enorm dossier van betrapte agenten.
    De meest frequente  toepassing in de huidige (2009 en alle jaren ervoor) politiek is in het conflict tussen Joden en Palestijnen. Zo doet men oproepen als "Hamas moet Israël erkennen" (H. Clinton, 2009). Dit is eenzijdig, bij het uitblijven van de gelijktijdige oproep "Israel moet de bezetting van Palestina erkennen". Een ander vruchtbaar terrein is de multiculturele discussie - als in "Jantje mag niet zeggen dat de islam niet deugt", en tegelijkertijd: "Pietje mag wel zeggen dat het katholicisme niet deugt". Meer voorbeelden hier .

Exactheid:
Het eisen van de andere partij dat hij honderd procent exact is in het aantonen van zijn beweringen. Dit is een retorische truc omdat degene die het doet over het algemeen uitstekend weet dat dit niet kan. Want er bestaan geen exacte waarheden in de werkelijke wereld, alleen in die van de wiskunde en de logica.

Feitenverkrachting
De term"feitenverkrachting" is van toepassing op een groot deel van de hier verzamelde trucs, maar als één van de later genoteerden ontsat er  een tekost aan goede namen. Een vooreeld ter toelichting (uit de Volkskrant, 20-08-2010, hoofdredactioneel commentaar):

Met de term 'velen' wordt gesuggereerd dat het wat betreft de weligheid van straatcriminaliteit en de oververtegenwoordiging daarin van allochtone jongen daarin gaat om meningen. In werkelijkheid gaat het om feiten =>. De suggestie dat het om meningen gaat, is een verkrachting van de feiten.

Framing
Framing is een combinatie van diverse andere trucs - van Wikipedia:

Een (geleend) voorbeeld dat een flink deel van de discussie over de multiculturele samenleving samenvat :

Een praktisch voorbeeld hier .

Gelegenheidsargument
Het gebruiken van een argument in een bepaalde situatie, daar waar in andere situaties of in zijn algemeenheid dat argument niet geldig zou zijn. Een effectieve en dus gevaarlijke retorische truc, omdat op zichzelf het argument plausibel kan klinken (De Volkskrant, 29-07-2010, hoofdredactioneel commentaar)

Natuurlijk zijn alle sportprestaties volstrekt overbodig. Hetgeen het gebruik dit een ijzersterk geval van een gelegenheidsargument maakt.

Hellend vlak
Een veelvoorkomende truc: "Als je vandaag instemt met cameratoezicht, krijg je morgen een Big Brother staat." Of tezamen met een zeer veel gebruikt eindpunt: "Als je vandaag kiest voor meer vrijheid van meningsuiting, krijg je morgen meer antisemitisme." . Dit laatste is vanwege haar frequentie hier apart genoemd als Ad judaïcum .
    Voor een reeks voorbeelden uit het integratiedebat, zie hier .

Herhaling (Ad infinitum)
Veelvuldige herhaling van eigen standpunten. Er zijn twee versies - in versie één slaan de argumenten nauwelijks of niet op de voorhanden onderwerpen. Dit heeft meestal de bedoeling om af te leiden van de bestaande discussie - een vorm van Red herring dus.
    In de andere versie slaan de argumenten wel op het onderwerp, maar herhaalt men het eigen argument zonder acht te slaan op tegenargumenten, om de indruk te wekken dat het eigen argument superieur is.

Historisch beroep (Argumentum ad antiquitatem)
Dit is de drogreden dat iets juist of goed is, simpelweg omdat het oud is. Een voorbeeld:
"Al duizenden jaren geloven christenen in Jezus. Het christendom moet wel waar zijn omdat het al zo lang bestaat, zelfs ondanks vervolgingen."

Ad Hitlerianum
Een variant van Hellend vlak , maar dusdanig frequent gebruikt, dat een aparte vermelding gewenst en noodzakelijk is. Hele discussies en zelfs hele onderwerpen worden geterroriseerd door het Ad Hitlerianum, met name alles wat te maken heeft met immigranten, allochtonen, moslims,  enzovoort. Vrijwel het gehele politiek-correcte smaldeel der intellectuelen bezondigt zich er in mindere of meerdere mate aan , met als ongekroonde koningin mevrouw Elsbeth Etty , die als beloning voor deze arbeid een universitaire aanstelling heeft gekregen.

Ad holocaustum:
Een normale politieke zaak herleiden tot de holocaust. Een extreme vorm van Ad judaïcum, en ook meestal gebruikt in de context van de oorlog in Palestina. Bijvoorbeeld naar aanleiding van columns van Thomas von der Dunk over de misdaden door Israël: "De hoeveelheid energie die Thomas von der Dunk de laatste weken wijdde aan de vermeende wandaden van Israël ... Uit alles blijkt dat je niet meer in staat bent om objectief het Midden-Oosten conflict te observeren. ... Hebben we dat niet eerder waargenomen in de geschiedenis, dat toepassen van die andere norm als het om Joden gaat? Hoe liep dat ook al weer af?"
    De laatste tijd (schrijvend april 2009) wordt dit argument ook gebruikt om positie van moslims in Nederland te ondersteunen.

Hondsbrutaliteit:
Een wat zeldzamere vorm, want je moet hem wel volhouden, anders wordt je natuurlijk afgeschoten - dat het een apart geval is, blijkt ook uit het veel minder voorkomen van de matigere versie: brutaliteit. Een voorbeeld: "Extreem rechts hoort niet in Nederland thuis. Klaar. Volgende onderwerp." Let op het gelijktijdig optreden van Herhaling  .
     Een praktisch voorbeeld uit meest actieve bron van hondsbrutaliteit, de staat Israel en haar aanhangers (uit de Volkskrant, 23-08-2010, van de buitenlandredactie)

Dit zijn hondsbrutaliteiten omdat ten eerste Israël niets te zeggen heeft over andere landen, ten tweede dat Israël zelf atoombommen bezit, dat het ontstaan is door andermans land te bezetten, en al meer dan vier keer zijn buren heeft aangevallen.

Ja, maar ...
De spreker of schrijver begint met het toegeven van een punt, om dat vervolgens onderuit te halen, meestal door middel van andere retorische trucs, zoals Ad hoc, Ad hominem, enzovoort. De meest gebruikelijke vorm zit al in de naam van de truc. Het voorbeeld is eentje dat het laatste jaar (we schijven april 2009) talloze malen is gehoord, gaande over Geert Wilders: "Uiteraard kunnen en mogen we hem in onze fraaie democratie niet doodzwijgen maar het kan toch wel ietsje minder?" Wat je natuurlijk als volgt moet uitleggen: Wilders mag niet doodgezwegen worden, maar het moet wel minder over Wilders gaan. Aangezien de tegenstanders van Wilders dat altijd al gevonden hebben en vinden, op elk niveau van aandacht voor hem, is dat dus hetzelfde als een oproep tot doodzwijgen - geheel analoog aan het geval dat tegenstanders van belasting altijd beweren dat ze er niet tegen zijn, maar alleen minder willen (ook al is het 1 procent).

"Jantje ..."
"Jantje ..." is een afkorting van "Jantje doet 't ook". Een vorm van argumenteren uit de kindertijd, door moeders talloze malen weerlegd, maar in nood wil hij ook in volwassen discussies wel eens opduiken.

Jij-bak (Tu quoque)
Een argument terugspelen naar de persoon van de uitspreker, vaak beginnende met "Maar jij ...". Het argument dat daarop volgt kan al dan niet waar zijn, maar dat maakt niet uit voor de juistheid of onjuistheid van het oorspronkelijke argument. "Maar jij heb vroeger ook gerookt" is geen tegenargument als iemand pleit voor de ongezondheid van roken.

Ad judaïcum:
Een extreme variant van hellend vlak : het terugvoeren van een argument naar een versie die gezien kan worden als beledigend voor of schade toebrengend aan Joden of de Joodse reputatie, meest eindigend met de frase " ... en dat is antisemitisme." Zo wordt het bijvoorbeeld normaliter als fout gezien om mensen in een dispuut uit te maken voor een massamoordenaar, behalve ter verdediging van Israël of andere Joodse belangen, dan mag je iedereen beschuldigen van antisemitisme, en eisen dat de ander bewijst dat hij geen antisemiet is - een zwarte zwanen denkfout .
    Als concreet voorbeeld kan bijna de hele discussie rond integratie en multiculturalisme aangehaald worden, want die wordt gedomineerd door het Ad judaïcum, met in de oervorm: "We moeten vluchtelingen toelaten omdat de joden ooit vluchtelingen waren". Voor "We moeten vluchtelingen toelaten ..." kan ook staan "We moeten immigratie toestaan ...", "We mogen immigranten niet bekritiseren...", "We mogen de islam niet bekritiseren, want de islam is van immigranten, en ...", enzovoort - zie bijvoorbeeld enkele gevallen hier en samen met nog wat analyse hier . Live voorbeeld: "Xenofobie is hetzelfde als antisemitisme ... het heeft dezelfde voedingsbodem, dezelfde irrationele basis ligt eraan ten grondslag."
   Ad judaïcum overrulet, voor de gebruikers ervan, alle andere vormen van argumentatie. Een nog extremere vorm is Ad holocaustum .

Massa argument (Argumentum ad populum)
Dit is de drogreden dat iets wel waar moet zijn omdat vele mensen geloven dat het waar is. Vaak zijn ze ook emotioneel beladen. Enkele voorbeelden: "Al duizenden jaren geloven mensen in de bijbel en Jezus, wil je beweren dat al die mensen gek zijn?" of: "Zo'n twee miljard mensen zijn christen, dat zegt toch wel iets?"
    Dit is zowel een denkfout als een retorische truc. De denkfout is dat niet gerefereerd wordt naar de werkelijkheid, maar wat mensen denken over de werkelijkheid - een jurist zou zeggen: "Dit is 'van horen zeggen', dus geen toelaatbaar bewijs." Ook het aantal maakt hierin niet uit, want honderd maal niest is nog steeds niets. Of met een Rotterdamse zegswijze:  "Als honderd man in de Maas springen, dan spring je er toch ook niet achteraan..."
   De retorische truc zit erin dat mensen, als afstammelingen van groepsdieren, erg gevoelig zijn voor groepsdwang en aanverwante vormen van conformisme. Die gevoeligheid van de mens voor dit soort groepsdenken is ook wetenschappelijk onderzicht. De test hiervan gaat als volgt: aan een kamer met ca. veertig mensen wordt op de linkerkant van een scherm een beeld van drie staafjes getoond, een kleinere, een middelste, en een grotere. Aan de rechterkant staat een enkel staafje, en de vraag aan het publiek is: welk van de staafjes aan de linkerkant is even groot als het rechter staafje, zie hieronder:

Het is duidelijk, maar niet overduidelijk, dat dit de middelste is; duidelijk betekent hier dat vrijwel iedereen voor het middelste staafje stemt. Nu wordt het publiek opdracht gegeven voor het linker, foute, staafje te stemmen. In de kamer wordt de proefpersoon binnengelaten. Weer wordt de vraag gesteld: Welk staafje is even groot als het rechter?, en iedereen in de kamer stemt openlijk voor het foute. Wat doet onze proefpersoon? Het resultaat is dat in circa tachtig procent van de gevallen de proefpersoon met de fout van de menigte meestemt. Dat is groepsdenken.

Omkering
De andere partij iets toeschrijven wat men zelf doet. Dat lijkt een lastige retorische truc, want men zou zeggen dat dat voor iedereen zichtbaar zou zijn. Het wordt dan ook meestal gebruikt op terreinen waarop eerder succesvol propaganda is bedreven, met als archetypische voorbeeld de internationale politiek. Voorbeeld is het volgende bericht:

Het is natuurlijk de Amerikaanse marine die de Chinezen lastig valt. Een grootschalig voorbeeld van dit soort omkeringen vond plaats tijdens de Koude Oorlog . In beide gevallen is door langdurige en effectieve propaganda ervoor gezorgd dat de overgrote meerderheid de omkering ziet als de waarheid.
    Een voorbeeld uit het multiculturalisme: een boos artikel over de behandeling en bejegening van migranten onder de kop "De migrant als handelswaar" - het is natuurlijk precies andersom: door om economische redenen te migreren, toont de migrant dat hij zichzelf en zijn nieuwe land ziet als handelswaar.
   Nog een aardige bij een artikel geschreven door burgemeester van Amsterdam Job Cohen, die vindt dat de islam onterecht een slechte reputatie heeft :

Hierin beschuldigt FrankLenssen critici van Cohen van gebruik van Ad hominem, onder het gebruik van een Ad hominem ('kwakers'). Nog meer voorbeelden hier .

Onjuistheid
Het gebruik van een aanname, bewering, of iets dergelijks die niet juist is - die niet overeenkomt met de werkelijkheid.
    Is hier ook gerubriceerd als denkfout , maar hier gaat het om het welbewuste gebruik ervan, als als retorische truc voor het geval een discussie dreigt verloren te worden, met als standaard gevolg een "wellus-nietus"-situatie, een situatie die voordelig is voor de discussiant die in de discussie ongelijk dreigt te krijgen (en als die discussiant ongelijk krijgen als een probleem ziet, wat het eigenlijk niet is).

Parfum:
Beleefdheid is een grote waarde, maar zelfs deze waarde kan misbruikt worden. Er zijn mensen die op uiterst beleefde wijze de meest onbeschofte dingen kunnen zeggen en schrijven - dit noemen we "parfum": met de geur van beleefdheid proberen ze de stank van onbeschoftheid te verbergen. Voorbeeld uit de context van multiculturalisme: "Ik probeer te begrijpen hoe je tot je standpunten komt en of de in mijn ogen nogal 'vierkante' manier waarop je het opschrijft een diepere achtergrond heeft. En dan raak ik net zo goed aan wat ik zie als jóuw 'interne behoeften', bijvoorbeeld aan je behoefte aan orde, duiding en gemeenschappelijk nut." Dit is een omslachtige en zeer beleefde en daarom nog onbeschoftere vorm van Ad hominem, en door de context een beschuldiging van het koesteren van onderbuikgevoelens.

Persoonlijke aanval (Ad hominem):
Wordt meestal onder denkfouten geschaard maar is een retorische truc, want er wordt niet op de inhoud van de zaak ingegaan. Is vermoedelijk de meest gebruikte retorische truc, in zijn algemene vorm: "Wat je zegt is niet waar, want jij deugt niet." In plaats van "jij deugt niet" ziet men heel vaak "jij bent een fascist", "jij bent een racist", of  "jij bent een antisemiet".
    Het tegenovergestelde, verdediging met een beroep op de of een persoon,  kan ook, en heet dan het autoriteitsargument .

Ad ponandum
Vorm van bluf. Door het botweg uiten van één of meerdere ononderbouwde beweringen wekken van de schijn van een argument. Meestal in meervoudsvorm. In spreektaal meestal ondersteund met emoties als nadrukkelijkheid, aplomb, en dergelijke. In extreme vorm wordt dit hondsbrutaliteit .

Ad professorandum
Vorm van bluf. Door het wekken van de suggestie ergens een expert in te zijn, tevens de suggestie wekken dat een eerder of later gebruikt ander argument daardoor geldigheid heeft.

Projectie
Het projecteren van eigen fouten, met name eigen foute vormen van argumenteren, op de andere. Is oorspronkelijk een denkfout, maar heeft ook veelvuldig de rol van retorische truc, omdat datgene wat geprojecteerd wordt meestal natuurlijk emoties zijn - en niet de gunstigste.

Relativandum ad absurdum
Het beschrijven van werkelijk gebeurde zaken en rationele projecties op grond van die zaken als willekeurige meningen. Voorbeeld: "'De maan is van steen' is net zo geldig als 'De maan is van groene kaas', want beide zijn maar uitspraken van mensen." Een populaire versie afkomstig uit absurdistische, vaak Franse,  filosofische stromingen uit de jaren 70 en 80 is: "Wetenschap is ook maar een geloof".
    Relativandum ad absurdum is nauw verwant aan de denkfout van absolutistisch denken. Degene die teleurgesteld constateren dat hun absolute waarden niet bestaat, vervallen vaak de tegenovergestelde extremen. Relativandum ad absurdum kan daarbij gevolgd worden door of een teken zijn van nog ernstigere zaken als cynisme ("Er bestaan geen waarden" ), en in de pathologische vorm door solipsisme ("Alles bestaat alleen in mijn gedachten").

Ruimteroof:
Van toepassing tijdens internetdiscussies: het zodanig lange reacties plaatsen, dat het reageren vrijwel ondoenlijk wordt, vanwege het totale ruimtebeslag.

Schijnheiligheid:
De schijn wekken om interesse te hebben in de persoon van de ander - natuurlijk gevolgd door flasificaties, insinuaties, beledigingen, of iets dergelijks. Voorbeeld: Pietje, ik vind je een aardige kerel, maar heb je er wel eens aan gedacht om de solliciteren bij de SS?

Spookaanval (stroman):
Spookaanval is een door de redactie bedacht alternatief voor het meer gebruikelijke stroman, de redenatie waarbij datgene wat men wil aanvallen eerst een niet-bestaande eigenschap wordt toedicht, en dan die eigenschap onderuit haalt. De niet-bestaande eigenschap wordt meestal afgeleid met behulp van andere trucs of denkfouten. Voorbeeld: "Jij bent tegen meer immigratie - dat  betekent dat je tegen immigratie bent - dat betekent dat je alle immigranten wilt deporteren - dat betekent dat jij een fascist bent" (met dank aan Mihai Ticu).
   Een andere variant is de spookverdediging, met dezelfde methode, maar dan wil de bedenker zijn eigen idee verdedigen. Voor een uitgebreid voorbeeld, zie hier .

Switch (wissel):
Het zonder vermelding of anderzinse onderbreking overgaan op een andere onderwerp. Switch lijkt dus wel wat op Red herring , maar red herring gebeurt meestal door een verwant maar niet relevant onderwerp aan te roeren, bijvoorbeeld als het om de ene vorm van geweld gaat, een totaal andere vorm van geweld aan te halen: "Het Israëlische geweld laat zien dat de bezetting onterecht is", laten volgen door "Maar de Amerikanen bezetten Irak". Een switch zou zijn: "Het Israëlische geweld laat zien dat de bezetting onterecht is", laten volgen door: "Hoorde wat Pietje Puk gisteren zei in Pauw & Witteman".

Tijdroof:
Van toepassing tijdens verbale discussies: het zodanig lang praten dat de andere partij weinig tot geen tijd voor een antwoord of een wedervraag of een herhaalde vraag krijgt. Bij politici een habitueel gebeuren geworden, vooral voor de televisie, wegens het gebrek aan tijd aldaar.

Tijdsomkeer:
Ook wel oorzaaks-omkeer of causaliteitsomkeer. Voornamelijk toegepast in de buitenlandse politiek, in vooral berichtgeving. De belangrijkste voorbeelden zijn de Koude Oorlog en de oorlog in Palestina. Over Palestina is de standaardsituatie deze: Israël vermoord een paar Palestijnen, vergezeld van opmerkingen over terroristen, wat een klein berichtje in de krant oplevert. Daarna plegen de Palestijnen een (zelfmoord)aanslag op Joden, en dan staan er paginavullende artikelen over de wreedheid van de Palestijnen en de grote aantallen burgerslachtoffers - tezamen met interviews met familie van slachtoffers. In die artikelen staat ergens aan het einde dat er vijf dagen terug al eerder geweld was waarin ook Palestijnen waren omgekomen.
    Hier een gevalletje uit de Koude Oorlog (uit: De Volkskrant, 09-08-2010, door Jan Hunin). Deel 1, wat er eerst gebeurde:

De vuile communisten zijn Polen binnengevallen. Dan deel 2:

 Valse vergelijking
Vergelijking van twee zaken of situaties is een veelkomend methode om uit de eigenschappen van de ene die van de andere af te leiden. Maar omdat geen enkele zaak of situatie volkomen gelijk is aan de ander, kan dit ook tot onjuiste resultaten leiden - dat is dan een geval van valse vergelijking. Indien gedaan met opzet, is het ook een retorische truc - bijvoorbeeld:
- Een muis is gelijk aan een olifant, want ze hebben beide vier poten.
- Een olifant heeft een slurf.
- Dus een muis heeft een slurf.
Dit is een makkelijk geval maar sommige valse vergelijkingen zijn lastig te ontwarren. Dan kan de Algemeen semantische aanpak een hulp zijn - hier zou die luiden:
- Olifant en muis zitten op een gemeenschappelijk abstractieniveau - dat van de zoogdieren.
-  De opmerking "heeft een slurf" is van een niveau lager - het niveau van een specifieke soort. -  Dus de gelijkstelling gaat niet meer op omdat de twee uitspraken uit de ketting op een verschillend abstractieniveau spelen.

Verhevenheid:
Een truc vooral gehanteerd door het linkse denken, bijvoorbeeld in alle zaken aangaande de immigratie, de multiculturele samenleving, ontwikkelingshulp, enzovoort. Een veelgebruikte variant is van de vorm "Ik sta hier boven ...", bijvoorbeeld "Ik heb geen enkele behoefte om in te gaan op het geschrijf van ... . Daar is mijn tijd echt veel te kostbaar voor."  Grappig genoeg meestal gevolgd door laag-bij-de-grondse scheldpartijen, zoals op de stippellijn in het citaat stond 'twee kennelijk starnakelbezopen corpsballen' om twee VVD-politici aan te duiden. Met in dit geval nog een grappigheid, namelijk de erop volgende bekentenis: 'En ja, ik voel me zeer ver verheven boven ... '.

Vuilnisdump:
Vuilnisdump is voornamelijk van toepassing op internetdiscussies. Dit is een lopende discussie vervuilen met volstrekt irrelevante en eventueel inhoudsloze informatie of reacties, ten einde de inhoudelijke discussie onmogelijk te maken.
    Meestal heeft dit als motief dat de vuilnisdumper het niet eens is met de conclusie die hij uit de discussie verwacht - of hij is een fundamentalistische tegenstander van één van de ter discussie staande standpunten.

Waterval:
Het tegelijk noemen van zoveel argumenten, dat het vrijwel ondoenlijk wordt ze allemaal te behandelen.

Naar Alg. semantiek, lijst , Alg. semantiek, overzicht ,  Psychologie overzicht , Algemeen, overzicht , Site map , of site home .